Lijst met termen (1ste vraag op het examen)
Les 1 – Algemene inleiding (5)
• Globale Zuiden (Global South)
Verwijst naar landen en bevolkingen die historisch gevormd werden door kolonialisme, imperialisme
en ongelijke machtsrelaties binnen de wereldeconomie. Niet gewoon een geografisch begrip, maar
een manier om structurele ongelijkheid tussen het Globale Noorden en Zuiden te begrijpen. Het
concept benadrukt gedeelde ervaringen van kolonisatie (gedeelde geschiedenis), economische
afhankelijkheid en strijd tegen mondiale machtsstructuren. Waar Westerse landen baat hebben aan
globalisatie, worden landen in het Globale Zuiden erdoor benadeelt.
Het gaat niet alleen over de ligging, maar de machtsrelaties binnen globalisering. Het Globale Zuiden
wordt ook voorgesteld als een politieke verbeelding van solidariteit, protest en emancipatie,
vergelijkbaar met het vroegere idee van de Derde Wereld.
• Derde Wereld
Landen die tijdens de Koude Oorlog niet behoorden tot het kapitalistische Westen (Eerste wereld) of
het Communistische Oostblok (tweede wereld). Kreeg vooral een politieke betekenis via
antikoloniale bewegingen die naar onafhankelijkheid streefden. Dit stond dus niet enkel voor
armoede, maar voor een politiek project van dekolonisering, ontwikkeling en verzet.
• Eurocentrisme (-> gevaar!)
De neiging om de wereld te bekijken, interpreteren en beoordelen vanuit een uitsluitend Europees/
Westers perspectief. Het concept om de werkelijkheid te gaan representeren, het te definiëren. Zo
koos het Globale Zuiden koos er niet zelf voor zo genoemd te worden.
Men gaat ervan uit dat er onweerlegbare cultuurverschillen zijn, die het verloop van de geschiedenis
van verschillende volkeren bepalen, een wij/zij verhaal. Het Westen (liberale democratie) wordt als
universeel model gebruikt/ superieur aanzien. Er is minder aandacht voor de structurele dynamieken
binnen een wereldsysteem. Met andere woorden, er wordt gekeken naar andere landen vanuit een
“Europese schaal” die de ontwikkeling van het land bepaald.
We kunnen dit doorprikken door er niet van uitgaan dat er geen ongelijkheid is, maar de ongelijkheid
proberen verklaren. Niet kijken naar het Zuiden met het idee dat ze anders zijn, maar kijken naar
constructie van de geschiedenis -> integrale delen van geschiedenis analyseren
• Raciaal kapitalisme (zie ook Kundnani H10)
Het idee dat kapitalisme altijd verbonden is geweest met raciale ongelijkheid en uitbuiting.
Kolonialisme, slavernij en racisme werd niet gezien als uitzonderingen op het kapitalisme, maar als
fundamentele onderdelen ervan. De drie machtssystemen ras, gender en kapitaal werd gebruikt om
arbeid goedkoper te maken, bevolkingen te domineren en ongelijkheid te rechtvaardigen. Men
koppelt dit ook aan de verdeling tussen het Globale Noorden en Zuiden. Raciaal kapitalisme toont
hoe economische winst en raciale hiërarchieën historisch samen ontwikkeld zijn binnen de
globalisering. (extra) Hierbij vindt geografische expansie plaats, kolonisering en neokolonialisme, en
intensieve expansie, steeds meer domeinen geïntegreerd.
• Massacre de Thiaroye (1944)
1 december 1944 vond een bloedbad plaats in een militair kamp bij Dakar (toenmalig Frans-Senegal)
Grote groepen gekleurde soldaten (die meevochten voor de Fransen, WOI 4 milj, WOII nog veel
meer) werden in kampen gestoken onder zeer slechte levensomstandigheden (+ achterstallige
soldij). Men kwam in opstand en hierbij besloten de Franse troepen de Afrikaanse soldaten neer te
schieten.
1
,Les 2: de geboorte van een nieuw wereldsysteem (18)
• Zijderoute
Een 13de-eeuws netwerk van handelsroutes dat Azië, het
Midden-Oosten en Europa met elkaar verbond. Via die routes
werden goederen (zoals zijde, specerijen en porselein)
verhandeld. Het netwerk bestond uit meerdere, verbonden
trajecten over land en zee.
