Samenvatting Sociologen & Theorieën | Sociologie | PXL | 2025/26

Sociologen en hun theorieën

Auguste Comte

 Grondlegger van de sociologie → hij wilde de samenleving wetenschappelijk bestuderen
 Positivisme → alleen kennis gebaseerd op feiten en observatie is geldig
 Driefasenwet → elke samenleving evolueert:
o Religieus
o Metafysisch
o Wetenschappelijk (beste fase)
 Sociale statica → studie van orde en stabiliteit
 Sociale dynamica → studie van verandering
 Doel: door kennis van de samenleving → orde herstellen en samenleving verbeteren

Herbert Spencer

 Ziet sociologie als een natuurwetenschap → samenleving vergelijken met een lichaam (organisme) ->
samenleving bestaat uit onderdelen (organen) die samenwerken en elkaar nodig hebben
o Elk onderdeel heeft een functie (structuur + functie horen samen)
 Bekend idee: “survival of the fittest” → sterksten overleven, zwakkeren niet
o Voorstander van vrije markt zonder overheidsingrijpen
o Vond dat de samenleving best zo weinig mogelijk gestuurd wordt

Karl Marx

 Ziet samenleving als gebaseerd op conflict en strijd (niet stabiliteit)
 Belangrijkste conflict = klassenstrijd tussen:
o Bourgeoisie (bezit productiemiddelen)
o Proletariaat (moet werken)
 Economisch determinisme → economie bepaalt hoe de samenleving eruitziet
 Samenleving bestaat uit klassen met ongelijke macht en rijkdom
 Klassen en conflict
o Kapitalisten buiten arbeiders uit, arbeiders krijgen weinig loon -> leidt tot conflict en strijd
 Klassenbewustzijn
o Eerst: mensen beseffen hun situatie niet (vals bewustzijn)
o Daarna: ze worden zich bewust van hun positie (klassenbewustzijn)
 Revolutie
o Marx dacht dat de arbeiders in opstand zouden komen -> revolutie tegen kapitalisten en daardoor zou er
dan een klasseloze samenleving zijn
 Vervreemding (alienatie)
o Arbeiders voelen zich vervreemd van hun werk, product en zichzelf
 Belangrijke fasen (klassenontwikkeling)
o Individuele strijd
o Klassen an sich
o Klassen fur sich

Émile Durkheim

 Durkheim ziet de samenleving als iets dat meer is dan de som van individuen
 Sociale feiten
o Centraal begrip
o Dit zijn regels en normen die buiten het individu bestaan en ons gedrag sturen
o Vb. wetten, normen en waarden -> ze dwingen ons hoe we ons moeten gedragen
 Samenleving boven individu
o De samenleving heeft een eigen realiteit (sui generis)
o Dus: je gedrag wordt sterk beïnvloed door de groep en de maatschappij niet allen door jezelf
 Collectief bewustzijn
o Dit is het geheel van gedeelde waarden en normen in een samenleving -> het zorgt ervoor dat mensen
zich op een gelijkaardige manier gedragen -> het houdt de samenleving samen
 Solidariteit
o Mechanische solidariteit
 In traditionele samenlevingen, mensen lijken op elkaar, weinig verschillen
o Organische solidariteit
 In moderne samenlevingen, mensen zijn verschillende maar afhankelijk van elkaar
 Anomie
o Gebrek aan regels en normen, ontstaat bij snelle veranderingen -> zorgt voor verwarring en onzekerheid in
de samenleving
 Studie op zelfmoorden

Max Weber

 Kijkt naar de samenleving vanuit het gedrag en de betekenis van individuen
 Sociaal handelen
o Gedrag dat gericht is op andere mensen

, o Je moet begrijpen waarom mensen iets dien (hun bedoeling)
 Verstehen (begrijpen)
o Proberen in te leven in anderen
o Samenleving willen begrijpen via interpretatie
o Dus niet alleen observeren (Comte/ Durkheim) maar ook betekenis begrijpen
 4 soorten sociaal handelen
o Doelrationeel: logisch, doelgericht (vb. studeren om te slagen)
o Waarderationeel: gebaseerd op waarden (vb. helpen uit overtuiging)
o Affectief: emotioneel (vb. boos worden)
o Traditioneel: uit gewoonte
 Subjectiviteit
o Er bestaat geen volledig objectieve werkelijkheid -> sociologie blijft deels interpretatief
 Waarom mensen handelen zoals ze doen legt nadruk op motivaties en keuzes van individuen

Erik Wright

 Bouwt verder op Marx, maar maakt zijn theorie meer realistisch en complexer
 Meerdere klassen (niet alleen 2)
o Er zijn meerdere klassen en tussenposities
o Vb. kleinburgerij, mensen die ergens tussen in zitten
 Tegenstrijdige posities
o Sommige mensen zitten tussen 2 klassen in, ze hebben kenmerken van beide
o Vb. een manager heeft macht, maar is ook werknemer
 Economie blijft belangrijk
o Productieproces en economie blijft de basis (zoals Marx) -> wie controle heeft over werk en middelen
bepaald de positie

Pierre Bourdieu

 Probeert te verklaren waarom mensen uit verschillende sociale klassen anders leven en denken
 Sociale ongelijkheid blijft bestaan
o Ook al lijkt er meer gelijkheid, je sociale positie blijft belangrijk
o Klassen bestaan nog steeds, maar je moet ze breder bekijken dan alleen geld
 3 soorten kapitaal -> je positie = combinatie van deze 3
o Economisch: geld, bezit
o Sociaal: contacten, netwerk
o Cultureel: kennis, opleiding, opvoeding
 Habitus
o Manier van denken -, voelen en handelen
o Wordt gevormd door je opvoeding en omgeving
 Levensstijl
o Je gedrag en smaak hangen samen met je sociale positie en je habitus -> mensen gebruiken smaak op zich
te onderscheiden van anderen
 Sociale omstandigheden -> beïnvloeden je denken -> beïnvloeden je gedrag

Talcott Parsons

 Kijkt naar de samenleving als een geheel dat in evenwicht moet blijven
 Samenleving = systeem
o De samenleving is een systeem van onderdelen die samenwerken -> alles heeft een functie om het
systeem stabiel te houden
 Belang van waarden en normen
o Ze zorgen voor orde en samenhang -> mensen volgen regels = samenleving blijft stabiel
 Sociale verandering
o Wanneer waarden veranderen -> beïnvloedt hoe mensen zich gedragen en dus ook de structuur van de
samenleving
 Patroonvariabelen
o Mensen maken keuzes tussen tegenstellingen
 Traditioneel vs. modern
 Affectief vs. rationeel
 Groepsgericht vs. zelfgericht
 Toewijzing vs. verwerving
 Diffuus vs. specifiek
o Dit bepaalt hoe mensen zich gedrag in de samenleving
 Samenleving werkt goed als iedereen zich aanpast aan de gedeelde waarden -> zorgt voor evenwicht en
stabiliteit

Ferdinand Tönnies

 Verschil tussen 2 soorten samenlevingen en relaties
o Gemeinschaft (gemeenschap)
 Kleine traditionele groepen, sterke persoonlijke banden, gebaseerd op gevoel – traditie en
verbondenheid