K001202A
International Relations Theory
2025-2026
1
,Inhoud
Building Blocks_________________________________________________________________ 5
1.1 Analyseniveau: Voorbeeld van de regering-Trump _____________________________ 5
1.2 Het internationale systeem _________________________________________________ 7
1.3 Actoren __________________________________________________________________ 11
1.4 Belangen ________________________________________________________________ 13
1.5 Macht ___________________________________________________________________ 14
Realisme _____________________________________________________________________ 18
2.1 Introductie _______________________________________________________________ 18
2.2 kernconcepten van moderne realistische theorie: ___________________________ 19
2.3 Klassiek realisme _________________________________________________________ 19
2.4 Neorealisme: Kenneth Waltz en defensief realisme __________________________ 21
2.4.3 Defensief realisme ____________________________________________________ 23
2.5 Neorealisme: Mearsheimer's Offensief Realisme ____________________________ 23
3.6 Kritiek op het neorealisme _________________________________________________ 25
3.7 Neoklassiek realisme _____________________________________________________ 26
Realisme II: ___________________________________________________________________ 28
3.1 Anarchie en het veiligheidsdilemma ________________________________________ 28
3.2 Jervis' analyse van het veiligheidsdilemma __________________________________ 28
3.3 Het machtsevenwicht (The balance of power) _______________________________ 32
3.4 Machtsevenwicht-strategieën in het realisme_______________________________ 33
3.5 Realisme: Dominantie- en cyclische theorieën ____________________________ 38
3.6. Slotopmerkingen: Machtsevenwicht (BOP) en dominantietheorieën vandaag __ 45
English school ________________________________________________________________ 46
4.1 Methode en epistemologische grondslagen: ________________________________ 46
4.2 Kernconcepten ___________________________________________________________ 46
Internationaal systeem / Machiavellistisch / Realisme _________________________ 46
Internationale samenleving (International society) - Grotiaans / rationalistisch __ 47
Wereldsamenleving (World society) - Kantiaans / Revolutionistisch ___________ 48
4.3 Internationale instellingen (International institutions) ________________________ 48
4.4 Het debat tussen pluralisten en solidaristen: in welke mate is er een verenigde
internationale samenleving in de huidige IR? ___________________________________ 50
2
, 4.5 Het ontstaan, de expansie en de toekomst van de internationale samenleving _ 51
4.6 Voorbeelden van primaire instellingen ______________________________________ 52
4.7 Oorlog als instituut van de internationale samenleving _______________________ 56
4.8 kritiek van de English School _______________________________________________ 58
Marxisme _____________________________________________________________________ 59
5.1 Basisassumpties / Basisuitgangspunten ____________________________________ 59
5.2 Imperialisme _____________________________________________________________ 60
5.3 Neo-Gramsciaanse internationale politieke economie (IPE) _______________ 63
1. De Wereldorde van 1945–1975: Pax Americana & Embedded Liberalism ______ 66
2. De Wereldorde van 1975–2008: Neoliberale Globalisering ___________________ 67
3. De Huidige Wereldorde (Post-2008): Polarisatie & Betwisting ________________ 69
5.4 Wereldstelselanalyse (World-systems analysis - WSA) _______________________ 71
Constructivisme ______________________________________________________________ 81
6.1 Basisveronderstellingen ___________________________________________________ 81
6.2 Kritische vs. rationalistische theorie ________________________________________ 81
6.3 Internationale normen ____________________________________________________ 82
6.4 Roltheorie (Role theory) __________________________________________________ 83
6.5 A. Wendts sociaal constructivisme _________________________________________ 84
Feminisme ____________________________________________________________________ 90
7.1 Basisveronderstellingen ___________________________________________________ 90
7.2 Gender en analyseniveau _________________________________________________ 91
7.3 Gender en oorlog _________________________________________________________ 94
7.4 De geopolitisering van LGBTQIA+ ___________________________________________ 96
Poststructuralisme ____________________________________________________________ 98
8.1 Intellectuele Wortels en Ontstaan __________________________________________ 98
8.2 Kernveronderstellingen ___________________________________________________ 98
8.3 Macht en Kennis (M. Foucault) _____________________________________________ 99
8.4 Poststructuralistische Methoden __________________________________________ 100
8.5 Poststructuralisme in de Internationale Betrekkingen (IB)____________________ 101
8.6 Casus: De Oorlog in Oekraïne _____________________________________________ 101
8.7 Slotopmerkingen ________________________________________________________ 103
hoofdstuk van Jenny Edkins ________________________________________________ 103
3
, 1. Introductie: Wat is poststructuralisme volgens Edkins? ____________________ 103
2. Kernconcepten en Theoretische Fundamenten ____________________________ 104
3. Depolitisering en Repolitisering __________________________________________ 105
4. Poststructuralistische Methodologie _____________________________________ 105
5. De Territoriale Val en de Constructie van de Staat __________________________ 106
6. Illustratieve Casus: De Politiek van Hongersnood (Famine) _________________ 106
7. Conclusie van Edkins' Hoofdstuk ________________________________________ 106
Foreign Policy Analysis _______________________________________________________ 108
9.1 Main Concepts in Foreign Policy Analysis (FPA) _____________________________ 108
9.2 Foreign Policy Analysis vis-à-vis other IR approaches _______________________ 109
9.3 Levels of Analysis (Verklaringsniveaus) ____________________________________ 110
4
,Building Blocks
Een goede manier om internationale politiek te analyseren, is door complexe
dynamieken op te delen in analytische bouwstenen.