Naast de goederen verspreidde er ook ideeën, religies en
technologieën langs de route.
De zijderoute speelde een centrale rol in het Aziatische
wereldsysteem voor de opkomst van Europese dominantie.
(industriële revolutie zal Aziatische dominantie doen afnemen)
• Bronzen beelden van Benin
Kunstwerken uit het historische koninkrijk Benin (huidige Nigeria). Ze beelden het
hofleven, koningen en rituelen uit, waarmee ze een hoog niveau van vakmanschap
en technologische kennis tonen. De beelden bewijzen dat Afrikaanse samenleving
complex en ontwikkeld waren voor de Europese kolonisatie plaatsvond, wat
aantoonde dat Afrikaanse landen beloftevol waren. Veel van de werken werden
door Europeanen geroofd tijdens koloniale expedities
• Tenochtitlan
Een schilderij gemaakt door Diego Rivera (partner van Frida Kahlo) waarop de hoofdstad van het
Azteekse rijk uitgebeeld werd (huidige Mexico-Stad). De stad werd gebouwd op een moeras en
stond gekend voor zijn geavanceerde stedelijke planning/ infrastructuur. Het was één van de
grootste en meest ontwikkelde steden ter wereld in de 15de eeuw en er werd enorm naar opgekeken.
In 1521 werd de stad veroverd en grotendeels vernietigd door de Spanjaarden onder leiding van
Hernán Cortés. (zie slide 18 + latere term p4)
Daarnaast was er ook Teotihuacan. Een andere stad van significant belang waarbij een
“democratisch” beleid gevoerd werd, niet zoals we vandaag kennen, maar er was publieke inspraak.
• Zheng He
Chinese ontdekkingsreiziger, Admiraal uit 15e eeuw tijdens de Ming-dynastie. Hij leidde grote
maritieme expedities met enorme vlootgroepen die tot in Zuidoost-Azië, India, het Midden-
Oosten en Oost-Afrika reisden, met als doel handel, diplomatie en Chinese invloed
uitbreiden. Zijn schepen waren uitzonderlijk groot en technologisch geavanceerd voor die
tijd. Hierdoor waren de Chinezen op dat moment dominant op zee (slide 12). Uiteindelijk
besloten de Chinezen te stoppen met de expedities omdat het economisch niet interessant
meer was. De schepen werden vernietigd en Europa nam dominantie op zee over.
• Mansa Moussa
Kiezer van het Mali-rijk in de 14e eeuw en vaak beschouwd als één van de rijkste mannen uit de
geschiedenis (in zijn tijd). Zijn rijk werd enorm welvarend door de handel in goud en zout via de
trans-Sahraanse handelsroutes.
Mansa Moussa werd bekend door zijn bedevaart naar Mekka (als Islamitische persoon), waarbij hij zo
veel goud uitdeelde dat het de goudprijs in sommige steden tijdelijk deed
dalen. (Zo spendeerde hij tijd in Caïro waardoor de goudprijs 10+ jaar een
inflatie kende). Onder zijn bestuur groeide Mali uit tot een belangrijk
economisch en cultureel centrum.
Zijn rijk toont aan dat Afrika al voor de Europese kolonisatie machtige en
welvarende beschavingen had. (link bronzen beelden van Benin)
2
, • Mercantilisme
Economisch systeem uit 16e-18e eeuw dat focust op het vergaren van rijkdom via (internationale)
handel. Staten probeerden zoveel mogelijk goud en zilver (ontstaan geldeconomie) te verzamelen
door meer te exporteren dan importeren. Dit vormde een handelssamenleving.
Er was een opkomst van de burgerij als klasse en de compagnie. De burgerij, zijnde handelaars,
ondernemers, bankiers, etc., werden steeds belangrijker door het verwerven van rijkdom en kregen
hierdoor meer politieke invloed (vooral bij adel). Materiële welvaart = politieke macht.
Compagnieën zijn dan grote handelsorganisaties die met steun van de staat monopolies kregen op
handel in bepaalde regio’s.
Dit systeem vormde een overgang tussen feodalisme (volgende term) en industrieel kapitalisme.
