Samenvatting sociale grondrechten verkennen

SOCIALE GRONDRECHTEN
VERKENNEN
INLEIDING
De sociale grondrechten
 Sinds 1994 verankerd in de Belgische grondwet
o Dit maakt ze afdwingbaar
 Komen terug in Artikel 23
o “ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden”
MENSWAARDIG BESTAAN =
 Uitdrukking van een tijdsgebonden, maatschappelijk aanvaard consensus
 Vertaald in de grondrechten en de sociale grondrechten, opgenomen in de grondwet
 Inhoud kan je niet los zien van de algemene rechten van de mens en de kenmerken van onze
welvaarts- of verzorgingsstaat
-Verschil “grondrechten” en “sociale grondrechten”
 GRONDRECHTEN
o =mensenrechten
o Geheel van universele rechten die voorwaarden creëren om mensen een vrij en
menswaardig leven te garanderen
o Te vinden in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens
 Intentieverklaring
o Zijn niet afdwingbaar, niet bindend
o Iedereen kan er aanspraak op maken
o Kritiek: te westers (Liberté, fraternité, egalité)
o Opgedeeld in 3 categorieën, 3 generaties


EERSTE generatie mensenrechten
 Burgerrechten en politieke rechten
 De klassieke grondrechten, terug te vinden in de grondwet
 Doel: bescherming bieden van de burger tegen willekeurige overheidsinmenging
 Veeleer passief: vrijheid van de burger staat centraal, de overheid moet niet veel ingrijpen
 Deze rechtsstaat moet de burger beschermen

TWEEDE generatie mensenrechten
 Economische, sociale en culturele rechten
 Sociale grondrechten die zijn opgenomen in de grondwet
 Nadruk op “sociale rechtvaardigheid”
 Appel aan de overheid om deze rechtvaardigheid ook waar te maken
o Iedereen recht op een menswaardig leven geven
 Actief: dit vereist een actieve rol van de overheid, een actieve staatsinterventie


1

, OVERZICHT SOCIALE GRONDRECHTEN IN BELGIË
ARBEID WONEN SOCIALE BIJSTAND

(BESCHERMING VAN) SOCIALE ZEKERHEID ONDERWIJS
GEZONDHEID
JURIDISCHE BIJSTAND GEZOND LEEFMILIEU CULTURELE &
MAATSCHAPPELIJKE
ONTPLOOIING


 Recht op arbeid
 Recht op behoorlijke huisvesting (=wonen)
 Recht op sociale zekerheid en sociale bijstand
 Recht op gezondheid en geneeskundige bijstand (preventief en curatief)
 Recht op een gezond leefmilieu
 Recht op culturele en maatschappelijke ontplooiing
 Recht op onderwijs, met eerbiediging van de fundamentele rechten en vrijheden

DERDE generatie mensenrechten
 Collectieve rechten (solidariteitsrechten)
 Worden niet toegekend aan een individu, maar aan een collectief
o Land of volk
o Om uitbuiting tegen te gaan
 !opmerking!
o Derde generatie kan soms botsen met de andere twee


SOCIALE ZEKERHEID, SOCIALE BIJSTAND EN SOCIALE
BESCHERMING
Sociale zekerheid
 Eerste vangnet
 Inkomen die je ontvangt als je actief bent op de arbeidsmarkt
 Drie stelsels
o Werknemers
o Zelfstandigen
o Ambtenaren
 Je bouwt je rechten zelf op door zekerheidsbijdrage te betalen op inkomen uit arbeid
o Betaal je aan je werkgever
 2 soorten inkomens
o Vervangingsinkomen (wanneer je arbeid tijdelijk of definitief wegvalt)
 Werkloosheid
 Rust- en overlevingspensioen (overlevingspensioen: als partner overlijdt, gaat
pensioen over op jou)
 Arbeidsongevallenverzekering
 Beroepsziekteverzekering

2

,  Ziekteverzekering
 Jaarlijkse vakantie
o Aanvulling op inkomen (wanneer je bijkomende sociale last (kosten) hebt)
 Geneeskundige verzorging
 Gezinsbijslag
 Extra voordelen als je aangesloten bent bij een mutualiteit




 RIZIV: Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering
 HZIV: Hulpkas Ziekte- en Invaliditaitsverzekering (overheidsinstelling)
 Terugbetaling doktersbezoek?
o Geconventioneerde arts: volgt het vastgelegd tarief
o Ongeconventioneerde arts: kiest zelf bedrag dat hij aanrekent
 Meestal specialisten
o Wijkgezondheidscentra: zijn gratis, hier hoef je geen remgeld te betalen
 Krijgen geld van de overheid


Sociale bijstand
 Tweede vangnet
 Residuair stelsel (voor mensen die niet kunnen rekenen op inkomst via arbeid)
 Basisprincipe: behoeftigheid
o Je bent behoeftig, maar kan op niks terugvallen
o Dit wordt onderzocht door het OCMW

3