Manou Sonck
2020-2021
1BARechten
Samenvatting Algemene Rechtsleer
1
,DEEL 1: WAT IS RECHT?
Wat is recht = ontologische vraag
Waaruit bestaat recht? = functionele vraag
Welke functies heeft recht? = structurele vraag
Vele juristen hebben geprobeerd om het begrip recht te definiëren, maar een ultieme,
sluitende omschrijving is tot op heden niet gevonden.
Hebben we wel een definitie nodig?
- Sommige vakgebieden, geen behoefte (bv. Chemie)
- Recht: wel behoefte!
Rechter moet het recht toepassen
Onderzoekers kunnen onderzoek doen naar het recht op heel veel verschillende
manieren (er kunnen misverstanden reizen als men geen onderscheid ziet
tussen de verschillende manieren waarop mensen het recht opvatten)
Definities kan men vergelijken met families!
- Definities kunnen 1 bepaald familielid voor ogen hebben (bv. strafrecht, statelijk
recht, natuurrecht, …) en daar kunnen ze een geschikte omschrijving van geven.
Er zijn dus verschillende verschijningsvormen, ze hebben iets met elkaar te maken,
maar delen niet allemaal eenzelfde essentie
Recht heeft geen essentiële kenmerken -> zoektocht naar de unieke eigenschap van het recht
is misschien wel gedoemd om te mislukken.
- Brian Tamara zegt dat onze definities van het recht vertrekken uit wat we zelf
identificeren en je moet recht dus altijd betrekken op het standpunt dat mensen
innemen.
Belangrijke reden waarom juristen geen sluitende definitie kunnen geven van het ‘recht’, is
omdat ‘recht’ maatschappijafhankelijk is.
Bv. – Maatschappij 1: als we denken aan recht, denken we aan godsdienst
- Maatschappij 2: recht is wat overeenstemt met procedures en de grondwet
Je kan dus nooit spreken over wat geldt als recht zonder zelf een standpunt in te
nemen over wat recht is!!
Recht is geen universeel en tijdloos criterium
- Wat iemand nu en hier als essentieel kenmerk beschouwt kan elders/ op een andere
moment misschien totaal irrelevant zijn!
Recht is een sociale constructie die haar bestaan te danken heeft aan betekenisvolle
handelingen van mensen en groepen en die bijgevolg een geschiedenis heeft,
waardoor ze niet te definiëren is!
Friedrich Nietzsche: “Definierbar ist nur das, was keine Geschichte hat.”
Moeten we dan zwijgen over recht? NEE, we moeten wel een andere focus leggen
- Niet focussen op de essentie van recht
- Wel focussen op diverse kenmerken die men ermee in verband brengt en zo krijgen
we een beter beeld van het recht als maatschappelijk verschijnsel
2
,Titel I. Fundamentele transformaties van de mensenmaatschappij
Proloog: Mensen zijn sociale wezens
Mensen zijn sociale wezens -> ons leven krijgt betekenis in relaties tot anderen. Wanneer we
interageren met anderen, komen 2 noodzakelijke facetten naar boven:
- Materiële facetten
Bv. Hoe we vandaag omgaan met elkaar ten opzichte van 40 jaar geleden
(zoom)
- Ideële facetten
Bv. kennis, overtuigingen, waarden, concepten en gewoonten die ons gedrag
vormen en sturen
(Materiële facetten + Ideële facetten) + ( sociale instituten + sociale praktijken)
= sociale ontwikkeling binnen een gemeenschap
Niet alle gemeenschappen zijn sociaal even complex!
- Hoe groter, hoe meer organisationele structuur is uitgewerkt
- Er moet hiërarchie bestaan binnen de gemeenschap
Hierin spelen leiders een cruciale rol
o Naarmate de activiteiten in de gemeenschap een minder voorspelbaar
patroon volgen en er meer groepsbeslissingen nodig zijn, daalt het
aantal individuen waarover een leider rechtstreeks zeggenschap heeft.
Elke gemeenschap neemt basisbehoeften voor haar rekening.
- Complexere gemeenschappen wordt dit niet aan individuen toebedeeld, maar aan
instituten die hiervoor zijn georganiseerd.
Maatschappelijke organisatie wordt gekenmerkt door 2 vormen van specialisatie:
- Horizontale specialisatie
= macht en bevoegdheden worden verdeeld onder functionele eenheden die elk
op hetzelfde niveau staan
o Bv. gezin
- Verticale specialisatie
= hiërarchisch verschillende niveaus nemen de planning, inrichting en
uitvoering van activiteiten waar
o Bv. vroeger vader bovengeschikte positie
Loop van de geschiedenis, gemeenschappen nemen toe in complexiteit -> netwerken tussen
gemeenschappen ontstaan en worden steeds hechter. Maar betekenis en functie van het recht
is dus niet altijd en overal hetzelfde:
- Hangt af van de organisatorische structuur van gemeenschap
4 soorten gemeenschappen:
1. Samenlevingen van jager-voedselverzamelaars
3
, 2. Chiefdoms
3. Rijken
4. Moderne staten
Hoofdstuk 1: Jager-voedselverzamelaars
Wanneer? Vanaf ontstaan mensheid tot intrede landbouwsamenleving (= paleolithicium)
Kenmerken?