1.1 Analyseniveau: Voorbeeld van de regering-Trump
In de internationale politiek zijn analyseniveaus sferen in de sociale realiteit waar de
oorzaken van fenomenen in de internationale politiek zich bevinden.
Ontologisch (toont de relaties tussen de concepten en categorieën in een vakgebied of
domein): omdat ze behoren tot de realiteit van de wereldpolitiek.
Epistemologisch: ze maken het mogelijk om een complexe realiteit voor analytische
doeleinden op te splitsen in onderling verbonden delen.
• De meeste stromingen nemen een specifiek standpunt in over welk
analyseniveau zij als het meest relevant beschouwen.
1. Het individuele analyseniveau:
Trumps persoonlijkheid als verklaring voor beslissingen in het Amerikaanse buitenlands
beleid, zijn onvoorspelbaarheid, irrationaliteit, enzovoort.
2. Sociologisch analyseniveau:
De huidige staat van de Amerikaanse samenleving verklaart ook bepaalde factoren die
Trump kenmerken buiten zijn persoonlijkheid. We zouden kunnen stellen dat een andere
reguliere Republikeinse kandidaat dezelfde beslissingen op het gebied van buitenlands
beleid had kunnen nemen.
Bijvoorbeeld: zelfs Biden is tot op zekere hoogte doorgegaan op de koers van Trump (voortzetting van de
protectionistische handelsoorlog met China).
3. Binnenlandse politiek van de staat:
De variabele machtsverhoudingen tussen maatschappelijke stromingen en politieke
partijen. De politiek van de staat wijst ook op grotere verklaringen die kunnen resulteren
in een zekere mate van continuïteit, zelfs gedurende verschillende presidenten en
maatschappelijke periodes.
• Bepaalde verklarende factoren op staatsniveau bepalen mede het buitenlands
beleid over een lange periode, ongeacht welke president of partij aan de macht
is.
5
,Bijvoorbeeld, het Amerikaanse idee van VS-exceptionalisme heeft het buitenlands beleid door de jaren
heen gestuurd.
4. De internationale structuur:
De VS streeft ernaar haar positie ten opzichte van andere grootmachten te behouden.
Verschillende soorten beleid worden ingezet om potentiële uitdagers in toom te houden.
Ongeacht de ideologie van de regering of het Congres, reageren de VS op waargenomen
dreigingen en kansen die voortkomen uit de internationale structuur.
1.1.1 De menselijke natuur
Fatalistische en defaitistische benadering: Historisch gezien was er een sterk geloof
dat internationaal gedrag gereduceerd kon worden tot de egoïstische (en op macht
beluste) aard van de mens.
Optimistische benadering: van nature zijn mensen vredelievend en goedaardig, en
historisch gezien kan de mensheid leren van haar fouten. Mensen kunnen en hebben de
neiging om de rede te gebruiken om een betere wereld op te bouwen.
Biologie: zal ons niet veel wijzer maken over de menselijke natuur.
Feministen: maakt het uit of mannen of vrouwen de leiding hebben over het
buitenlands beleid?. En komt dit door opvoeding of door de natuur? (Er is geen robuuste
statistische correlatie gevonden) .
• Voor deze variatie hebben we meer geavanceerde verklaringen nodig die zich op
andere analyseniveaus bevinden (beweringen over de aard van de mensheid zijn
te algemeen).
1.1.2 Het individu
=Dit betreft de diversiteit onder individuele karakters.
• Op het niveau van het individu doen persoonlijkheid en psychologie er wel
degelijk toe.
Maakt het individu uit? Dat hangt af van de institutionele context.
