STRAFRECHT SAMENVATTING 2025-2026
DEEL 1: STRAFRECHT
Hoofdstuk 1: juridische situering
1. Een begripsomschrijving
Van strafrecht bestaat er geen definitie, naargelang de discipline kan en wordt
strafrecht anders omschreven en benaderd.
Begrip Definitie
Strafrecht (juridische definitie) Het geheel aan rechtsregels dat bepaalt:
1. Onder welke voorwaarden
gedragingen en misdrijven zijn en
welke gedragingen misdrijven zijn
2. We dader van een misdrijf is en
wie strafrechtelijke
verantwoordelijkheid draagt
3. Welke straffen bestaan en welke
straffen op de misdrijven gesteld
worden
4. Onder welke voorwaarden straffen
aan daders kunnen worden
opgelegd en uitgevoerd
5. Hoe de bevoegde instanties
oordelen over misdrijf, dader en
straf
Begrip Definitie
Misdrijf Afwijkingen van de norm die ongewenste
en voldoende ernstig geacht worden om
een reactie in de vorm van een straf te
verantwoorden
Wat een misdrijf is, verschilt in tijd en ruimte:
- Wat vroeger een misdrijf was is niet noodzakelijk nog steeds een misdrijf en wat
nu een misdrijf is was niet altijd een misdrijf
, - Elk land beslist voor zich wat een misdrijf is (en over de gevolgen)
Begrip Definitie
Dader Wie een misdrijf heeft gepleegd (kan
meerdere zijn voor een misdrijf)
Begrip Definitie
Straf Een wettelijke bepaalde vorm van leed
dat foor de rechterlijke macht wordt
opgelegd als sanctie voor een misdrijf
Beveiligingsmaatregelen Sancties (geen straffen) en beogen geen
leed maar wel een veiligstelling naar
aanleiding van het plegen van een
misdrijf
Een straf kan enkel door de rechter worden opgelegd, maar de rechter kan niet
beslissen over welke straf bij welk misdrijf hoort (dat ligt vast door de wet)
Beveiligingsmaatregelen kunnen bv. ook worden opgelegd aan mensen die
schuldonbekwaam (maar niet enkel hun) zijn op het ogenblijk van het misdrijf.
Voorbeeld beveiligingsmaatregel:
- Bv. opa pleegt vluchtmisdrijf
o De rechter twijfelt om hem nog te laten rijden door bepaalde
omstandigheden (drugs, psychoses, …)
Straf + beveiligingsmaatregel
Medisch ongeschikt om nog te rijden
o Geen straf maar bedoeld om de maatschappij te
beschermen
2. Strafrecht als publiek recht
Strafrecht is publiek recht
Het plegen van een misdrijf brengt een verticale rechtsverhouding tot stand tussen
dader en de staat.
- Het recht om strafbaar te stellen en om te straffen is voorbehouden aan de staat
De (private) belangen van en geschillen tussen burgers zijn hier vreemd aan. Afhankelijk
van omstandigheden (en nagestreefde belangen) kan ene geschil een privaat dan wel
publiek karakter krijgen
- Familieverlating (art. 676 N.Sw.) vs. Invorderen achterstallen
- Misbruik van vertrouwen – bedroog (art. 475 N.Sw.) vs. Niet terugbetalen lening
Openbare orde
- Strafwetten zijn van dwingend recht
o Van regels van dwingend recht mag er niet van worden afgeweken
Burgers kunnen geen afspraken maken over de inhoud, reikwijdte en
toepassing van de strafwet
, o Slachtoffers kunnen niet beslissen dat een bepaalde gedraging ten
aanzien van hen wordt gesteld, buiten het toepassingsbereik van de
strafwet valt
Er kunnen wel onderhandelingen gebeuren over het al dan niet
aangeven van een misdrijf = settlements
Kan zelf als er al een strafrechter is tussen gekomen
o Als dat gebeurt gaat het proces verder maar zonder
straf want het slachtoffer heeft er geen belang meer
aan
Tenzij de wet dit expliciet bepaald, zal de toestemming van het
slachtoffer geen rechtvaardiging kunnen vormen voor een misdrijf
Uitzondering: seksueel misdrijf: is er toestemming dan is
het geen misdrijf
Slachtoffers
Slachtoffers hebben geen recht om te straffen en zijn ook niet meer nodig om te straffen
o Klachtmisdrijf bestaat niet meer
Klachtmisdrijf: misdrijf kan enkel worden bestraft als de dader zelf
klacht indient
- Slachtoffers kunnen wel deelnemen aan de strafprocedure en daarin via
burgerlijke partijstelling privaatrechtelijk belang nastreven
o bv. schadevergoeding
- Onder bepaalde voorwaarden kunnen slachtoffers de strafprocedure zelfs
opstarten
o MAAR geen recht om de strafvordering uit te oefenen en mee te beslissen
over straf en strafuitvoering
3. Materieel en formeel strafrecht
Begrip Definitie
Materieel strafrecht Rechtsregels die betrekking hebben op
de omschrijving van strafbare
gedragingen, daderschap, straffen en
voorwaarden om straffen op te leggen en
uit te voeren
Formeel strafrecht Procedureregels over de toepassing van
het materieel strafrecht
Strafuitvoeringsrecht/penitentiair Materieel + formeel strafrecht
Het geheel van rechtsregels die
betrekking hebben op voorwaarden,
modaliteiten en procedures met
betrekking tot de uitvoering van de straf
Formeelstrafrecht:
Wettelijk bepaald voor elke fase van de strafrechtspleging:
- Door wie en op welke manier worden misdrijven:
o Vastgesteld of opgespoord
, Vooronderzoek
o Vervolgd
o Bewezen en berecht
Onderzoek ten gronde
o Uitgevoerd
4. Nationaal en internationaal strafrecht
4.1 Nationaal strafrecht
Strafrecht is hoofdzakelijk nationaal recht.
