MATERIEEL RECHT VAN DE
EUROPESE UNIE
2025-2026
lesnotities + slides (Toledo)
, MREU
INHOUDSOPGAVE
De interne markt: context .................................................................................... 4
wat is een interne markt................................................................................................4
geschiedenis ................................................................................................................4
vrijhandel – concepten ..................................................................................................5
belang ..........................................................................................................................8
economisch .................................................................................................................................. 8
geopolitiek .................................................................................................................................... 8
juridisch ........................................................................................................................................ 9
Maatschappelijk ............................................................................................................................ 9
recap ......................................................................................................................... 10
vrij verkeer van goederen I: tarifaire belemmeringen ........................................... 11
actualiteit .................................................................................................................. 11
de interne markt ......................................................................................................... 11
goederen .................................................................................................................................... 11
recap ......................................................................................................................... 39
vrij verkeer van diensten en vrijheid van vestiging ............................................... 43
concepten en toepassingsgebied ................................................................................ 43
dienstrichtlijn ............................................................................................................. 49
inleiding ...................................................................................................................................... 49
keuze maken tussen vestiging en diensten ................................................................................... 51
toepassing van de dienstrichtlijn .................................................................................................. 56
verdrag....................................................................................................................... 59
inleiding ...................................................................................................................................... 59
stap 1: toepassingsgebied ........................................................................................................... 60
stap 2: is er een belemmering? ..................................................................................................... 61
stap 3: rechtvaardiging ................................................................................................................ 63
samengestelde diensten = bijkomende materie onder diensten en vestiging ................. 66
inleiding ...................................................................................................................................... 66
toepassingen .............................................................................................................................. 67
recap ......................................................................................................................... 72
beroepskwalificaties = subproblematiek van vestiging en diensten ..................... 76
inleiding ..................................................................................................................... 76
rechtsbronnen ........................................................................................................... 76
verdragsbepalingen ..................................................................................................................... 76
richtlijnen.................................................................................................................................... 79
vrij verkeer van advocaten .......................................................................................... 81
1
, horizontale richtlijn...................................................................................................................... 81
verticale richtlijnen ...................................................................................................................... 82
vrij verkeer van advocaat-stagiair ................................................................................ 83
toepassing: C-48/24 Valstybinè 12/02/2026 ................................................................. 85
feiten .......................................................................................................................................... 85
uitwerking ................................................................................................................................... 85
recap ......................................................................................................................... 88
vrij verkeer van werknemers .............................................................................. 90
context ...................................................................................................................... 90
cijfers ......................................................................................................................................... 90
vrij verkeer van personen ............................................................................................................. 92
rechtsbronnen ............................................................................................................................ 92
extra omkadering......................................................................................................................... 92
toepassingsgebied ..................................................................................................... 92
voorwaarden VVW ....................................................................................................................... 92
welke rechten/bepalingen? .......................................................................................................... 98
belemmeringen ........................................................................................................ 103
rechtvaardiging ........................................................................................................ 104
rechtspraak.............................................................................................................. 104
directe discriminatie.................................................................................................................. 104
indirecte discriminatie ............................................................................................................... 105
niet-discriminerende belemmering ............................................................................................ 105
recap ....................................................................................................................... 106
vrij verkeer van kapitaal & betalingen ................................................................109
inleiding ................................................................................................................... 109