Europees mercantilisme verwijst specifiek naar de Europese staten in de 16e eeuw. Zij proberen
rijkdom te vergaren via internationale handel, kolonies en controle over zeeroutes. Ze bouwen sterke
maritieme machten uit en gebruikten geweld om handelsroutes en markten te domineren. De staat
had hierin een actieve rol door monopolies toe te kennen aan handelscompagnieën en concurrenten
uit te schakelen. Dit systeem legde de basis voor Europese wereldmacht en verdere ontwikkeling van
het kapitalisme.
• Feodalisme
Een samenleving waarbij landbouw de belangrijkste bron van rijkdom en macht was, een
landbouwsamenleving. Stukken land werden verdeeld en onder controle gehouden door een
aristocratische klasse (edelen), die op hun beurt bescherming boden aan boeren in ruil voor arbeid
en belastingen. De samenleving was hiërarchisch opgebouwd met weinig sociale mobiliteit. De
economie draaide vooral rond landbouw en lokale productie.
De politieke macht hing sterk samen met controle over land en bevolking, materiële welvaart.
• Protokapitalisme
Vroege vormen van economische activiteit die kenmerken van kapitalisme vertonen, maar nog niet
volledig ontwikkeld (binnen het feodalisme). Vb: handel, winstgericht produceren en markten die
belangrijker worden. Bestond in verschillende werelddelen voor het moderne kapitalisme in Europa.
Protokapitalisme wordt gezien als overgangsfase tussen feodale systemen en volledig kapitalisme.
(Verschil met Mercantilisme: proto = vroege fase, nog niet volledig uitgewerkt; merca = uitgewerkt systeem)
• Fernando Magellaan (Portugees) (slide 35)
Een 15de-eeuwse Portugese ontdekkingsreiziger in dienst van Spanje die de eerste expeditie rond de
wereld leidde. Hij zocht een westelijke route naar Azië, aangezien er op dat moment nog geen
enkele route bestond naast de zijderoute. Hierbij ontdekte hij de doorgang ‘Straat van Magellaan’ en
maakte de eerste reis over de Stille Oceaan, waarmee hij bewees dat de aarde rond is, dus toonde de
echte omvang van de wereld aan. (Stierf zelf tijdens de reis, maar bemanning voltooide expeditie na zijn overlijden)
• Cristóbal Colón (Columbus)
Christoffel Colombus was een 15de-eeuws Italiaanse ontdekkingsreiziger die Amerika
‘per ongeluk’ ontdekte. Hij was op zoek naar een westelijke route naar Azië, maar
ontdekte een eilandje (Hispaniola) en later het vaste land. Colombus ging hiermee
naar de Portugese koning João III. De koning achtte dit niet als interessant, waardoor
Colombus naar de Spaanse kroon ging. Dankzij de Spaanse angst voor de Portugese
zeemacht luisterde zij wel naar het voorstel, wat de Spanjaarden de eerste
kolonisators van de Amerikas maakte. Dit markeerde het begin van de Europese
kolonisatie van de Amerikas en wordt vaak gezien als belangrijk startpunt van het
moderne wereldsysteem en globalisering.
3
, • Vasco da Gama
Portugese zeevaarder die in 1498 als eerste Europeaan via het zuidpunt van Afrika (Kaap de
Goede Hoop) India bereikte. Hij opende een directe zeeroute tussen Europa en Azië. Dit was
belangrijk omdat het Europese handelaren toeliet het monopolie van tussenhandelaren, die voor
enorm dure prijzen zorgde, te omzeilen. Zijn reis legde de basis voor het Portugese handelsrijk en
Europese dominantie in wereldhandel.
• Waldseemuller wereldkaart
(Één van de) eerste weergaven van de “nieuwe wereld” als een apart
continent in kaart (1507). Het legde de eerste verwijzing naar “Amerika” vast
(verwijzend naar Amerigo Vespucci, ontdekkingsreiziger die Amerika voor het
eerst ging verkennen en land letterlijk en figuurlijk in kaart bracht).
De kaart toont een nieuwe, meer globale kijk op de wereld na de
ontdekkingsreizen en symboliseert het begin van een moderne geografische
voorstelling van de aarde.
• Verdragen van Tordesillas en Zaragoza (slide 34)
Door een groeiende rivaliteit tussen Spanje en Portugal moesten de zeeën verdeeld worden onder
de twee grootmachten. De verdragen kwamen neer op overeenkomsten tussen de landen, waardoor
ze elk hun eigen ontdekkingen en kolonisatie konden uitvoeren. Tordesillas trok een lijn in de
Atlantische Oceaan en Zaragoza door de Stille Oceaan. Andere landen zagen dit niet als een
bedreiging, aangezien de meeste handel bij hen toen op het vaste land plaatsvond. Later werden de
verdragen vaak geschonden door andere Europese machten.