- Clans van ongeveer 25 mensen (op familiebanden gebaseerd)
- Clans maken deel uit van groter netwerk
- Grotendeels egalitair (geen hiërachische verhoudingen, enkel leider op belangrijke
momenten) (verhouding man-vrouw weten we niet)
- Leiderschap wordt bepaald a.d.h.v persoonlijke kwaliteiten
- Goederendeling en wederkerigheid is erg gebruikelijk
Ze kennen diverse regels en gebruiken (vooral over bezit en gebruik van goederen). -> ze
kunnen worden onderverdeeld in 5 categorieën:
- Land en waterbronnen
Varieert naargelang de culturele opvatting van de stem en de ecologische
omstandigheden
Collectieve aanspraken zijn wijdverspreid
Heilige plekken soms enkel toegankelijk voor bepaalde ingewijden
Wanneer een andere clan toegang vraagt tot het land, dan kan die toegang
worden verleend op voorwaarde dat de verzoekende stam de geldende regels
respecteert
Schending tribale regels kan in uiterste geval doodstraf staan
- Roerende goederen
Behoren toe aan individuen
Mogelijkheid voorwerpen aan anderen te schenken ( ook mogelijk ruilsysteem
tussen verschillende clans)
Kosteloze hulpverlening
- Geschoten wild, geoogst voedsel en dergelijke
- Mensen
- Heilige kennis
Innige band tussen gewone regels onderling en ideële facetten
Niet voor iedereen beschikbaar, soms enkel voor bepaalde ingewijden
Verschillende soorten clans:
1. Onmiddellijk wederkerige clans (niet investeren op lange termijn)
- Gebruiken voedsel onmiddellijk
- Gereedschappen moeten ogenblikkelijk redeneren
- Flexibele samenlevingen (bv. langdurige engagementen daar doet men niet aan mee)
4
2020-2021
1BARechten
Samenvatting Algemene Rechtsleer
1
,DEEL 1: WAT IS RECHT?
Wat is recht = ontologische vraag
Waaruit bestaat recht? = functionele vraag
Welke functies heeft recht? = structurele vraag
Vele juristen hebben geprobeerd om het begrip recht te definiëren, maar een ultieme,
sluitende omschrijving is tot op heden niet gevonden.
Hebben we wel een definitie nodig?
- Sommige vakgebieden, geen behoefte (bv. Chemie)
- Recht: wel behoefte!
Rechter moet het recht toepassen
Onderzoekers kunnen onderzoek doen naar het recht op heel veel verschillende
manieren (er kunnen misverstanden reizen als men geen onderscheid ziet
tussen de verschillende manieren waarop mensen het recht opvatten)
Definities kan men vergelijken met families!
- Definities kunnen 1 bepaald familielid voor ogen hebben (bv. strafrecht, statelijk
recht, natuurrecht, …) en daar kunnen ze een geschikte omschrijving van geven.
Er zijn dus verschillende verschijningsvormen, ze hebben iets met elkaar te maken,
maar delen niet allemaal eenzelfde essentie
Recht heeft geen essentiële kenmerken -> zoektocht naar de unieke eigenschap van het recht
is misschien wel gedoemd om te mislukken.
- Brian Tamara zegt dat onze definities van het recht vertrekken uit wat we zelf
identificeren en je moet recht dus altijd betrekken op het standpunt dat mensen
innemen.
Belangrijke reden waarom juristen geen sluitende definitie kunnen geven van het ‘recht’, is
omdat ‘recht’ maatschappijafhankelijk is.
Bv. – Maatschappij 1: als we denken aan recht, denken we aan godsdienst
- Maatschappij 2: recht is wat overeenstemt met procedures en de grondwet
Je kan dus nooit spreken over wat geldt als recht zonder zelf een standpunt in te
nemen over wat recht is!!
Recht is geen universeel en tijdloos criterium
- Wat iemand nu en hier als essentieel kenmerk beschouwt kan elders/ op een andere
moment misschien totaal irrelevant zijn!
Recht is een sociale constructie die haar bestaan te danken heeft aan betekenisvolle
handelingen van mensen en groepen en die bijgevolg een geschiedenis heeft,
waardoor ze niet te definiëren is!