Het individuele niveau is veel belangrijker wanneer de institutionele setting hen toestaat
macht te hebben en een verschil te maken (bijv. Adolf Hitler). Meestal wordt de
individuele handelingsruimte min of meer beperkt door politieke contexten.
6
,1.1.3 De staat
De aard van staten is altijd gezien als een belangrijke verklaring voor de internationale
politiek. (Bijv. democratische regeringen gaven het autoritaire karakter van anderen de
schuld van de Eerste Wereldoorlog).
Democratische vredestheorie: stelt dat democratische staten bijna nooit met elkaar
vechten.
Veel staten ontwikkelden een strategische cultuur: deze varieert afhankelijk van de
geschiedenis, sociologie en cultuur van een staat. Dit is stabiel in de tijd (soms
verschuift dit door een radicale verandering in de samenleving, regering...).
De vorming van buitenlands beleid wordt bemiddeld door binnenlandse
instellingen: Heeft de regering/president de bevoegdheid om beslissingen over
buitenlands beleid te nemen en zelfs ten strijde te trekken zonder instemming van het
parlement?. Is er een vrije pers en een levendig maatschappelijk middenveld dat de
besluitvorming over buitenlands beleid kan beïnvloeden?. Wat is de rol van de
rechtbanken?
1.2 Het internationale systeem
1.2.1 Structureel realisme (K. Waltz)
Het internationale statensysteem is anarchistisch:
De internationale politiek kent geen "supranationale regering".
De macht van een staat is afhankelijk van haar materiële capaciteiten: → er is een
structuur met enkele grootmachten naast een aantal kleinere staten.
Staten kunnen elkaar nooit vertrouwen; ze zijn aangewezen op zelfhulp voor hun
overleving → Daarom voert een staat een verstandig defensie- en alliantiebeleid.
Volgens Waltz functioneren alle grootmachten op dezelfde manier; ze vertonen
gemeenschappelijke kenmerken vanwege de manier waarop het systeem hen
vormt:
o Ze willen allemaal hun soevereiniteit behouden.
o Ze willen allemaal hun territoriale integriteit veiligstellen.
o Economische welvaart.
o Sommigen beweren: om veiligheid te garanderen, willen alle staten zo machtig
mogelijk zijn.
7
,Systeemniveau is belangrijk: hoewel de grootmachten belangrijke actoren zijn in de
internationale politiek, is het systeemniveau de belangrijkste bron voor de dynamiek van
de staat.
Macro- en microniveau:
Macro betreft de loutere verdeling van machten en hun respectieve capaciteiten.
Micro betreft de dagelijkse interactie tussen staten.
1.2.2 Geopolitiek Kijkt naar de impact van de geofysische ligging van landen op de
vorming van buitenlands beleid en de internationale politiek. (Bijvoorbeeld het
veiligheidsniveau van de VS, dat afhankelijk is van het feit dat het omringd is door twee
oceanen).
1.2.3 Wereldsysteemanalyse (Wallerstein) Een marxistische traditie die zich richt op
de opkomst en ondergang van hegemoniale machten in de context van het
kapitalistische wereldsysteem.
1.2.4 Het omgekeerde tweede beeld (P. Gourevitch) Hoe de ontwikkelingen in het
internationale systeem de aard van staten vormen: hoe de samenleving, de politieke
economie en het staatsbestel zich aanpassen aan externe druk om te overleven.
VB: de Meiji-restauratie. Om te reageren op imperialistische druk van de Europese machten, de VS en
Rusland, voerden progressieve samoerai en landeigenaren een revolutie uit om zich te ontdoen van het
oude regime en het land in hoog tempo te moderniseren.
1.2.5 Tweefasenspellen (Robert Putnam)
Dit is een combinatie van het niveau van de staat en van het internationale systeem.
Level 1 betreft de multilaterale fora waar staten onderhandelen (VN etc.). Level 2 is de
binnenlandse arena waar actoren en instellingen strijden over het nationale standpunt
dat op Level 1 wordt vertegenwoordigd.
De "Win-Set": bestaat uit de mogelijke deals op Level 1 die thuis goedkeuring kunnen
krijgen; een internationaal akkoord is alleen mogelijk wanneer er enige overlap is tussen
de win-sets van landen.
8
, De interactie tussen Level 1 en Level 2:
Putnam beargumenteert dat regeringen met veel binnenlandse macht (op Level 2)
minder macht hebben aan de onderhandelingstafel op Level 1. Dat komt omdat andere
staten weten dat deze regering een brede win-set heeft: ze kan haar nationale parlement
gemakkelijk overtuigen van haar buitenlands beleid. Aan de andere kant heeft een
regering met minder binnenlandse macht de neiging om een kleinere win-set te hebben,
en zal daardoor een hardere onderhandelaar zijn op Level 1.