• Hernán Cortés
Spaanse veroveraar die in begin 16e eeuw het Azteekse rijk onderwierp. Hij leidde de verovering
van Tenochtitlan. Hij slaagde hierin ondanks zijn kleine leger door allianties te maken tussen
Spanjaarden en vijanden van Tenochtitlan + door ziektes (die ze meebrachten) die de inheemse
bevolking verzwakte. De overwinning was het begin van Spaanse kolonisatie van Mexico.
• Francisco Pizarro
Spaanse veroveraar die in 16e eeuw het Inca-rijk onderwierp. Hij leidde de verovering (1529-1535)
door gebruik te maken van interne conflicten in het rijk, ziektes en militaire strategie. Pizarro
stichtte Lima (stad) op, wat later een belangrijk centrum van Spaanse koloniale macht werd. Zijn
acties leidde ook tot verdere uitbreiding van Spaanse koloniale rijk: roofbouw, plundering en
geweld.
Hij was onderdeel van de Hidalgos, een sociale groep van lagere adel zonder veel rijkdom die hun
status wensten te verbeteren. Velen trokken naar de Amerikas om via verovering rijkdom en
macht te verwerven.
• De zilvervloot
Een belangrijk systeem van Spaanse schepen voor de koloniale economie van de Amerikas. De vloten
brachten goud en zilver naar Sevilla, waar het gebruikt werd als kapitaal om handel te drijven met
Aziatische machten. De rijkdommen kwamen o.a uit mijnen zoals Potosí. Dit
zorgde voor een enorme toename aan kapitaal (door de kolonisatie), waardoor
Europa terecht kwam in een nieuwe, machtigere positie. Het Amerikaanse goud/
zilver nam de wereldmarkt over en vormde uiteindelijk zo’n 80% van de
wereldproductie. Dit leidde tot een hoge inflatie, wat een sterke slag was in de
Aziatische economieën. Hierdoor overheersten de Europese landen sindsdien de
economie.
4
Les 1 – Algemene inleiding (5)
• Globale Zuiden (Global South)
Verwijst naar landen en bevolkingen die historisch gevormd werden door kolonialisme, imperialisme
en ongelijke machtsrelaties binnen de wereldeconomie. Niet gewoon een geografisch begrip, maar
een manier om structurele ongelijkheid tussen het Globale Noorden en Zuiden te begrijpen. Het
concept benadrukt gedeelde ervaringen van kolonisatie (gedeelde geschiedenis), economische
afhankelijkheid en strijd tegen mondiale machtsstructuren. Waar Westerse landen baat hebben aan
globalisatie, worden landen in het Globale Zuiden erdoor benadeelt.
Het gaat niet alleen over de ligging, maar de machtsrelaties binnen globalisering. Het Globale Zuiden
wordt ook voorgesteld als een politieke verbeelding van solidariteit, protest en emancipatie,
vergelijkbaar met het vroegere idee van de Derde Wereld.
• Derde Wereld
Landen die tijdens de Koude Oorlog niet behoorden tot het kapitalistische Westen (Eerste wereld) of
het Communistische Oostblok (tweede wereld). Kreeg vooral een politieke betekenis via
antikoloniale bewegingen die naar onafhankelijkheid streefden. Dit stond dus niet enkel voor
armoede, maar voor een politiek project van dekolonisering, ontwikkeling en verzet.
• Eurocentrisme (-> gevaar!)
De neiging om de wereld te bekijken, interpreteren en beoordelen vanuit een uitsluitend Europees/
Westers perspectief. Het concept om de werkelijkheid te gaan representeren, het te definiëren. Zo
koos het Globale Zuiden koos er niet zelf voor zo genoemd te worden.
Men gaat ervan uit dat er onweerlegbare cultuurverschillen zijn, die het verloop van de geschiedenis
van verschillende volkeren bepalen, een wij/zij verhaal. Het Westen (liberale democratie) wordt als
universeel model gebruikt/ superieur aanzien. Er is minder aandacht voor de structurele dynamieken
binnen een wereldsysteem. Met andere woorden, er wordt gekeken naar andere landen vanuit een
“Europese schaal” die de ontwikkeling van het land bepaald.
