Samenvatting Psychologie
Mart Gerits
KENNISMAKING MET DE PSYCHOLOGIE
WAT IS PSYCHOLOGIE?
• Psychologie is de empirische wetenschap van gedrag en mentale processen
o Empirische = wetenschappelijk onderzoek
o Wetenschappelijk = gebaseerd op fundamentele regels
• Psychologie is de wetenschappelijke studie van het gedrag en de mentale activiteiten van het individu
o Wetenschappelijk
o Gedrag (observeerbaar)
o Mentale processen (niet observeerbaar, maar wel fundamenteel wat de psychologie wilt
observeren)
WETENSCHAP EN INTUÏTIE
• Psychologie betwijfelt ongefundeerde beweringen van pseudowetenschappen (bv. astrologie,
toekomstvoorspellingen, handlezen, theorieën uit de middeleeuwen,…)
• Pseudowetenschappen: elke benadering om fenomenen uit de werkelijkheid te verklaren die geen
beroep doet op de wetenschappelijke methode
• Psychologie is niet
o Pure speculatie over de menselijke natuur (door de pure speculatie onderscheidt de
psychologie zich met de filosofie)
o Een verzameling van volkswijsheden waarvan “iedereen toch weet” dat ze waar zijn
(=“common sense”)
• Uitspraken doen op basis van ervaringsgegevens
• Twee verschillen
o Op vlak van verzamelen van gegevens (veel tov weinig)
o Op vlak van verwerken van gegevens (snelle verbanden tov systematisch)
è Een wetenschappelijke aanpak kenmerkt zich door een empirische manier van werken
(VERRE) VOORSCHIEDENIS
De psychologie heeft een korte geschiedenis maar een heel ver verleden
• Socrates: stelde de vraag waarom? (waarom vraag belangrijk in de psychologie)
o Socrateciaanse vraag blijven stellen
• Plato: de werkelijkheid bestaat niet
• Aristoteles: de eerste die het heeft over wetenschappelijk onderzoek, gebaseerd op ervaring, of op
bewijs uit de praktijk
• Galenus: mensen opsplitsen in verschillende types (niet vanbuiten kennen)
o Niet alleen ziekte/gezondheid maar ook persoonlijkheid werd aan deze lichaamssappen
gokoppeld
o 4 types
§ Overwegend slijm, flagmatisch type: taaie, kalme, onbewogen mensen
§ Overwegend bloed, sanguinisch type: optimistisch, energieke types
§ Overwegend gele gal: prikkelbaar, opvliegende types (ook in taal, cholere)
§ Overwegend zwarte gal: neerslachtige, depre types (ook in taal, melancholisch)
o Deze theorie bleef lang in stand. Honderden jaren later voegde Galenus hier nog elementen
aan toe (warm, koud, vochtig en droog)
1
, Samenvatting Psychologie
Mart Gerits
• Ernst Kretschmer
o Duitste psychiater
o Eigen typoloog
§ Leptosome type
• Mensen men een leptosome lichaamsbouw zijn
relatief lang en mager
• Meestal zijn het intellectuelen met een nuchtere
inborst, maar beslist ook met emotineel (zeer)
gevoelige snaren
§ Atletische type
• Mensen met een atletische lichaamsbouw hebben, althans
volgens Kretschmer, brede schouders, maar zijn niet echt lang van postuur
• Doorgaans is het atletische type assertief. Iemand die altijd zijn woordje
klaar heeft en ad rem is, soms zelfs op het agressieve af
§ Pyknische type
• Het pyknische individu heeft een gedrongen lichaamsbouw, een korte nek
en een rond en vaak blozend gezicht. Hebben veel lichaamsvet en
weinig spieren
• Mensen met een pyknische lichaamsbouw zijn vriendelijk, sociaal en
hebben een open karakter. Doorgaans kan iedereen er goed mee door een
deur
Als mens heb je grote nood om mensen te kunnen inschatten en in categorieen kunnen steken
• Frenologie
o Binnenkant van de hersenen een uitingsvorm door de vorm van de schedel
o Dit nog tot eind jaren 90
o Criminaliteit zou waarneembaar zijn door de schedel te meten
MEER EXAMENVRAGEN UIT DEEL 2(geel gemarkeerd = mogelijke examenvraag)
2
, Samenvatting Psychologie
Mart Gerits
PSYCHOLOGEN
WILHELM WUNDT
• Eerste psycholoog
• 1879: eerste psychologisch werenschappelijk lab in Leipzig
• Psychologie als nieuwe experimentele wetenschap
• Elementen van bewuste waarneming
• Doel = structuur van de geest analyseren
• Benoemd zijn stromen stucturalisme (examen, structuren van A na B na C na D,…) (in stappen
werken)
• Introspectie = jezelf bekijken
• Pijnprikkel toedienen (met speld)
WILLIAM JAMES 1842-1910
• Functionalisme (19de eeuw) (Zette zich af tegen het idee dat mentale processen
moeten opgedeeld worden in verschillende structurele eenheden. Nu: kijken naar
functie en doelen van gedrag)
• Amerikaanse tegenreactie op het structuralisme
• Meer observeerbare methoden
• Functionalist: beschrijft waarom dient dit, waarom dient dat,…
• Focus op functie en doelen van gedrag: hoe lossen mensen problemen op?
