BEGINSELEN
Objectief recht & publiek recht
Universiteit Antwerpen
Bachelor 1
,Inhoudsopgave
Recht en rechten.............................................................................................................. 8
Objectief recht (= het positief recht).................................................................................9
Subjectief recht................................................................................................................ 9
Begrip................................................................................................................................................... 9
Verscheidenheid aan subjectieve rechten........................................................................................... 10
Wesley Hohfeld................................................................................................................................ 10
Rechtsregels en het subjectieve recht................................................................................................ 10
Hypothetische vorm......................................................................................................................... 10
Het rechtssubject............................................................................................................................. 11
Het rechtsobject.............................................................................................................................. 12
Het rechtsfeit................................................................................................................................... 13
Het rechtsgevolg............................................................................................................................. 13
De normatieve ordening in en van de samenleving als doel van het recht.........................13
De ordening van de samenleving........................................................................................................ 13
Sociale contracttheorieën................................................................................................................ 14
Conclusie......................................................................................................................................... 16
Recht en rechtszekerheid................................................................................................................... 17
De voorwaarden van rechtszekerheid.............................................................................................. 17
Rechtszekerheid, formele rechtsstaat en wetspositivisme...............................................................17
De materiële rechtsstaat................................................................................................................. 19
Recht en rechtvaardigheid.................................................................................................................. 19
Rechtvaardigheid............................................................................................................................. 19
Regelgeoriënteerde rechtvaardigheids- en grondslagentheorieën..................................................21
Wat als recht onrechtvaardig is?..................................................................................................... 32
Een geheel van regels en voorschriften...........................................................................33
De rechtsregel als gedragsregel......................................................................................................... 33
Algemene draagwijdte..................................................................................................................... 33
Verbindend karakter........................................................................................................................ 34
Recht is meer dan de gedragsregels................................................................................................... 36
The Concept of Law......................................................................................................................... 36
Hart-Fuller debate............................................................................................................................ 37
De rechtspraak................................................................................................................................... 38
Uitgevaardigd door of krachtens het maatschappelijk gezag............................................39
Afdwingbaar door of krachtens het maatschappelijk gezag...............................................40
Casus Arbeidsovereenkomst van Tony met brouwerij Schuimend Bier............................................41
De ontwikkeling van het recht.........................................................................................42
De rechtsfamilies............................................................................................................ 42
De Romeinse rechtsfamilie................................................................................................................. 43
1
, De receptie van het Romeinse recht................................................................................................ 43
Van gewoonterecht naar wettenrecht.............................................................................................. 45
Het succes van de wet als rechtsbron.............................................................................................49
De Anglo-Amerikaanse rechtsfamilie.................................................................................................. 50
De angelsaksische periode.............................................................................................................. 50
De ontwikkeling van de common law als rechtersrecht...................................................................51
De ontwikkeling van equity law....................................................................................................... 52
Stare decisis, de bindende precedentenwerking..............................................................................53
De beperkte plaats van wettenrecht................................................................................................ 54
Recht en Godsdienst....................................................................................................... 54
Gedragsregels in godsdienst............................................................................................................... 55
Religieuze rechtsstelsel...................................................................................................................... 55
Godsdienstige regels in seculiere staten............................................................................................. 55
De scheiding van kerk en staat........................................................................................................ 55
Godsdienst als inspiratiebron........................................................................................................... 56
Recht schept ruimte voor godsdienst.............................................................................................. 56
Recht en Moraal............................................................................................................. 58
Het verschil tussen recht en moraal................................................................................................... 58
De verhouding tussen recht en moraal............................................................................................... 59
Spanning.......................................................................................................................................... 59
De niet-problematische verhouding tussen recht en moraal...........................................................59
De problematische verhouding tussen recht en moraal...................................................................59
Recht en sociale zeden...................................................................................................61
Begrip............................................................................................................................ 61
De indeling in rechtstakken............................................................................................. 61
Summa divisio.................................................................................................................................... 62
Privaatrecht..................................................................................................................................... 62
Publiekrecht..................................................................................................................................... 62
Kenmerken en kritiek....................................................................................................................... 62
Traditionele onderverdeling van privaatrecht en publiekrecht........................................................63
Privaatrecht................................................................................................................... 63
Burgerlijk recht................................................................................................................................... 63
Handels- en economisch recht / ondernemingsrecht..........................................................................63
Aard van de regels........................................................................................................................... 63
Gerechtelijk privaatrecht.................................................................................................................... 64
Internationaal privaatrecht................................................................................................................. 65
Sociaal recht....................................................................................................................................... 65
Arbeidsrecht.................................................................................................................................... 65
Socialezekerheidsrecht.................................................................................................................... 66
Sociale bijstand- en welzijnsrecht.................................................................................................... 66
Publiekrecht................................................................................................................... 67
2