We kunnen dit doorprikken door er niet van uitgaan dat er geen ongelijkheid is, maar de ongelijkheid
proberen verklaren. Niet kijken naar het Zuiden met het idee dat ze anders zijn, maar kijken naar
constructie van de geschiedenis -> integrale delen van geschiedenis analyseren
• Raciaal kapitalisme (zie ook Kundnani H10)
Het idee dat kapitalisme altijd verbonden is geweest met raciale ongelijkheid en uitbuiting.
Kolonialisme, slavernij en racisme werd niet gezien als uitzonderingen op het kapitalisme, maar als
fundamentele onderdelen ervan. De drie machtssystemen ras, gender en kapitaal werd gebruikt om
arbeid goedkoper te maken, bevolkingen te domineren en ongelijkheid te rechtvaardigen. Men
koppelt dit ook aan de verdeling tussen het Globale Noorden en Zuiden. Raciaal kapitalisme toont
hoe economische winst en raciale hiërarchieën historisch samen ontwikkeld zijn binnen de
globalisering. (extra) Hierbij vindt geografische expansie plaats, kolonisering en neokolonialisme, en
intensieve expansie, steeds meer domeinen geïntegreerd.
• Massacre de Thiaroye (1944)
1 december 1944 vond een bloedbad plaats in een militair kamp bij Dakar (toenmalig Frans-Senegal)
Grote groepen gekleurde soldaten (die meevochten voor de Fransen, WOI 4 milj, WOII nog veel
meer) werden in kampen gestoken onder zeer slechte levensomstandigheden (+ achterstallige
soldij). Men kwam in opstand en hierbij besloten de Franse troepen de Afrikaanse soldaten neer te
schieten.
1
,Les 2: de geboorte van een nieuw wereldsysteem (18)
• Zijderoute
Een 13de-eeuws netwerk van handelsroutes dat Azië, het
Midden-Oosten en Europa met elkaar verbond. Via die routes
werden goederen (zoals zijde, specerijen en porselein)
verhandeld. Het netwerk bestond uit meerdere, verbonden
trajecten over land en zee.
Naast de goederen verspreidde er ook ideeën, religies en
technologieën langs de route.
De zijderoute speelde een centrale rol in het Aziatische
wereldsysteem voor de opkomst van Europese dominantie.
(industriële revolutie zal Aziatische dominantie doen afnemen)
• Bronzen beelden van Benin
Kunstwerken uit het historische koninkrijk Benin (huidige Nigeria). Ze beelden het
hofleven, koningen en rituelen uit, waarmee ze een hoog niveau van vakmanschap
en technologische kennis tonen. De beelden bewijzen dat Afrikaanse samenleving
complex en ontwikkeld waren voor de Europese kolonisatie plaatsvond, wat
aantoonde dat Afrikaanse landen beloftevol waren. Veel van de werken werden
door Europeanen geroofd tijdens koloniale expedities
• Tenochtitlan
Een schilderij gemaakt door Diego Rivera (partner van Frida Kahlo) waarop de hoofdstad van het
Azteekse rijk uitgebeeld werd (huidige Mexico-Stad). De stad werd gebouwd op een moeras en
stond gekend voor zijn geavanceerde stedelijke planning/ infrastructuur. Het was één van de
grootste en meest ontwikkelde steden ter wereld in de 15de eeuw en er werd enorm naar opgekeken.
In 1521 werd de stad veroverd en grotendeels vernietigd door de Spanjaarden onder leiding van
Hernán Cortés. (zie slide 18 + latere term p4)
Daarnaast was er ook Teotihuacan. Een andere stad van significant belang waarbij een
“democratisch” beleid gevoerd werd, niet zoals we vandaag kennen, maar er was publieke inspraak.
• Zheng He
Chinese ontdekkingsreiziger, Admiraal uit 15e eeuw tijdens de Ming-dynastie. Hij leidde grote
maritieme expedities met enorme vlootgroepen die tot in Zuidoost-Azië, India, het Midden-
Oosten en Oost-Afrika reisden, met als doel handel, diplomatie en Chinese invloed
uitbreiden. Zijn schepen waren uitzonderlijk groot en technologisch geavanceerd voor die
tijd. Hierdoor waren de Chinezen op dat moment dominant op zee (slide 12). Uiteindelijk
besloten de Chinezen te stoppen met de expedities omdat het economisch niet interessant
meer was. De schepen werden vernietigd en Europa nam dominantie op zee over.