1.2.6 De wereldmaatschappij
De wereldmaatschappij stelt het staatsgerichte perspectief op internationale
betrekkingen ter discussie.
Transnationaliteit (liberale wetenschappers): onderlinge afhankelijkheid tussen
staten in de naoorlogse samenleving.
Het is belangrijk om de manier te erkennen waarop de samenleving nationale grenzen
overstijgt en zo realiteiten creëert die niet langer begrepen kunnen worden met een
staatsgericht model.
• Dit toont het belang aan van de transnationale interactie en organisatie van niet-
statelijke actoren, evenals snelle technologische ontwikkelingen.
• Globalisering wordt gedefinieerd als een versterkte complexe onderlinge
afhankelijkheid.
Polycentrisme (Scholte):
Belang van niet-statelijke actoren. Kijkt naar hoe macht is verdeeld over regeringen,
maar ook bij machtige niet-statelijke actoren.
Erosie van het Westfaalse statensysteem (=nieuw middeleeuws stelsel =New
Medievalism): staten moeten nu steeds vaker politieke relevantie en autoriteit delen
met andere machtsniveaus (subnationaal, steden, regionale organisaties).
New Medievalism
Context: Dit concept hangt samen met de opkomst van de world society-benadering (liberalisme/globaliseringstheorie) en het fenomeen van
polycentrisme (Scholte).
Kern van het concept: New medievalism (nieuw middeleeuwse) verwijst naar de erosie van het traditionele Westfaalse staatssysteem. In plaats
van de soevereine natiestaat als de centrale, monochrome autoriteit in de internationale politiek, ontstaat er een gefragmentariseerde structuur die
lijkt op de gelaagde machtsstructuren van de middeleeuwen.
Kenmerken: Staten verliezen hun monopolie op politieke autoriteit en moeten deze steeds meer delen met actoren op andere niveaus:
Subnationaal: Steden en regio's die een eigen internationaal beleid voeren.
Supranationaal/Regionaal: Internationale en regionale organisaties (zoals de EU).
Transnationaal: Niet-statelijke actoren zoals machtige multinationals en ngo's. Er is bijgevolg sprake van overlappende claims op autoriteit en
loyaliteit, waardoor het staat gecentreerde model tekortschiet om de politieke realiteit te verklaren.
9
, 1.2.7 Diplomatieke en institutionele processen
De aard van diplomatieke en institutionele processen kan ook als een analyseniveau
worden beschouwd.
Bv, binnen multilaterale onderhandelingen: maakt de loutere kwaliteit van de diplomatie, of de keuze voor
en de aard van specifieke institutionele processen/formats, enig verschil?.
Waarschijnlijk heeft de samenstelling van fora een belangrijk effect op de uitkomsten.
1.2.8 Discursieve structuur
De discursieve structuur verwijst naar de concurrerende vertogen, waaronder
narratieven en frames; dit kenmerkt het huidige politieke debat.
Diskoersen en macht:
Sommige vertogen kunnen worden gekarakteriseerd als "machtiger" dan andere.
Machtige vertogen: krijgen meer steun bij elites en de publieke opinie en worden vaak
verspreid door media en overheid.
Een hegemoniaal vertoog? Wanneer concurrerende vertogen worden gemarginaliseerd
(zie Gramsci later).
Een actor wiens belangen in lijn liggen met de meest invloedrijke vertogen, bevindt zich
in een sterkere positie dan anderen, en is machtiger.
• De discursieve structuur kan dus worden geïntroduceerd als een analyseniveau
en als onderdeel van de ontologische realiteit.
1.2.9 De totaliteit en geschiedenis van de (sociale) realiteit
Wereldgeschiedenis, Wereldsysteemgeschiedenis en Wereldsysteemanalyse
beschouwen de sociale realiteit op wereldschaal over tijd en ruimte als één
ontologische realiteit.
Historiografie in de 19e en 20e eeuw was eurocentrisch en marginaliseerde de eigen
handelingsvrijheid en geschiedenis van volkeren in het mondiale Zuiden.
De traditie van wereldgeschiedenis na 1950: dekolonisatie "maakte de geschiedenis
inclusiever" en maakte de handelingsvrijheid van gemarginaliseerde volkeren
zichtbaarder.
Deze benadering bekijkt internationale politiek als gevormd door de geschiedenis van de
onderling verbonden wereld. Om bijvoorbeeld de Moslimbroederschap te begrijpen,
moet men kijken naar haar wortels in de islamitische oppositie tegen de Britse
overheersing in Egypte in de jaren '20 en '30.