- Strafbaarstellingen en straffen worden nagenoeg altijd nationaal bepaald
o Er is federaal strafrecht maar ook strafrecht van gemeenschappen,
gewesten, provincies en gemeenten
4.2 Internationaal strafrecht
Strafrecht kan ook internationaal strafrecht zijn: een hybride rechtstak tussen
internationaal recht (tussen staten) en strafrecht (tussen staat en personen), met
verschillende componenten
- Nationaal materieel strafrecht met internationale achtergrond
o Internationale organisaties en samenwerkingsverbanden stimuleren
staten om misdrijven en straffen op elkaar af te stemmen.
- Internationale strafbaarstelling
o Afspraken gemaakt tussen landen (bij verdrag) over (internationale)
misdrijven, hun vervolging en bestraffing.
- Rechtsmaatrecht
o Bevoegdheid van de staat om het toepassingsbereik van de strafwet te
bepalen (ook buiten het eigen grondgebied)
Bv. Belgische nationaliteit + oorlogsmisdrijf dader moet op
Belgische grond worden aangetroffen
- Formeel internationaal strafrecht
o Procedureregels voor de behandeling van internationale misdrijven voor
internationale strafbanken en internationale rechtshulp in strafzaken
5. Algemeen en bijzonder strafrecht
5.1 Algemeen en bijzonder
Algemeen strafrecht Bijzonder strafrecht
Onder welke voorwaarden gedragingen Welke gedragingen misdrijven zijn;
misdrijven zijn (misdrijf specifiek)
Wie dader van een misdrijf is en
strafrechtelijke verantwoordelijkheid
draagt;
Welke straffen bestaan en Welke straffen op de (specifieke)
misdrijven worden gesteld
DEEL 1: STRAFRECHT
Hoofdstuk 1: juridische situering
1. Een begripsomschrijving
Van strafrecht bestaat er geen definitie, naargelang de discipline kan en wordt
strafrecht anders omschreven en benaderd.
Begrip Definitie
Strafrecht (juridische definitie) Het geheel aan rechtsregels dat bepaalt:
1. Onder welke voorwaarden
gedragingen en misdrijven zijn en
welke gedragingen misdrijven zijn
2. We dader van een misdrijf is en
wie strafrechtelijke
verantwoordelijkheid draagt
3. Welke straffen bestaan en welke
straffen op de misdrijven gesteld
worden
4. Onder welke voorwaarden straffen
aan daders kunnen worden
opgelegd en uitgevoerd
5. Hoe de bevoegde instanties
oordelen over misdrijf, dader en
straf
Begrip Definitie
Misdrijf Afwijkingen van de norm die ongewenste
en voldoende ernstig geacht worden om
een reactie in de vorm van een straf te
verantwoorden
Wat een misdrijf is, verschilt in tijd en ruimte:
- Wat vroeger een misdrijf was is niet noodzakelijk nog steeds een misdrijf en wat
nu een misdrijf is was niet altijd een misdrijf
, - Elk land beslist voor zich wat een misdrijf is (en over de gevolgen)
Begrip Definitie
Dader Wie een misdrijf heeft gepleegd (kan
meerdere zijn voor een misdrijf)
Begrip Definitie
Straf Een wettelijke bepaalde vorm van leed
dat foor de rechterlijke macht wordt
opgelegd als sanctie voor een misdrijf
Beveiligingsmaatregelen Sancties (geen straffen) en beogen geen
leed maar wel een veiligstelling naar
aanleiding van het plegen van een
misdrijf
Een straf kan enkel door de rechter worden opgelegd, maar de rechter kan niet
beslissen over welke straf bij welk misdrijf hoort (dat ligt vast door de wet)
Beveiligingsmaatregelen kunnen bv. ook worden opgelegd aan mensen die
schuldonbekwaam (maar niet enkel hun) zijn op het ogenblijk van het misdrijf.
Voorbeeld beveiligingsmaatregel:
- Bv. opa pleegt vluchtmisdrijf
o De rechter twijfelt om hem nog te laten rijden door bepaalde
omstandigheden (drugs, psychoses, …)
Straf + beveiligingsmaatregel
Medisch ongeschikt om nog te rijden
o Geen straf maar bedoeld om de maatschappij te
beschermen
2. Strafrecht als publiek recht
Strafrecht is publiek recht
Het plegen van een misdrijf brengt een verticale rechtsverhouding tot stand tussen
dader en de staat.