, Staatsrecht......................................................................................................................................... 67
Bestuursrecht..................................................................................................................................... 67
Strafrecht............................................................................................................................................ 67
Strafprocesrecht................................................................................................................................. 67
Fiscaal recht........................................................................................................................................ 68
Openbaar financieel recht................................................................................................................... 68
Internationaal publiekrecht................................................................................................................. 68
Materiële bronnen van het recht.....................................................................................69
5 categorieën van materiële bronnen................................................................................................. 69
Politieke bronnen............................................................................................................................. 69
Feitelijke bronnen............................................................................................................................ 69
Ideologische bronnen....................................................................................................................... 69
Rechtsfilosofische en rechtstheoretische bronnen...........................................................................69
Juridische inspiratiebronnen............................................................................................................ 70
Formele bronnen van het recht.......................................................................................70
Zelfstandige en niet-zelfstandige rechtsbronnen................................................................................70
Bindende en gezaghebbende rechtsbronnen......................................................................................70
Begrip............................................................................................................................ 71
De wet in formele en materiële zin..................................................................................................... 71
Wet in materiële zin (inhoud)........................................................................................................... 71
Wet in formele zin (vorm)................................................................................................................ 71
Wetten in formele en Materiële zin vallen niet altijd samen............................................................71
De beginselen van behoorlijke wetgeving........................................................................................... 71
Het democratiebeginsel................................................................................................................... 71
Het beginsel van de rechtstaat........................................................................................................ 72
Het subsidiariteitsbeginsel............................................................................................................... 73
Het gelijkheidsbeginsel.................................................................................................................... 74
De rechtszekerheid en naleefbaarheid van de wet..........................................................................76
De wet als bron van recht...............................................................................................77
Situering............................................................................................................................................. 77
Het federale niveau............................................................................................................................ 78
De grondwet.................................................................................................................................... 78
De wet in formele zin....................................................................................................................... 79
De besluitwet................................................................................................................................... 81
Het koninklijk besluit....................................................................................................................... 81
Het ministerieel besluit en de ministeriële omzendbrief..................................................................82
Het deelstatelijk niveau...................................................................................................................... 82
Het decreet en het bijzonder decreet..............................................................................................83
Ordonnantie..................................................................................................................................... 83
Besluiten op regeringsniveau.......................................................................................................... 83
De samenwerkingsovereenkomst en het gezamenlijk decreet........................................................84
Het provinciale niveau........................................................................................................................ 84
Het gemeentelijk niveau..................................................................................................................... 85
3
, Het bestuurlijke niveau....................................................................................................................... 85
Het niveau van de private regeling..................................................................................................... 86
De privaatrechtelijke overeenkomst................................................................................................ 86
De overeenkomst met algemene rechtsgevolgen............................................................................87
Het internationale niveau................................................................................................................... 88
Het internationaal recht................................................................................................................... 89
Het internationaal verdrag............................................................................................................... 89
Het recht van de Benelux................................................................................................................ 90
Het recht van de Europese Unie...................................................................................................... 91
Het recht van de raad van Europa................................................................................................... 93
Het recht van de verenigde naties................................................................................................... 93
De verhouding tussen de wetten en wetsconflicten..........................................................94
De conflictregels................................................................................................................................. 94
Het hiërarchisch conflict tussen regels met ongelijke rechtskracht....................................................94
Superioriteitsregel........................................................................................................................... 94
Diverse toepassing van de superioriteitsregel.................................................................................95
De verhouding wet, decreet, ordonnantie – internationaal recht.....................................................97
De verhouding wet, decreet, ordonnantie – Grondwet en bijzondere wet......................................101
De verhouding besluit – hogere rechtsregel..................................................................................103
Regels met gelijke rechtskracht van verschillende wetgevers..........................................................103
Regels met gelijke rechtskracht van dezelfde wetgevers.................................................................103
Tijd: De laatste uitgevaardigde rechtsregel heeft voorrang...........................................................103
Draagwijdte: de specifieke wet heeft voorrang op de algemene wet.............................................106
Regels van wetgevers uit verschillende staten.................................................................................107
Voorbeelden...................................................................................................................................... 107
Casus............................................................................................................................................. 107
Casus............................................................................................................................................. 107
Casus............................................................................................................................................. 108
Casus............................................................................................................................................. 108
Casus............................................................................................................................................. 108
Begrip.......................................................................................................................... 109
Rechtspraak: rechtstoepassing of rechtsvorming.............................................................................109
Rechtstoepassing.......................................................................................................................... 110
Rechtsvorming............................................................................................................................... 110
De autonomie van de rechter: relatief, gemaskerd en gevaarlijk.....................................................111
Relatieve autonomie .................................................................................................................... 111
