Samenvatting Medische Microbiologie | Gram Positieve Bacteriën | Artesis Hogeschool | 2025/26

Gram positieve bacteriën
1 Gram positieve kokken
• Geslacht Staphylococcus
• Geslacht Streptococcus
• Geslacht Enterococcus
• Zeldzaam voorkomende gram positieve kokken

1.1 Geslacht Staphylococcus
1.1.1 Staphylococcus aureus
• Staphylo: druiventros
• Kokkos: bes
• Aureus: goud

1.1.1.1 Voorkomen Staphylococcus aureus
Staphylococcus aureus is een zeer verspreid commensaal van de mens,
voornamelijk in de keel, neus (15 procent van de gezonde bevolking) en
huid.

Merendeel van de bevolking is permanent of intermittent drager.

1.1.1.2 Verspreiding Staphylococcus aureus
 Rechtstreeks contact: handen van personeel in ziekenhuis, via de
lucht bij niezen
 Onrechtstreeks contact: stof, besmette voorwerpen

1.1.1.1 Pathogeen vermogen Staphylococcus aureus
Het is een belangrijke pathogene bacterie bij vermindering van de lokale
of algemene weerstand.

 Huidinfecties (furunkel)
 Pneumonie
 Spesis en metastatische abcessen
o Osteomyelitis
o Artritis
o Endocarditis
 Enterocolitis, ten gevolge van toxineproductie
 Toxisch shock syndroom

het is een belangrijk pathogeen, zowvel buiten als in het ziekenhuis:

 niet-gehospitaliseerde patiënten : S. aureus is meestal afkomstig
van eigen flora
 gehospitaliseerde patiënten : S. aureus is meestal afkomstig van de
omgeving

,pathogenese:

 Staphylococcus aureus produceert coagulase, hyaluronidase,
stafylokinase, toxinen enzovoort waardoor de infectie in de hand
wordt gewerkt
 voorbeschikkende factoren: huidletsels, lichaamsvreemd materiaal
(katheters), diabetes, neutropenie, immunosuppressie

1.1.2 Coagulase negatieve stafylokokken
Er bestaan een 20-tal soorten:

 St. epidermidis
 St. saprophyticus
 St. haemolyticus
 St. hominis

1.1.2.1 Voorkomen CNS
Het zijn zeer verspreide commensalen op de huid en slijmvliezen.

1.1.2.2 Pathogeen vermogen CNS
Het heeft een gering pathogeen vermogen, maar de laatste jaren worden
ze in toenemende mate ervaren als belangrijke nosocomiale pathogenen.

Bepaalde soorten hebben een iets groter pathogeen vermogen dan andere
soorten.

Oorzaken van toenemend belang van CNS:

 Uitselecteren door gebruik van breedspectrumantibiotica : gevolg
kolonisatie met CNS op huid en slijmvliezen
 Toename van het aantal intensieve behandelingen met gebruik van
katheters en prothesen

Pathogeen vermogen:

 kathetersepsis
 endocarditis (kunstkleppen)
 prothese-infecties

CNS hebben een gering pathogeen vermogen en een infectie
veronderstelt dan ook aanwezigheid van voorbeschikkende factoren
(immunologische status patiënt).

Pathogeen vermogen Staphylococcus saprophyticus:

 Kan het urinair epitheel koloniseren

,  Een belangrijke oorzaak van urineweginfecties
 Soms pyelonefritis en prostatitis

Pathogenese: bepaalde CNS produceren een slijmkapsel (virulentie factor)
waarmee ze zich kunnen vasthechten op vreemd materiaal.

1.1.3 Labo diagnose Staphylococcus
 Gramkleuring
 Isolatie
o Facultatief aëroob
 Bloedagar
 MSA
 Identificatie
o Katalase
o Coagulasetest
o DNA’se

1.1.3.1 Gramkleuring Staphylococcus
Trosvormige gram positeve kokken




1.1.3.2 Isolatie Staphylococcus
Op bloedagar Staphylococcus aureus: goudgeel pigment,
licht verheven en beta hemolyse
CNS: witte kolonies, meestal geen beta-
hemolyse
Op selectieve MSA Staphylococcus aureus: geel verkleuring ten
bodem gevolgen van mannitol afbraak
Bevat 7,5% NaCl CNS: meestal geen mannitol afbraak

1.1.3.3 Identificatie
Katalase test:

 Positief: geslacht Staphylococcus (afbraak H2O2 door katalase)
 Negatief: geslacht Streptococcus en geslacht Enterococcus

Coagulase test:

 Positief: Staphylococcus aureus (plasma omzetten tot stolsel)
 Negatief: CNS

Vrije coaluase (tube-test):

,  Buisje met 0,5 mL konijnenplasma
 + Stafylokok uit vloeibare of vaste voedingsbodem
 37°C aflezen na 1, 4 en 24 uur
 Als er een stolsel ontstaat is het positief

Voordeel Nadeel
Goed afleesbaar: referentietest Definitieve aflezing kan tot 24 uur
na enting duren

Gebonden coagulase (clumping factor):

 Druppel fysiologisch water + stafylokok
 + druppel plasma, mengen
 Als er grove agglutinatie is na enkele seconden is het positief

Voordeel Nadeel
Snel afleesbaar Moeilijk afleesbaar: veel vals
positieve en vals negatieve
resultaten

Latexagglutinatietesten:

1. Staphaurex

Een snelle agglutinatietest waarbij latexpartikels bedekt zijn met
fibrinogeen en IgG, gericht tegen proteïne A op de celwand van
Staphylococcus aureus.

Bij menging met een stafylokokkenstaal zal, indien S. aureus aanwezig is,
agglutinatie (korreling) optreden, wat een positief resultaat aangeeft.

Voordeel Nadeel
Snel en eenvoudig afleesbaar Enkele vals positieve resultaten ten
gevolge van Staphylococcus
saprophyticus met proteïne A
Enkele vals – resultaten, vooral bij
MRSA stammen

2. Staphaurex Plus
Pastorex Staph Plus
Staphytect Plus
Slidex Staph-Plus

Een latexagglutinatietest waarbij latexpartikels bedekt zijn met
fibrinogeen, IgG tegen proteïne A van de celwand van Staphylococcus
aureus en monoklonale antilichamen tegen kapselpolysacchariden van
serotype 5 en 8.