Samenvatting wijsbegeerte:
H1: Wat is filosofie?
DOEL hoofdstuk: dubbele doelstelling
1) vertellen wat filosofie is:
via een definitie die + of – kan worden gefomuleerd
+ definities: … is …
- definities: … verschilt van …
2) kennismaken met manier v denken bij filosofie = anti-essentialisme
essentialisme = opvatting dat een fenomeen een essentie heeft
met essentie = kenmerk dat zich voordoet bij alle voorbeelden van dat
fenomeen en enkel bij voorbeelden van dat fenomeen
MAAR BIJ FILOSOFIE: GEEN ESSENTIE
DAAROM = anti-essentialisme
1. 3 mogelijke aspecten v filosofie:
ATTITUDE
vaak wordt de filosofie beschreven als een bepaalde houding
= kritisch denken waarbij kritische vragen worden gesteld
bv in dagelijks leven: niemand twijfelt eraan of we een lichaam hebben
MAAR filosofen stellen zich toch vragen bij dit soort zekerheden
nml: Descartes zag dat onze zintuigen om soms bedriegen,
hij gelooft dat er een malin genie is (=kwaadaardig genie dat ons
opzettelijk bedriegt in de kennis die we lijken te hebben)
& volgens hem kan je dat niet ontkennen
WANT je kan nt bewijzen dat dat niet is
hierbij stelt hij de vraagt ‘hebben we een lichaam’
MAAR ook in andere wetenschap denkt men kritisch
DUS nt uniek voor filosofie
DUS geen essentie
METHODOLOGIE
= hoe komt wetenschap tot kennis?
elke wetenschap heeft bepaalde methodes om tot kennis te komen
in filosofie gebruikt men:
Intuïtie
verschillende betekenissen in de filosofie:
1) 17e-18e eeuw: gebruikt om te verwijzen nr kennis die op een
onmiddellijke manier verkregen wordt
DECARTES: noemt dit heldere en welonderscheiden ideeën
= ideeën die geen enkel redelijk mens zou durven betwijfelen
vb Je pense, donc je suis.
2) 20e eeuw: verwijst nr de spontane overtuiging die we in onze
eigen geest aantreffen wnr we over een bepaald onderwerp
, beginnen te denken
= common sense (gezond verstand)
Conceptuele analyse
= het ontrafelen en verbeteren v concepten die we in het dagelijks
leven soms te achteloos gebruiken
DOEL: weten waarover we precies spreken bij bv tijd, liefde, vrijheid,
geluk…
vb wanneer spreken we van een ziekte
HEEL BELANGRIJK: want elke wetenschap heeft concepten
Gedachte-experiment
= je maakt enkel gebruik van je eigen gedachten om nieuwe info te
verkrijgen
begint steeds met ‘stel je eens voor’ & gebeurt enkel in onze
hersenen
vb: brains in a vat
= stel je eens voor dat we niets meer zijn dan een stel hersenen op
sterk water gekoppeld aan een computer waardoor het gedachten
produceert die wij voor waar aannemen
je kan niet bewijzen dat dit niet waar is
DUS als we niet met zekerheid kunnen zeggen dat dit onwaar is, dan
heeft dat belangrijke gevolgen voor de betrouwbaarheid van onze
kennis
WANT we kunnen niet zeggen dat al onze zekerheden kloppen, mss
zijn het illusies
leidt tot scepticisme = conclusie dat we de nodige
scepties/twijfel moeten hebben over de waarden van onze kennis
MAAR dus meerdere methodes
& deze methodes zijn nt uniek voor de filosofie
DUS geen essentie
DOMEIN
in de filosofie stellen we onbeantwoorde vragen
MAAR niet uniek voor de filosofie
CONCLUSIE: ER IS GEEN UNIEK KENMERK VOOR DE FILOSOFIE
2. Vier deeldomeinen voor de filosofie
3 vallen onder wetenschapsfilosofie namelijk:
1) metafysica
= problemen die voorbij of achter de fysica liggen
meeste vragen gaan over wat het betekend om te bestaan
focus op wilsvrijheid en de discussie hierrond
zijn we vrij om te doen wat we willen doen?