• Mansa Moussa
Kiezer van het Mali-rijk in de 14e eeuw en vaak beschouwd als één van de rijkste mannen uit de
geschiedenis (in zijn tijd). Zijn rijk werd enorm welvarend door de handel in goud en zout via de
trans-Sahraanse handelsroutes.
Mansa Moussa werd bekend door zijn bedevaart naar Mekka (als Islamitische persoon), waarbij hij zo
veel goud uitdeelde dat het de goudprijs in sommige steden tijdelijk deed
dalen. (Zo spendeerde hij tijd in Caïro waardoor de goudprijs 10+ jaar een
inflatie kende). Onder zijn bestuur groeide Mali uit tot een belangrijk
economisch en cultureel centrum.
Zijn rijk toont aan dat Afrika al voor de Europese kolonisatie machtige en
welvarende beschavingen had. (link bronzen beelden van Benin)
2
, • Mercantilisme
Economisch systeem uit 16e-18e eeuw dat focust op het vergaren van rijkdom via (internationale)
handel. Staten probeerden zoveel mogelijk goud en zilver (ontstaan geldeconomie) te verzamelen
door meer te exporteren dan importeren. Dit vormde een handelssamenleving.
Er was een opkomst van de burgerij als klasse en de compagnie. De burgerij, zijnde handelaars,
ondernemers, bankiers, etc., werden steeds belangrijker door het verwerven van rijkdom en kregen
hierdoor meer politieke invloed (vooral bij adel). Materiële welvaart = politieke macht.
Compagnieën zijn dan grote handelsorganisaties die met steun van de staat monopolies kregen op
handel in bepaalde regio’s.
Dit systeem vormde een overgang tussen feodalisme (volgende term) en industrieel kapitalisme.
Europees mercantilisme verwijst specifiek naar de Europese staten in de 16e eeuw. Zij proberen
rijkdom te vergaren via internationale handel, kolonies en controle over zeeroutes. Ze bouwen sterke
maritieme machten uit en gebruikten geweld om handelsroutes en markten te domineren. De staat
had hierin een actieve rol door monopolies toe te kennen aan handelscompagnieën en concurrenten
uit te schakelen. Dit systeem legde de basis voor Europese wereldmacht en verdere ontwikkeling van
het kapitalisme.
• Feodalisme
Een samenleving waarbij landbouw de belangrijkste bron van rijkdom en macht was, een
landbouwsamenleving. Stukken land werden verdeeld en onder controle gehouden door een
aristocratische klasse (edelen), die op hun beurt bescherming boden aan boeren in ruil voor arbeid
en belastingen. De samenleving was hiërarchisch opgebouwd met weinig sociale mobiliteit. De
economie draaide vooral rond landbouw en lokale productie.
De politieke macht hing sterk samen met controle over land en bevolking, materiële welvaart.
• Protokapitalisme
Vroege vormen van economische activiteit die kenmerken van kapitalisme vertonen, maar nog niet
volledig ontwikkeld (binnen het feodalisme). Vb: handel, winstgericht produceren en markten die
belangrijker worden. Bestond in verschillende werelddelen voor het moderne kapitalisme in Europa.
Protokapitalisme wordt gezien als overgangsfase tussen feodale systemen en volledig kapitalisme.
(Verschil met Mercantilisme: proto = vroege fase, nog niet volledig uitgewerkt; merca = uitgewerkt systeem)
• Fernando Magellaan (Portugees) (slide 35)
Een 15de-eeuwse Portugese ontdekkingsreiziger in dienst van Spanje die de eerste expeditie rond de
wereld leidde. Hij zocht een westelijke route naar Azië, aangezien er op dat moment nog geen
enkele route bestond naast de zijderoute. Hierbij ontdekte hij de doorgang ‘Straat van Magellaan’ en
maakte de eerste reis over de Stille Oceaan, waarmee hij bewees dat de aarde rond is, dus toonde de
echte omvang van de wereld aan. (Stierf zelf tijdens de reis, maar bemanning voltooide expeditie na zijn overlijden)
• Cristóbal Colón (Columbus)
Christoffel Colombus was een 15de-eeuws Italiaanse ontdekkingsreiziger die Amerika
‘per ongeluk’ ontdekte. Hij was op zoek naar een westelijke route naar Azië, maar
ontdekte een eilandje (Hispaniola) en later het vaste land. Colombus ging hiermee
naar de Portugese koning João III. De koning achtte dit niet als interessant, waardoor
Colombus naar de Spaanse kroon ging. Dankzij de Spaanse angst voor de Portugese
zeemacht luisterde zij wel naar het voorstel, wat de Spanjaarden de eerste
kolonisators van de Amerikas maakte. Dit markeerde het begin van de Europese
kolonisatie van de Amerikas en wordt vaak gezien als belangrijk startpunt van het
moderne wereldsysteem en globalisering.