- Het recht om strafbaar te stellen en om te straffen is voorbehouden aan de staat
De (private) belangen van en geschillen tussen burgers zijn hier vreemd aan. Afhankelijk
van omstandigheden (en nagestreefde belangen) kan ene geschil een privaat dan wel
publiek karakter krijgen
- Familieverlating (art. 676 N.Sw.) vs. Invorderen achterstallen
- Misbruik van vertrouwen – bedroog (art. 475 N.Sw.) vs. Niet terugbetalen lening
Openbare orde
- Strafwetten zijn van dwingend recht
o Van regels van dwingend recht mag er niet van worden afgeweken
Burgers kunnen geen afspraken maken over de inhoud, reikwijdte en
toepassing van de strafwet
, o Slachtoffers kunnen niet beslissen dat een bepaalde gedraging ten
aanzien van hen wordt gesteld, buiten het toepassingsbereik van de
strafwet valt
Er kunnen wel onderhandelingen gebeuren over het al dan niet
aangeven van een misdrijf = settlements
Kan zelf als er al een strafrechter is tussen gekomen
o Als dat gebeurt gaat het proces verder maar zonder
straf want het slachtoffer heeft er geen belang meer
aan
Tenzij de wet dit expliciet bepaald, zal de toestemming van het
slachtoffer geen rechtvaardiging kunnen vormen voor een misdrijf
Uitzondering: seksueel misdrijf: is er toestemming dan is
het geen misdrijf
Slachtoffers
Slachtoffers hebben geen recht om te straffen en zijn ook niet meer nodig om te straffen
o Klachtmisdrijf bestaat niet meer
Klachtmisdrijf: misdrijf kan enkel worden bestraft als de dader zelf
klacht indient
- Slachtoffers kunnen wel deelnemen aan de strafprocedure en daarin via
burgerlijke partijstelling privaatrechtelijk belang nastreven
o bv. schadevergoeding
- Onder bepaalde voorwaarden kunnen slachtoffers de strafprocedure zelfs
opstarten
o MAAR geen recht om de strafvordering uit te oefenen en mee te beslissen
over straf en strafuitvoering
3. Materieel en formeel strafrecht
Begrip Definitie
Materieel strafrecht Rechtsregels die betrekking hebben op
de omschrijving van strafbare
gedragingen, daderschap, straffen en
voorwaarden om straffen op te leggen en
uit te voeren
Formeel strafrecht Procedureregels over de toepassing van
het materieel strafrecht
Strafuitvoeringsrecht/penitentiair Materieel + formeel strafrecht
Het geheel van rechtsregels die
betrekking hebben op voorwaarden,
modaliteiten en procedures met
betrekking tot de uitvoering van de straf
Formeelstrafrecht:
Wettelijk bepaald voor elke fase van de strafrechtspleging:
- Door wie en op welke manier worden misdrijven:
o Vastgesteld of opgespoord
, Vooronderzoek
o Vervolgd
o Bewezen en berecht
Onderzoek ten gronde
o Uitgevoerd
4. Nationaal en internationaal strafrecht
4.1 Nationaal strafrecht
Strafrecht is hoofdzakelijk nationaal recht.
- Strafbaarstellingen en straffen worden nagenoeg altijd nationaal bepaald
o Er is federaal strafrecht maar ook strafrecht van gemeenschappen,
gewesten, provincies en gemeenten
4.2 Internationaal strafrecht
Strafrecht kan ook internationaal strafrecht zijn: een hybride rechtstak tussen
internationaal recht (tussen staten) en strafrecht (tussen staat en personen), met
verschillende componenten
- Nationaal materieel strafrecht met internationale achtergrond
o Internationale organisaties en samenwerkingsverbanden stimuleren
staten om misdrijven en straffen op elkaar af te stemmen.
- Internationale strafbaarstelling
o Afspraken gemaakt tussen landen (bij verdrag) over (internationale)
misdrijven, hun vervolging en bestraffing.
- Rechtsmaatrecht
o Bevoegdheid van de staat om het toepassingsbereik van de strafwet te
bepalen (ook buiten het eigen grondgebied)
Bv. Belgische nationaliteit + oorlogsmisdrijf dader moet op
Belgische grond worden aangetroffen
- Formeel internationaal strafrecht
o Procedureregels voor de behandeling van internationale misdrijven voor
internationale strafbanken en internationale rechtshulp in strafzaken
5. Algemeen en bijzonder strafrecht
5.1 Algemeen en bijzonder
Algemeen strafrecht Bijzonder strafrecht
Onder welke voorwaarden gedragingen Welke gedragingen misdrijven zijn;
misdrijven zijn (misdrijf specifiek)
Wie dader van een misdrijf is en
strafrechtelijke verantwoordelijkheid
draagt;
Welke straffen bestaan en Welke straffen op de (specifieke)
misdrijven worden gesteld