10
International Relations Theory
2025-2026
1
,Inhoud
Building Blocks_________________________________________________________________ 5
1.1 Analyseniveau: Voorbeeld van de regering-Trump _____________________________ 5
1.2 Het internationale systeem _________________________________________________ 7
1.3 Actoren __________________________________________________________________ 11
1.4 Belangen ________________________________________________________________ 13
1.5 Macht ___________________________________________________________________ 14
Realisme _____________________________________________________________________ 18
2.1 Introductie _______________________________________________________________ 18
2.2 kernconcepten van moderne realistische theorie: ___________________________ 19
2.3 Klassiek realisme _________________________________________________________ 19
2.4 Neorealisme: Kenneth Waltz en defensief realisme __________________________ 21
2.4.3 Defensief realisme ____________________________________________________ 23
2.5 Neorealisme: Mearsheimer's Offensief Realisme ____________________________ 23
3.6 Kritiek op het neorealisme _________________________________________________ 25
3.7 Neoklassiek realisme _____________________________________________________ 26
Realisme II: ___________________________________________________________________ 28
3.1 Anarchie en het veiligheidsdilemma ________________________________________ 28
3.2 Jervis' analyse van het veiligheidsdilemma __________________________________ 28
3.3 Het machtsevenwicht (The balance of power) _______________________________ 32
3.4 Machtsevenwicht-strategieën in het realisme_______________________________ 33
3.5 Realisme: Dominantie- en cyclische theorieën ____________________________ 38
3.6. Slotopmerkingen: Machtsevenwicht (BOP) en dominantietheorieën vandaag __ 45
English school ________________________________________________________________ 46
4.1 Methode en epistemologische grondslagen: ________________________________ 46
4.2 Kernconcepten ___________________________________________________________ 46
Internationaal systeem / Machiavellistisch / Realisme _________________________ 46
Internationale samenleving (International society) - Grotiaans / rationalistisch __ 47
Wereldsamenleving (World society) - Kantiaans / Revolutionistisch ___________ 48
4.3 Internationale instellingen (International institutions) ________________________ 48
4.4 Het debat tussen pluralisten en solidaristen: in welke mate is er een verenigde
internationale samenleving in de huidige IR? ___________________________________ 50
2
, 4.5 Het ontstaan, de expansie en de toekomst van de internationale samenleving _ 51
4.6 Voorbeelden van primaire instellingen ______________________________________ 52
4.7 Oorlog als instituut van de internationale samenleving _______________________ 56
4.8 kritiek van de English School _______________________________________________ 58
Marxisme _____________________________________________________________________ 59
5.1 Basisassumpties / Basisuitgangspunten ____________________________________ 59
5.2 Imperialisme _____________________________________________________________ 60
5.3 Neo-Gramsciaanse internationale politieke economie (IPE) _______________ 63
1. De Wereldorde van 1945–1975: Pax Americana & Embedded Liberalism ______ 66
2. De Wereldorde van 1975–2008: Neoliberale Globalisering ___________________ 67
3. De Huidige Wereldorde (Post-2008): Polarisatie & Betwisting ________________ 69
5.4 Wereldstelselanalyse (World-systems analysis - WSA) _______________________ 71
Constructivisme ______________________________________________________________ 81
6.1 Basisveronderstellingen ___________________________________________________ 81
6.2 Kritische vs. rationalistische theorie ________________________________________ 81
6.3 Internationale normen ____________________________________________________ 82
6.4 Roltheorie (Role theory) __________________________________________________ 83
6.5 A. Wendts sociaal constructivisme _________________________________________ 84
Feminisme ____________________________________________________________________ 90
7.1 Basisveronderstellingen ___________________________________________________ 90
7.2 Gender en analyseniveau _________________________________________________ 91
7.3 Gender en oorlog _________________________________________________________ 94
7.4 De geopolitisering van LGBTQIA+ ___________________________________________ 96
Poststructuralisme ____________________________________________________________ 98
8.1 Intellectuele Wortels en Ontstaan __________________________________________ 98
8.2 Kernveronderstellingen ___________________________________________________ 98
8.3 Macht en Kennis (M. Foucault) _____________________________________________ 99
8.4 Poststructuralistische Methoden __________________________________________ 100
8.5 Poststructuralisme in de Internationale Betrekkingen (IB)____________________ 101
8.6 Casus: De Oorlog in Oekraïne _____________________________________________ 101
8.7 Slotopmerkingen ________________________________________________________ 103
hoofdstuk van Jenny Edkins ________________________________________________ 103
3
, 1. Introductie: Wat is poststructuralisme volgens Edkins? ____________________ 103
2. Kernconcepten en Theoretische Fundamenten ____________________________ 104
3. Depolitisering en Repolitisering __________________________________________ 105
4. Poststructuralistische Methodologie _____________________________________ 105
5. De Territoriale Val en de Constructie van de Staat __________________________ 106
6. Illustratieve Casus: De Politiek van Hongersnood (Famine) _________________ 106
7. Conclusie van Edkins' Hoofdstuk ________________________________________ 106
Foreign Policy Analysis _______________________________________________________ 108
9.1 Main Concepts in Foreign Policy Analysis (FPA) _____________________________ 108
9.2 Foreign Policy Analysis vis-à-vis other IR approaches _______________________ 109
9.3 Levels of Analysis (Verklaringsniveaus) ____________________________________ 110
4
,Building Blocks
Een goede manier om internationale politiek te analyseren, is door complexe
dynamieken op te delen in analytische bouwstenen.