WANT voorwaarde vr wilsvrijheid: promptcontrole
, = jij bent prompt van je
beslissing
IS DAT ZO?
2) logica
= legt ons uit wat het betekend om deugdelijk te redeneren en
argumenteren
deel is bv gewijd aan weerleggen drogredeneringen
3) epistemologie/kennisleer
= buigt zich over de aard, structuur en mogelijkheden van onze kennis
bekijkt hoe ver onze kennis kan reiken, wat we allemaal kunnen weten
voorbeeld epistemologische experiment: brains in a vat
4de domein
= moraalfilosofie
heeft te maken met waarden en normen
MAAR wat is moreel?
normatieve universum = verzameling v rechten, plichten, bevelingen,
geboden en verboden
nt alle items hiervan zijn van morele aard
DEZE 4 domeinen kunnen verder worden opgedeeld in deeldomeinen
& voor veel filosofische kwesties moeilijk om ze volledig in 1 domein te
plaatsen
3. Korte geschiedenis van de westerse filosofie
Filosofie bestaat al lang
& werd gedurende 2500 jaar steeds uitgedacht om zichzelf te heruit
vinden
door andere vormen v kennis bv mythologie, theologie en
wetenschappen
Westerse filosofie ontstaan in oude Griekenland in 6e eeuw v. Christus
- antieke oudheid: mythologie
- middeleeuwen; religie
- moderne tijd: wetenschap
4. slotsom
filosofie is een therapeutische activiteit:
het leert wetenschappers om te leven met onzekerheden
+ het is een lopend doel: het verandert doorheen te tijd
& HEEL veel valt onder filosofie
H2: darwinisme en doelgerichtheid
In de natuur zijn er heel veel elementen met elk een eigen doel en functie:
bv menselijk lichaam: elk orgaantje heeft zijn eigen doel
, studie van die doelgerichtheid = teleologie
& naast doelgerichtheid ook interesse in doelmatigheid
= efficiëntie waarmee ze hun doelen vervullen
Hoe komt het dat dit in de natuur zo is? Dat er zoveel dingen zijn die een
functie hebben?
heel lang was het antwoord: “God heeft het zo gemaakt”
MAAR Frederick Nietzsche: GOD IS DEAD
hiermee bedoelt hij dat er geen plek is voor God in wetenschappelijke
verklaringen
je kan niet constant zeggen ‘het komt door god’
WAT IS DAN WEL DE REDEN??
1. Inleiding: artefacten en organismen
ARTEFACTEN
= door de mens ontworpen voorwerpen
ze vervullen een doel wat de oorzaak van het ontstaan is
= DOELOORZAAK
oorzaak die in de toekomst ligt, vanuit toekomst werkt oorzaak in op
het heden
je wil iets bereiken en dat wordt de oorzaak van iets te doen
bv je wil een diploma (in de toekomst) en dat is de oorzaak (heden)
waarom je nu studeert
ORGANISMEN
= georganiseerd lichaam met organen
ze vervullen een doel dat oorzaak is van hen bestaan
MAAR het is niet door ‘iemand’ gemaakt
je moet het verklaren vanuit de natuur = naturalisme
+ hierbij ten alle tijden bovennatuurlijke verklaringen vermijden!
2. De mechanisering van het wereldbeeld
Achtergrond:
tijdens omschakeling v middeleeuwen nr modern tijd (16de/17de eeuw)
wetenschappelijke revolutie (= revolutie in 10tallen wetenschappen
die ongeveer gelijktijdig plaatsvonden)
= gevecht met eeuwenoude vooroordelen
HIER ontstond o.a. wiskunde & natuurwetenschappen
& tijdens revolutie: doeloorzaken vervangen dr mechanische oorzaken
Teleologisch wereldbeeld
= wereldbeeld voor de wetenschappelijke revolutie
in de natuur is alles in beweging: raadsel van de beweging
ZE zien de wereld als iets wat vol zit van bepaalde ‘verlangens’ + vol v
doeloorzaken
H1: Wat is filosofie?