§ Introspectie
§ Externe observatie
§ Eerste dierproeven
IVAN PAVLOV (20 S T E EEUW/1849-1936)
• Studie van enkel uitwendig waarneembaar gedrag
• Pionier van het behaviorisme = de rus Ivan Pavlov
• Klassieke conditionering (KC)
• Bestuderen van de innerlijke processen
• Opkomst behaviorisme (zegt dat er een stimilus-respons
(spin-bang) is)
• Saliveren = ander woord voor kwijlen
• Hond van Pavlov (mensen doen dit ook, denken aan eten ->
honger)
JOHN WATSON 1878-1958
• = grondleggen behaviorisme
• Verder onderzoek naar KC
• Radicaal: enkel studie van uiterlijk waarneembare
• Innerlijke buiten beschouwing
• Elk gedrag is stimilus-respons verbinding
• Geest = onbereikbare ‘black box’ (niet meetbaar, dus geen onderzoek naar doen)
3
, Samenvatting Psychologie
Mart Gerits
GESTALTPSYCHOLOGIE (GEEN VRAAG)
• 1930, Duitsland
• Reactie op structuralisme Wundt
o ‘het geheel is meer dan de delen’ bij perceptie
o Menselijke waarneming gericht op gehelen = gestalt
• Reactie op strikt behaviorisme
o Leren is niet enkel trial and error, maar ook inzichtelijk (Aha-erlebnis)
o Leren is mogelijk zonder dat het effect zichtbaar gedrag is
• Bekende namen
o Max Wertheimer
o Wolfgang Kohler
NEOBEHAVIORISME/COGNITIEVE PSYCHOLOGIE
• Opkomtst rond 1930
• Zelfde basisassumptie als behavioristische stroming
• Maar herontdekkind van het innerlijke = innerlijke bestaat
• S-O-R opvatting van het gedrag
• O = organisme = black box = innerlijke
o Aandacht
o Geheugen
o Behoeften
o Verlangens
o Emoties
• Methode = experimenteel opzet
• Moet meer zijn dan enkel S-R (niet alles is aangeleerd)
• Black box = je kan het niet zien (gedachten, gevoelens,…)
PSYCHODYNAMISCHE STROMING
• Verklaring voor gedrag te zoeken in het onbewuste
• Grondlegger Sigmund Freud (1856-1939) (alles draait rond seks)
• Eerste psychotherapie: onbewuste ervaringen naar bewuste brengen
via vrije associatie
• Nog steeds een invloedrijke stroming
• De ijsberg: dingen waar we ons bewust van zijn is nog maar een topje
van de ijsberg
• Fases van kind (orale fase, anale fase, fallische fase, latentie fase,
pubertijd)
o Es (driften, voornamelijk onbewust)
§ Pasgeborenen hebben allen nog maar een es
§ Driften (tieren, nijpen, schoppen, slaan, roepen,…)
-> Freud ging er van uit dat het es universeel is, door je uberich kan dit
gecompenseerd worden (als het uberich dit niet compenseert kan dit naar boven
komen)
o Ich
§ Persoonlijkheid
§ Helpt het es om zijn doelen te bereiken
4
Mart Gerits
KENNISMAKING MET DE PSYCHOLOGIE
WAT IS PSYCHOLOGIE?