1.1 Analyseniveau: Voorbeeld van de regering-Trump
In de internationale politiek zijn analyseniveaus sferen in de sociale realiteit waar de
oorzaken van fenomenen in de internationale politiek zich bevinden.
Ontologisch (toont de relaties tussen de concepten en categorieën in een vakgebied of
domein): omdat ze behoren tot de realiteit van de wereldpolitiek.
Epistemologisch: ze maken het mogelijk om een complexe realiteit voor analytische
doeleinden op te splitsen in onderling verbonden delen.
• De meeste stromingen nemen een specifiek standpunt in over welk
analyseniveau zij als het meest relevant beschouwen.
1. Het individuele analyseniveau:
Trumps persoonlijkheid als verklaring voor beslissingen in het Amerikaanse buitenlands
beleid, zijn onvoorspelbaarheid, irrationaliteit, enzovoort.
2. Sociologisch analyseniveau:
De huidige staat van de Amerikaanse samenleving verklaart ook bepaalde factoren die
Trump kenmerken buiten zijn persoonlijkheid. We zouden kunnen stellen dat een andere
reguliere Republikeinse kandidaat dezelfde beslissingen op het gebied van buitenlands
beleid had kunnen nemen.
Bijvoorbeeld: zelfs Biden is tot op zekere hoogte doorgegaan op de koers van Trump (voortzetting van de
protectionistische handelsoorlog met China).
3. Binnenlandse politiek van de staat:
De variabele machtsverhoudingen tussen maatschappelijke stromingen en politieke
partijen. De politiek van de staat wijst ook op grotere verklaringen die kunnen resulteren
in een zekere mate van continuïteit, zelfs gedurende verschillende presidenten en
maatschappelijke periodes.
• Bepaalde verklarende factoren op staatsniveau bepalen mede het buitenlands
beleid over een lange periode, ongeacht welke president of partij aan de macht
is.
5
,Bijvoorbeeld, het Amerikaanse idee van VS-exceptionalisme heeft het buitenlands beleid door de jaren
heen gestuurd.
4. De internationale structuur:
De VS streeft ernaar haar positie ten opzichte van andere grootmachten te behouden.
Verschillende soorten beleid worden ingezet om potentiële uitdagers in toom te houden.
Ongeacht de ideologie van de regering of het Congres, reageren de VS op waargenomen
dreigingen en kansen die voortkomen uit de internationale structuur.
1.1.1 De menselijke natuur
Fatalistische en defaitistische benadering: Historisch gezien was er een sterk geloof
dat internationaal gedrag gereduceerd kon worden tot de egoïstische (en op macht
beluste) aard van de mens.
Optimistische benadering: van nature zijn mensen vredelievend en goedaardig, en
historisch gezien kan de mensheid leren van haar fouten. Mensen kunnen en hebben de
neiging om de rede te gebruiken om een betere wereld op te bouwen.
Biologie: zal ons niet veel wijzer maken over de menselijke natuur.
Feministen: maakt het uit of mannen of vrouwen de leiding hebben over het
buitenlands beleid?. En komt dit door opvoeding of door de natuur? (Er is geen robuuste
statistische correlatie gevonden) .
• Voor deze variatie hebben we meer geavanceerde verklaringen nodig die zich op
andere analyseniveaus bevinden (beweringen over de aard van de mensheid zijn
te algemeen).
1.1.2 Het individu
=Dit betreft de diversiteit onder individuele karakters.
• Op het niveau van het individu doen persoonlijkheid en psychologie er wel
degelijk toe.
Maakt het individu uit? Dat hangt af van de institutionele context.