DOEL hoofdstuk: dubbele doelstelling
1) vertellen wat filosofie is:
via een definitie die + of – kan worden gefomuleerd
+ definities: … is …
- definities: … verschilt van …
2) kennismaken met manier v denken bij filosofie = anti-essentialisme
essentialisme = opvatting dat een fenomeen een essentie heeft
met essentie = kenmerk dat zich voordoet bij alle voorbeelden van dat
fenomeen en enkel bij voorbeelden van dat fenomeen
MAAR BIJ FILOSOFIE: GEEN ESSENTIE
DAAROM = anti-essentialisme
1. 3 mogelijke aspecten v filosofie:
ATTITUDE
vaak wordt de filosofie beschreven als een bepaalde houding
= kritisch denken waarbij kritische vragen worden gesteld
bv in dagelijks leven: niemand twijfelt eraan of we een lichaam hebben
MAAR filosofen stellen zich toch vragen bij dit soort zekerheden
nml: Descartes zag dat onze zintuigen om soms bedriegen,
hij gelooft dat er een malin genie is (=kwaadaardig genie dat ons
opzettelijk bedriegt in de kennis die we lijken te hebben)
& volgens hem kan je dat niet ontkennen
WANT je kan nt bewijzen dat dat niet is
hierbij stelt hij de vraagt ‘hebben we een lichaam’
MAAR ook in andere wetenschap denkt men kritisch
DUS nt uniek voor filosofie
DUS geen essentie
METHODOLOGIE
= hoe komt wetenschap tot kennis?
elke wetenschap heeft bepaalde methodes om tot kennis te komen
in filosofie gebruikt men:
Intuïtie
verschillende betekenissen in de filosofie:
1) 17e-18e eeuw: gebruikt om te verwijzen nr kennis die op een
onmiddellijke manier verkregen wordt
DECARTES: noemt dit heldere en welonderscheiden ideeën
= ideeën die geen enkel redelijk mens zou durven betwijfelen
vb Je pense, donc je suis.
2) 20e eeuw: verwijst nr de spontane overtuiging die we in onze
eigen geest aantreffen wnr we over een bepaald onderwerp
, beginnen te denken
= common sense (gezond verstand)
Conceptuele analyse
= het ontrafelen en verbeteren v concepten die we in het dagelijks
leven soms te achteloos gebruiken
DOEL: weten waarover we precies spreken bij bv tijd, liefde, vrijheid,
geluk…
vb wanneer spreken we van een ziekte
HEEL BELANGRIJK: want elke wetenschap heeft concepten
Gedachte-experiment
= je maakt enkel gebruik van je eigen gedachten om nieuwe info te
verkrijgen
begint steeds met ‘stel je eens voor’ & gebeurt enkel in onze
hersenen
vb: brains in a vat
= stel je eens voor dat we niets meer zijn dan een stel hersenen op
sterk water gekoppeld aan een computer waardoor het gedachten
produceert die wij voor waar aannemen
je kan niet bewijzen dat dit niet waar is
DUS als we niet met zekerheid kunnen zeggen dat dit onwaar is, dan
heeft dat belangrijke gevolgen voor de betrouwbaarheid van onze
kennis
WANT we kunnen niet zeggen dat al onze zekerheden kloppen, mss
zijn het illusies
leidt tot scepticisme = conclusie dat we de nodige
scepties/twijfel moeten hebben over de waarden van onze kennis
MAAR dus meerdere methodes
& deze methodes zijn nt uniek voor de filosofie
DUS geen essentie
DOMEIN
in de filosofie stellen we onbeantwoorde vragen
MAAR niet uniek voor de filosofie
CONCLUSIE: ER IS GEEN UNIEK KENMERK VOOR DE FILOSOFIE
2. Vier deeldomeinen voor de filosofie
3 vallen onder wetenschapsfilosofie namelijk:
1) metafysica
= problemen die voorbij of achter de fysica liggen
meeste vragen gaan over wat het betekend om te bestaan
focus op wilsvrijheid en de discussie hierrond
zijn we vrij om te doen wat we willen doen?