Gemaskerde autonomie ............................................................................................................... 112
Gevaarlijke autonomie? ............................................................................................................... 112
De rechtspraak als bron van recht.................................................................................112
De aard van rechtspraak als rechtsbron........................................................................................... 112
Geen algemeen bindende norm ................................................................................................... 112
Rechtspraak als gezaghebbende rechtsbron ...............................................................................112
Bindende rechtsbron ................................................................................................................... 113
De nationale rechtscolleges.............................................................................................................. 114
Subjectieve contentieux .............................................................................................................. 114
4
, Het objectieve contentieux .......................................................................................................... 115
De internationale rechtscolleges....................................................................................................... 116
Het Benelux Gerechtshof ............................................................................................................. 116
Het Hof van Justitie van de Europese Unie ....................................................................................117
Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens .........................................................................117
Het Internationaal Gerechtshof .................................................................................................... 117
Het Internationaal Strafhof .......................................................................................................... 117
Begrip.......................................................................................................................... 118
Rechtsleer als bron van het recht .................................................................................118
Rechtsleer in het positief recht ....................................................................................118
Begrip.......................................................................................................................... 119
De gewoonte als bron van het recht..............................................................................119
De gewoonte in het positieve recht...............................................................................119
De gewoonte in de wet .................................................................................................................... 119
De gewoonte volgens de wet: secundum legem ............................................................................119
De gewoonte naast de wet: praeter legem ....................................................................................120
De gewoonte tegen de wet: contra legem .......................................................................................120
Begrip.......................................................................................................................... 120
Ten aanzien van de staat ............................................................................................................... 121
Ten aanzien van de wetgever ........................................................................................................ 121
Ten aanzien van de rechter ............................................................................................................ 121
Ten aanzien van het bestuur .......................................................................................................... 121
Ten aanzien van de burger ............................................................................................................ 121
De algemene rechtsbeginselen als bron van recht..........................................................122
De algemene rechtsbeginselen in het positieve recht.....................................................122
Algemene rechtsbeginselen in de wet ............................................................................................ 122
Algemene rechtsbeginselen secundum legem ...............................................................................122
Algemene beginselen praeter legem ............................................................................................. 122
Algemene rechtsbeginsel contra legem ......................................................................................... 123
Begrip.......................................................................................................................... 123
De billijkheid als bron van recht....................................................................................123
Billijkheid in het positieve recht....................................................................................123
De billijkheid in de wet ................................................................................................................... 123
De billijkheid secundum legem ...................................................................................................... 124
De billijkheid praeter legem ........................................................................................................... 124
5
, De billijkheid contra legem ............................................................................................................. 124
algemene kenmerken van de belgische staat.................................................................124
de nationale soevereiniteit............................................................................................................... 124
een rechtsstaat................................................................................................................................. 125
de scheiding der machten................................................................................................................. 125
een representatieve en parlementaire democratie...........................................................................125
erfelijke en constitutionele monarchie.............................................................................................. 125
een federale staat............................................................................................................................. 126
staatsvormen................................................................................................................................. 126
België: van unitaire staat naar federale staat................................................................................126
Duaal federalisme.......................................................................................................................... 128
sociale welvaartstaat en duurzame staat......................................................................................... 131
de federale staat.......................................................................................................... 132
het federaal parlement..................................................................................................................... 132
samenstelling federaal parlement................................................................................................. 132
bevoegdheden............................................................................................................................... 134
de koning en de federale regering.................................................................................................... 137
de rechtsprekende functie................................................................................................................ 138
de gemeenschappen en gewesten.................................................................................152
vlaamse gemeenschap..................................................................................................................... 152
brusselse instellingen....................................................................................................................... 153
de inwoners.................................................................................................................. 154
belgen............................................................................................................................................... 154
niet belgen........................................................................................................................................ 155
de rechten en de vrijheden............................................................................................ 158
de bescherming van rechten en vrijheden........................................................................................ 158
het beginsel van gelijkheid en niet-discriminatie..............................................................................159
de persoonlijkheidsrechten............................................................................................................... 160
de vrijheidsrechten........................................................................................................................... 160
de gezins- en familiale rechten......................................................................................................... 161
de vermogensrechten....................................................................................................................... 161
de sociale rechten............................................................................................................................. 161
de politieke rechten.......................................................................................................................... 162
de behoorlijke rechtsbedeling........................................................................................................... 162
de openbare dienst....................................................................................................... 167
de bestuursmiddelen.................................................................................................... 168
6