Friedrich Nietzsche: “Definierbar ist nur das, was keine Geschichte hat.”
Moeten we dan zwijgen over recht? NEE, we moeten wel een andere focus leggen
- Niet focussen op de essentie van recht
- Wel focussen op diverse kenmerken die men ermee in verband brengt en zo krijgen
we een beter beeld van het recht als maatschappelijk verschijnsel
2
,Titel I. Fundamentele transformaties van de mensenmaatschappij
Proloog: Mensen zijn sociale wezens
Mensen zijn sociale wezens -> ons leven krijgt betekenis in relaties tot anderen. Wanneer we
interageren met anderen, komen 2 noodzakelijke facetten naar boven:
- Materiële facetten
Bv. Hoe we vandaag omgaan met elkaar ten opzichte van 40 jaar geleden
(zoom)
- Ideële facetten
Bv. kennis, overtuigingen, waarden, concepten en gewoonten die ons gedrag
vormen en sturen
(Materiële facetten + Ideële facetten) + ( sociale instituten + sociale praktijken)
= sociale ontwikkeling binnen een gemeenschap
Niet alle gemeenschappen zijn sociaal even complex!
- Hoe groter, hoe meer organisationele structuur is uitgewerkt
- Er moet hiërarchie bestaan binnen de gemeenschap
Hierin spelen leiders een cruciale rol
o Naarmate de activiteiten in de gemeenschap een minder voorspelbaar
patroon volgen en er meer groepsbeslissingen nodig zijn, daalt het
aantal individuen waarover een leider rechtstreeks zeggenschap heeft.
Elke gemeenschap neemt basisbehoeften voor haar rekening.
- Complexere gemeenschappen wordt dit niet aan individuen toebedeeld, maar aan
instituten die hiervoor zijn georganiseerd.
Maatschappelijke organisatie wordt gekenmerkt door 2 vormen van specialisatie:
- Horizontale specialisatie
= macht en bevoegdheden worden verdeeld onder functionele eenheden die elk
op hetzelfde niveau staan
o Bv. gezin
- Verticale specialisatie
= hiërarchisch verschillende niveaus nemen de planning, inrichting en
uitvoering van activiteiten waar
o Bv. vroeger vader bovengeschikte positie
Loop van de geschiedenis, gemeenschappen nemen toe in complexiteit -> netwerken tussen
gemeenschappen ontstaan en worden steeds hechter. Maar betekenis en functie van het recht
is dus niet altijd en overal hetzelfde:
- Hangt af van de organisatorische structuur van gemeenschap
4 soorten gemeenschappen:
1. Samenlevingen van jager-voedselverzamelaars
3
, 2. Chiefdoms
3. Rijken
4. Moderne staten
Hoofdstuk 1: Jager-voedselverzamelaars
Wanneer? Vanaf ontstaan mensheid tot intrede landbouwsamenleving (= paleolithicium)
Kenmerken?
- Clans van ongeveer 25 mensen (op familiebanden gebaseerd)
- Clans maken deel uit van groter netwerk
- Grotendeels egalitair (geen hiërachische verhoudingen, enkel leider op belangrijke
momenten) (verhouding man-vrouw weten we niet)
- Leiderschap wordt bepaald a.d.h.v persoonlijke kwaliteiten
- Goederendeling en wederkerigheid is erg gebruikelijk
Ze kennen diverse regels en gebruiken (vooral over bezit en gebruik van goederen). -> ze
kunnen worden onderverdeeld in 5 categorieën:
- Land en waterbronnen
Varieert naargelang de culturele opvatting van de stem en de ecologische
omstandigheden
Collectieve aanspraken zijn wijdverspreid
Heilige plekken soms enkel toegankelijk voor bepaalde ingewijden
Wanneer een andere clan toegang vraagt tot het land, dan kan die toegang
worden verleend op voorwaarde dat de verzoekende stam de geldende regels
respecteert
Schending tribale regels kan in uiterste geval doodstraf staan
- Roerende goederen
Behoren toe aan individuen
Mogelijkheid voorwerpen aan anderen te schenken ( ook mogelijk ruilsysteem
tussen verschillende clans)
Kosteloze hulpverlening
- Geschoten wild, geoogst voedsel en dergelijke
- Mensen
- Heilige kennis
Innige band tussen gewone regels onderling en ideële facetten
Niet voor iedereen beschikbaar, soms enkel voor bepaalde ingewijden
Verschillende soorten clans:
1. Onmiddellijk wederkerige clans (niet investeren op lange termijn)
- Gebruiken voedsel onmiddellijk
- Gereedschappen moeten ogenblikkelijk redeneren
- Flexibele samenlevingen (bv. langdurige engagementen daar doet men niet aan mee)
4