3
, • Vasco da Gama
Portugese zeevaarder die in 1498 als eerste Europeaan via het zuidpunt van Afrika (Kaap de
Goede Hoop) India bereikte. Hij opende een directe zeeroute tussen Europa en Azië. Dit was
belangrijk omdat het Europese handelaren toeliet het monopolie van tussenhandelaren, die voor
enorm dure prijzen zorgde, te omzeilen. Zijn reis legde de basis voor het Portugese handelsrijk en
Europese dominantie in wereldhandel.
• Waldseemuller wereldkaart
(Één van de) eerste weergaven van de “nieuwe wereld” als een apart
continent in kaart (1507). Het legde de eerste verwijzing naar “Amerika” vast
(verwijzend naar Amerigo Vespucci, ontdekkingsreiziger die Amerika voor het
eerst ging verkennen en land letterlijk en figuurlijk in kaart bracht).
De kaart toont een nieuwe, meer globale kijk op de wereld na de
ontdekkingsreizen en symboliseert het begin van een moderne geografische
voorstelling van de aarde.
• Verdragen van Tordesillas en Zaragoza (slide 34)
Door een groeiende rivaliteit tussen Spanje en Portugal moesten de zeeën verdeeld worden onder
de twee grootmachten. De verdragen kwamen neer op overeenkomsten tussen de landen, waardoor
ze elk hun eigen ontdekkingen en kolonisatie konden uitvoeren. Tordesillas trok een lijn in de
Atlantische Oceaan en Zaragoza door de Stille Oceaan. Andere landen zagen dit niet als een
bedreiging, aangezien de meeste handel bij hen toen op het vaste land plaatsvond. Later werden de
verdragen vaak geschonden door andere Europese machten.
• Hernán Cortés
Spaanse veroveraar die in begin 16e eeuw het Azteekse rijk onderwierp. Hij leidde de verovering
van Tenochtitlan. Hij slaagde hierin ondanks zijn kleine leger door allianties te maken tussen
Spanjaarden en vijanden van Tenochtitlan + door ziektes (die ze meebrachten) die de inheemse
bevolking verzwakte. De overwinning was het begin van Spaanse kolonisatie van Mexico.
• Francisco Pizarro
Spaanse veroveraar die in 16e eeuw het Inca-rijk onderwierp. Hij leidde de verovering (1529-1535)
door gebruik te maken van interne conflicten in het rijk, ziektes en militaire strategie. Pizarro
stichtte Lima (stad) op, wat later een belangrijk centrum van Spaanse koloniale macht werd. Zijn
acties leidde ook tot verdere uitbreiding van Spaanse koloniale rijk: roofbouw, plundering en
geweld.
Hij was onderdeel van de Hidalgos, een sociale groep van lagere adel zonder veel rijkdom die hun
status wensten te verbeteren. Velen trokken naar de Amerikas om via verovering rijkdom en
macht te verwerven.
• De zilvervloot
Een belangrijk systeem van Spaanse schepen voor de koloniale economie van de Amerikas. De vloten
brachten goud en zilver naar Sevilla, waar het gebruikt werd als kapitaal om handel te drijven met
Aziatische machten. De rijkdommen kwamen o.a uit mijnen zoals Potosí. Dit
zorgde voor een enorme toename aan kapitaal (door de kolonisatie), waardoor
Europa terecht kwam in een nieuwe, machtigere positie. Het Amerikaanse goud/
zilver nam de wereldmarkt over en vormde uiteindelijk zo’n 80% van de
wereldproductie. Dit leidde tot een hoge inflatie, wat een sterke slag was in de
Aziatische economieën. Hierdoor overheersten de Europese landen sindsdien de
economie.
4