• Psychologie is de empirische wetenschap van gedrag en mentale processen
o Empirische = wetenschappelijk onderzoek
o Wetenschappelijk = gebaseerd op fundamentele regels
• Psychologie is de wetenschappelijke studie van het gedrag en de mentale activiteiten van het individu
o Wetenschappelijk
o Gedrag (observeerbaar)
o Mentale processen (niet observeerbaar, maar wel fundamenteel wat de psychologie wilt
observeren)
WETENSCHAP EN INTUÏTIE
• Psychologie betwijfelt ongefundeerde beweringen van pseudowetenschappen (bv. astrologie,
toekomstvoorspellingen, handlezen, theorieën uit de middeleeuwen,…)
• Pseudowetenschappen: elke benadering om fenomenen uit de werkelijkheid te verklaren die geen
beroep doet op de wetenschappelijke methode
• Psychologie is niet
o Pure speculatie over de menselijke natuur (door de pure speculatie onderscheidt de
psychologie zich met de filosofie)
o Een verzameling van volkswijsheden waarvan “iedereen toch weet” dat ze waar zijn
(=“common sense”)
• Uitspraken doen op basis van ervaringsgegevens
• Twee verschillen
o Op vlak van verzamelen van gegevens (veel tov weinig)
o Op vlak van verwerken van gegevens (snelle verbanden tov systematisch)
è Een wetenschappelijke aanpak kenmerkt zich door een empirische manier van werken
(VERRE) VOORSCHIEDENIS
De psychologie heeft een korte geschiedenis maar een heel ver verleden
• Socrates: stelde de vraag waarom? (waarom vraag belangrijk in de psychologie)
o Socrateciaanse vraag blijven stellen
• Plato: de werkelijkheid bestaat niet
• Aristoteles: de eerste die het heeft over wetenschappelijk onderzoek, gebaseerd op ervaring, of op
bewijs uit de praktijk
• Galenus: mensen opsplitsen in verschillende types (niet vanbuiten kennen)
o Niet alleen ziekte/gezondheid maar ook persoonlijkheid werd aan deze lichaamssappen
gokoppeld
o 4 types
§ Overwegend slijm, flagmatisch type: taaie, kalme, onbewogen mensen
§ Overwegend bloed, sanguinisch type: optimistisch, energieke types
§ Overwegend gele gal: prikkelbaar, opvliegende types (ook in taal, cholere)
§ Overwegend zwarte gal: neerslachtige, depre types (ook in taal, melancholisch)
o Deze theorie bleef lang in stand. Honderden jaren later voegde Galenus hier nog elementen
aan toe (warm, koud, vochtig en droog)
1
, Samenvatting Psychologie
Mart Gerits
• Ernst Kretschmer
o Duitste psychiater
o Eigen typoloog
§ Leptosome type
• Mensen men een leptosome lichaamsbouw zijn
relatief lang en mager
• Meestal zijn het intellectuelen met een nuchtere
inborst, maar beslist ook met emotineel (zeer)
gevoelige snaren
§ Atletische type
• Mensen met een atletische lichaamsbouw hebben, althans
volgens Kretschmer, brede schouders, maar zijn niet echt lang van postuur
• Doorgaans is het atletische type assertief. Iemand die altijd zijn woordje
klaar heeft en ad rem is, soms zelfs op het agressieve af
§ Pyknische type
• Het pyknische individu heeft een gedrongen lichaamsbouw, een korte nek
en een rond en vaak blozend gezicht. Hebben veel lichaamsvet en
weinig spieren
• Mensen met een pyknische lichaamsbouw zijn vriendelijk, sociaal en
hebben een open karakter. Doorgaans kan iedereen er goed mee door een
deur
Als mens heb je grote nood om mensen te kunnen inschatten en in categorieen kunnen steken
• Frenologie
o Binnenkant van de hersenen een uitingsvorm door de vorm van de schedel
o Dit nog tot eind jaren 90
o Criminaliteit zou waarneembaar zijn door de schedel te meten
MEER EXAMENVRAGEN UIT DEEL 2(geel gemarkeerd = mogelijke examenvraag)
2
, Samenvatting Psychologie
Mart Gerits
PSYCHOLOGEN
WILHELM WUNDT
• Eerste psycholoog
• 1879: eerste psychologisch werenschappelijk lab in Leipzig
• Psychologie als nieuwe experimentele wetenschap
• Elementen van bewuste waarneming
• Doel = structuur van de geest analyseren
• Benoemd zijn stromen stucturalisme (examen, structuren van A na B na C na D,…) (in stappen
werken)
• Introspectie = jezelf bekijken
• Pijnprikkel toedienen (met speld)
WILLIAM JAMES 1842-1910
• Functionalisme (19de eeuw) (Zette zich af tegen het idee dat mentale processen
moeten opgedeeld worden in verschillende structurele eenheden. Nu: kijken naar
functie en doelen van gedrag)
• Amerikaanse tegenreactie op het structuralisme
• Meer observeerbare methoden
• Functionalist: beschrijft waarom dient dit, waarom dient dat,…
• Focus op functie en doelen van gedrag: hoe lossen mensen problemen op?