Het individuele niveau is veel belangrijker wanneer de institutionele setting hen toestaat
macht te hebben en een verschil te maken (bijv. Adolf Hitler). Meestal wordt de
individuele handelingsruimte min of meer beperkt door politieke contexten.
6
,1.1.3 De staat
De aard van staten is altijd gezien als een belangrijke verklaring voor de internationale
politiek. (Bijv. democratische regeringen gaven het autoritaire karakter van anderen de
schuld van de Eerste Wereldoorlog).
Democratische vredestheorie: stelt dat democratische staten bijna nooit met elkaar
vechten.
Veel staten ontwikkelden een strategische cultuur: deze varieert afhankelijk van de
geschiedenis, sociologie en cultuur van een staat. Dit is stabiel in de tijd (soms
verschuift dit door een radicale verandering in de samenleving, regering...).
De vorming van buitenlands beleid wordt bemiddeld door binnenlandse
instellingen: Heeft de regering/president de bevoegdheid om beslissingen over
buitenlands beleid te nemen en zelfs ten strijde te trekken zonder instemming van het
parlement?. Is er een vrije pers en een levendig maatschappelijk middenveld dat de
besluitvorming over buitenlands beleid kan beïnvloeden?. Wat is de rol van de
rechtbanken?
1.2 Het internationale systeem
1.2.1 Structureel realisme (K. Waltz)
Het internationale statensysteem is anarchistisch:
De internationale politiek kent geen "supranationale regering".
De macht van een staat is afhankelijk van haar materiële capaciteiten: → er is een
structuur met enkele grootmachten naast een aantal kleinere staten.
Staten kunnen elkaar nooit vertrouwen; ze zijn aangewezen op zelfhulp voor hun
overleving → Daarom voert een staat een verstandig defensie- en alliantiebeleid.
Volgens Waltz functioneren alle grootmachten op dezelfde manier; ze vertonen
gemeenschappelijke kenmerken vanwege de manier waarop het systeem hen
vormt:
o Ze willen allemaal hun soevereiniteit behouden.
o Ze willen allemaal hun territoriale integriteit veiligstellen.
o Economische welvaart.
o Sommigen beweren: om veiligheid te garanderen, willen alle staten zo machtig
mogelijk zijn.
7
,Systeemniveau is belangrijk: hoewel de grootmachten belangrijke actoren zijn in de
internationale politiek, is het systeemniveau de belangrijkste bron voor de dynamiek van
de staat.
Macro- en microniveau:
Macro betreft de loutere verdeling van machten en hun respectieve capaciteiten.
Micro betreft de dagelijkse interactie tussen staten.
1.2.2 Geopolitiek Kijkt naar de impact van de geofysische ligging van landen op de
vorming van buitenlands beleid en de internationale politiek. (Bijvoorbeeld het
veiligheidsniveau van de VS, dat afhankelijk is van het feit dat het omringd is door twee
oceanen).
1.2.3 Wereldsysteemanalyse (Wallerstein) Een marxistische traditie die zich richt op
de opkomst en ondergang van hegemoniale machten in de context van het
kapitalistische wereldsysteem.
1.2.4 Het omgekeerde tweede beeld (P. Gourevitch) Hoe de ontwikkelingen in het
internationale systeem de aard van staten vormen: hoe de samenleving, de politieke
economie en het staatsbestel zich aanpassen aan externe druk om te overleven.
VB: de Meiji-restauratie. Om te reageren op imperialistische druk van de Europese machten, de VS en
Rusland, voerden progressieve samoerai en landeigenaren een revolutie uit om zich te ontdoen van het
oude regime en het land in hoog tempo te moderniseren.
1.2.5 Tweefasenspellen (Robert Putnam)
Dit is een combinatie van het niveau van de staat en van het internationale systeem.
Level 1 betreft de multilaterale fora waar staten onderhandelen (VN etc.). Level 2 is de
binnenlandse arena waar actoren en instellingen strijden over het nationale standpunt
dat op Level 1 wordt vertegenwoordigd.
De "Win-Set": bestaat uit de mogelijke deals op Level 1 die thuis goedkeuring kunnen
krijgen; een internationaal akkoord is alleen mogelijk wanneer er enige overlap is tussen
de win-sets van landen.
8
, De interactie tussen Level 1 en Level 2:
Putnam beargumenteert dat regeringen met veel binnenlandse macht (op Level 2)
minder macht hebben aan de onderhandelingstafel op Level 1. Dat komt omdat andere
staten weten dat deze regering een brede win-set heeft: ze kan haar nationale parlement
gemakkelijk overtuigen van haar buitenlands beleid. Aan de andere kant heeft een
regering met minder binnenlandse macht de neiging om een kleinere win-set te hebben,
en zal daardoor een hardere onderhandelaar zijn op Level 1.