WANT voorwaarde vr wilsvrijheid: promptcontrole
, = jij bent prompt van je
beslissing
IS DAT ZO?
2) logica
= legt ons uit wat het betekend om deugdelijk te redeneren en
argumenteren
deel is bv gewijd aan weerleggen drogredeneringen
3) epistemologie/kennisleer
= buigt zich over de aard, structuur en mogelijkheden van onze kennis
bekijkt hoe ver onze kennis kan reiken, wat we allemaal kunnen weten
voorbeeld epistemologische experiment: brains in a vat
4de domein
= moraalfilosofie
heeft te maken met waarden en normen
MAAR wat is moreel?
normatieve universum = verzameling v rechten, plichten, bevelingen,
geboden en verboden
nt alle items hiervan zijn van morele aard
DEZE 4 domeinen kunnen verder worden opgedeeld in deeldomeinen
& voor veel filosofische kwesties moeilijk om ze volledig in 1 domein te
plaatsen
3. Korte geschiedenis van de westerse filosofie
Filosofie bestaat al lang
& werd gedurende 2500 jaar steeds uitgedacht om zichzelf te heruit
vinden
door andere vormen v kennis bv mythologie, theologie en
wetenschappen
Westerse filosofie ontstaan in oude Griekenland in 6e eeuw v. Christus
- antieke oudheid: mythologie
- middeleeuwen; religie
- moderne tijd: wetenschap
4. slotsom
filosofie is een therapeutische activiteit:
het leert wetenschappers om te leven met onzekerheden
+ het is een lopend doel: het verandert doorheen te tijd
& HEEL veel valt onder filosofie
H2: darwinisme en doelgerichtheid
In de natuur zijn er heel veel elementen met elk een eigen doel en functie:
bv menselijk lichaam: elk orgaantje heeft zijn eigen doel
, studie van die doelgerichtheid = teleologie
& naast doelgerichtheid ook interesse in doelmatigheid
= efficiëntie waarmee ze hun doelen vervullen
Hoe komt het dat dit in de natuur zo is? Dat er zoveel dingen zijn die een
functie hebben?
heel lang was het antwoord: “God heeft het zo gemaakt”
MAAR Frederick Nietzsche: GOD IS DEAD
hiermee bedoelt hij dat er geen plek is voor God in wetenschappelijke
verklaringen
je kan niet constant zeggen ‘het komt door god’
WAT IS DAN WEL DE REDEN??
1. Inleiding: artefacten en organismen
ARTEFACTEN
= door de mens ontworpen voorwerpen
ze vervullen een doel wat de oorzaak van het ontstaan is
= DOELOORZAAK
oorzaak die in de toekomst ligt, vanuit toekomst werkt oorzaak in op
het heden
je wil iets bereiken en dat wordt de oorzaak van iets te doen
bv je wil een diploma (in de toekomst) en dat is de oorzaak (heden)
waarom je nu studeert
ORGANISMEN
= georganiseerd lichaam met organen
ze vervullen een doel dat oorzaak is van hen bestaan
MAAR het is niet door ‘iemand’ gemaakt
je moet het verklaren vanuit de natuur = naturalisme
+ hierbij ten alle tijden bovennatuurlijke verklaringen vermijden!
2. De mechanisering van het wereldbeeld
Achtergrond:
tijdens omschakeling v middeleeuwen nr modern tijd (16de/17de eeuw)
wetenschappelijke revolutie (= revolutie in 10tallen wetenschappen
die ongeveer gelijktijdig plaatsvonden)
= gevecht met eeuwenoude vooroordelen
HIER ontstond o.a. wiskunde & natuurwetenschappen
& tijdens revolutie: doeloorzaken vervangen dr mechanische oorzaken
Teleologisch wereldbeeld
= wereldbeeld voor de wetenschappelijke revolutie
in de natuur is alles in beweging: raadsel van de beweging
ZE zien de wereld als iets wat vol zit van bepaalde ‘verlangens’ + vol v
doeloorzaken