§ Introspectie
§ Externe observatie
§ Eerste dierproeven
IVAN PAVLOV (20 S T E EEUW/1849-1936)
• Studie van enkel uitwendig waarneembaar gedrag
• Pionier van het behaviorisme = de rus Ivan Pavlov
• Klassieke conditionering (KC)
• Bestuderen van de innerlijke processen
• Opkomst behaviorisme (zegt dat er een stimilus-respons
(spin-bang) is)
• Saliveren = ander woord voor kwijlen
• Hond van Pavlov (mensen doen dit ook, denken aan eten ->
honger)
JOHN WATSON 1878-1958
• = grondleggen behaviorisme
• Verder onderzoek naar KC
• Radicaal: enkel studie van uiterlijk waarneembare
• Innerlijke buiten beschouwing
• Elk gedrag is stimilus-respons verbinding
• Geest = onbereikbare ‘black box’ (niet meetbaar, dus geen onderzoek naar doen)
3
, Samenvatting Psychologie
Mart Gerits
GESTALTPSYCHOLOGIE (GEEN VRAAG)
• 1930, Duitsland
• Reactie op structuralisme Wundt
o ‘het geheel is meer dan de delen’ bij perceptie
o Menselijke waarneming gericht op gehelen = gestalt
• Reactie op strikt behaviorisme
o Leren is niet enkel trial and error, maar ook inzichtelijk (Aha-erlebnis)
o Leren is mogelijk zonder dat het effect zichtbaar gedrag is
• Bekende namen
o Max Wertheimer
o Wolfgang Kohler
NEOBEHAVIORISME/COGNITIEVE PSYCHOLOGIE
• Opkomtst rond 1930
• Zelfde basisassumptie als behavioristische stroming
• Maar herontdekkind van het innerlijke = innerlijke bestaat
• S-O-R opvatting van het gedrag
• O = organisme = black box = innerlijke
o Aandacht
o Geheugen
o Behoeften
o Verlangens
o Emoties
• Methode = experimenteel opzet
• Moet meer zijn dan enkel S-R (niet alles is aangeleerd)
• Black box = je kan het niet zien (gedachten, gevoelens,…)
PSYCHODYNAMISCHE STROMING
• Verklaring voor gedrag te zoeken in het onbewuste
• Grondlegger Sigmund Freud (1856-1939) (alles draait rond seks)
• Eerste psychotherapie: onbewuste ervaringen naar bewuste brengen
via vrije associatie
• Nog steeds een invloedrijke stroming
• De ijsberg: dingen waar we ons bewust van zijn is nog maar een topje
van de ijsberg
• Fases van kind (orale fase, anale fase, fallische fase, latentie fase,
pubertijd)
o Es (driften, voornamelijk onbewust)
§ Pasgeborenen hebben allen nog maar een es
§ Driften (tieren, nijpen, schoppen, slaan, roepen,…)
-> Freud ging er van uit dat het es universeel is, door je uberich kan dit
gecompenseerd worden (als het uberich dit niet compenseert kan dit naar boven
komen)
o Ich
§ Persoonlijkheid
§ Helpt het es om zijn doelen te bereiken
4