1.2.6 De wereldmaatschappij
De wereldmaatschappij stelt het staatsgerichte perspectief op internationale
betrekkingen ter discussie.
Transnationaliteit (liberale wetenschappers): onderlinge afhankelijkheid tussen
staten in de naoorlogse samenleving.
Het is belangrijk om de manier te erkennen waarop de samenleving nationale grenzen
overstijgt en zo realiteiten creëert die niet langer begrepen kunnen worden met een
staatsgericht model.
• Dit toont het belang aan van de transnationale interactie en organisatie van niet-
statelijke actoren, evenals snelle technologische ontwikkelingen.
• Globalisering wordt gedefinieerd als een versterkte complexe onderlinge
afhankelijkheid.
Polycentrisme (Scholte):
Belang van niet-statelijke actoren. Kijkt naar hoe macht is verdeeld over regeringen,
maar ook bij machtige niet-statelijke actoren.
Erosie van het Westfaalse statensysteem (=nieuw middeleeuws stelsel =New
Medievalism): staten moeten nu steeds vaker politieke relevantie en autoriteit delen
met andere machtsniveaus (subnationaal, steden, regionale organisaties).
New Medievalism
Context: Dit concept hangt samen met de opkomst van de world society-benadering (liberalisme/globaliseringstheorie) en het fenomeen van
polycentrisme (Scholte).
Kern van het concept: New medievalism (nieuw middeleeuwse) verwijst naar de erosie van het traditionele Westfaalse staatssysteem. In plaats
van de soevereine natiestaat als de centrale, monochrome autoriteit in de internationale politiek, ontstaat er een gefragmentariseerde structuur die
lijkt op de gelaagde machtsstructuren van de middeleeuwen.
Kenmerken: Staten verliezen hun monopolie op politieke autoriteit en moeten deze steeds meer delen met actoren op andere niveaus:
Subnationaal: Steden en regio's die een eigen internationaal beleid voeren.
Supranationaal/Regionaal: Internationale en regionale organisaties (zoals de EU).
Transnationaal: Niet-statelijke actoren zoals machtige multinationals en ngo's. Er is bijgevolg sprake van overlappende claims op autoriteit en
loyaliteit, waardoor het staat gecentreerde model tekortschiet om de politieke realiteit te verklaren.
9
, 1.2.7 Diplomatieke en institutionele processen
De aard van diplomatieke en institutionele processen kan ook als een analyseniveau
worden beschouwd.
Bv, binnen multilaterale onderhandelingen: maakt de loutere kwaliteit van de diplomatie, of de keuze voor
en de aard van specifieke institutionele processen/formats, enig verschil?.
Waarschijnlijk heeft de samenstelling van fora een belangrijk effect op de uitkomsten.
1.2.8 Discursieve structuur
De discursieve structuur verwijst naar de concurrerende vertogen, waaronder
narratieven en frames; dit kenmerkt het huidige politieke debat.
Diskoersen en macht:
Sommige vertogen kunnen worden gekarakteriseerd als "machtiger" dan andere.
Machtige vertogen: krijgen meer steun bij elites en de publieke opinie en worden vaak
verspreid door media en overheid.
Een hegemoniaal vertoog? Wanneer concurrerende vertogen worden gemarginaliseerd
(zie Gramsci later).
Een actor wiens belangen in lijn liggen met de meest invloedrijke vertogen, bevindt zich
in een sterkere positie dan anderen, en is machtiger.
• De discursieve structuur kan dus worden geïntroduceerd als een analyseniveau
en als onderdeel van de ontologische realiteit.
1.2.9 De totaliteit en geschiedenis van de (sociale) realiteit
Wereldgeschiedenis, Wereldsysteemgeschiedenis en Wereldsysteemanalyse
beschouwen de sociale realiteit op wereldschaal over tijd en ruimte als één
ontologische realiteit.
Historiografie in de 19e en 20e eeuw was eurocentrisch en marginaliseerde de eigen
handelingsvrijheid en geschiedenis van volkeren in het mondiale Zuiden.
De traditie van wereldgeschiedenis na 1950: dekolonisatie "maakte de geschiedenis
inclusiever" en maakte de handelingsvrijheid van gemarginaliseerde volkeren
zichtbaarder.
Deze benadering bekijkt internationale politiek als gevormd door de geschiedenis van de
onderling verbonden wereld. Om bijvoorbeeld de Moslimbroederschap te begrijpen,
moet men kijken naar haar wortels in de islamitische oppositie tegen de Britse
overheersing in Egypte in de jaren '20 en '30.
10