context .................................................................................................................... 109
vrij verkeer van kapitaal ............................................................................................................. 109
vrij verkeer van betalingen .......................................................................................................... 112
toepassingsgebied ................................................................................................... 115
art. 63 VWEU ............................................................................................................................. 115
territoriale rijkweidte ................................................................................................................. 115
bijkomende beperkingen derdelandswerking .............................................................................. 116
restricties & rechtvaardiging ..................................................................................... 116
directe discriminatie.................................................................................................................. 117
indirecte discriminatie en/of belemmering ................................................................................. 118
vrij verkeer van kapitaal en verhouding met andere vrijheden ..................................... 122
privaatrecht .............................................................................................................................. 122
Keuze tussen kapitaal en vestiging ............................................................................................. 123
kapitaal vs dienst ...................................................................................................................... 125
recap ....................................................................................................................... 126
burgerschap van de Europese unie ....................................................................127
2
, historische context ................................................................................................... 127
bijzondere verdragsbepalingen .................................................................................................. 127
EU burgerschap – vijfde vrijheid? ................................................................................................ 128
toepassingsgebied ................................................................................................... 128
algemene voorwaarden ............................................................................................................. 128
personeel toepassingsgebied .................................................................................................... 128
grensoverschrijdend element ..................................................................................................... 132
gedraging van een Lidstaat ......................................................................................................... 133
werknemers vs burgerschap ...................................................................................................... 133
burgerschapsrichtlijn – context en toepassingsgebied ............................................... 134
doel .......................................................................................................................................... 134
personeel toepassingsgebied .................................................................................................... 135
grensoverschrijdend element ..................................................................................................... 135
burgerschapsrichtlijn – verblijfsrechten à over welke rechten gaat het nu eigenlijk? .. 136
3 verschillende regimes ............................................................................................................. 136
algemene beperkingen .............................................................................................................. 140
expansionistische lezing van de begindagen .............................................................. 141
sociale bijstand vs EU burgerschap ............................................................................................ 141
periode van judicial activism ...................................................................................................... 144
opwaardering voorwaarden burgerschapsrichtlijn door het hof .......... Fout! Bladwijzer niet
gedefinieerd.
hoe pak ik het nu aan? .............................................................................................. 147
Stappenplan ............................................................................................................................. 147
zaken o.b.v. stappenplan ........................................................................................................... 147
burgerschapsrichtlijn – extreme gevallen .................................................................. 149
illegaal verblijf à legaal verblijf .................................................................................................. 149
strenge lezing bij echtscheiding.................................................................................................. 149
wanneer is het verdrag nog relevant?......................................................................... 150
problemen die niet onder Burgerschapsrichtlijn vallen ................................................................ 150
personen die niet onder burgerschapsrichtlijn vallen .................................................................. 152
uitzonderlijke situaties: verhouding unieburger – derdelander ..................................................... 153
recap ....................................................................................................................... 158
harmonisatie ....................................................................................................163
Categorieën harmonisatie-instrumenten ................................................................... 163
methodiek................................................................................................................................. 163
doel .......................................................................................................................................... 164
interactie verdrag-harmonisatie ................................................................................ 175
ó betekent als en slechts als (is dus een voorwaarde)
(à …) betekent door
3
,DE INTERNE MARKT: CONTEXT
WAT IS EEN INTERNE MARKT
IMF = Internationaal Monetair Fonds
à ons kernbegrip = kernbergrip in media
MAAR we kunnen niet alles meenemen
GESCHIEDENIS
Waarom MR? Was kern van de EU
= substantive law of the European Union
°
WOII à Europa verwoest en verdeling
• Winnaars
• Verliezers
Doel: voorkomen van verdeeldheid en dat iedereen eigen economie ging opbouwen en dan spanning en
uiteindelijk nieuwe oorlog
à founding fathers
• Jean Monnet (Franse)
Cider bedrijf, heeft nood aan mensen die in UK netwerk kunnen vormen met geallieerden
hij spreekt Engels à zal belangrijke rol spelen in Engeland
• Robert Schuman (Franse politicus)
komen elkaar tegen in het VK
Ze schrijven verklaring op 9/05/1950 = Schumanverklaring
hier herken je crux van interne markt!!!
4
, Productie van kool en staal samenbrengen
economie 1 markt tussen Frankrijk &
Duitsland = 1e stap naar Fédération
européenne
IDEE HIERACHTER: als je economieën
samenbrengt à geen oorlog!
+
we maken iets te hard gebruik van dit
principe
à nu besef: in interne markt moeten we wel
luik defensie hebben
Eerste resultaat
klein groep landen
• Goederen
• Diensten
• Arbeid
à nog geen kapitaal, betaling,…
à interne markt evolueert RUSTIG
VRIJHANDEL – CONCEPTEN
Definitie zie hierboven
MAAR je zit in continum want vrijhandel bestaat uit verschillende stappen!!! à intensiteit qua
economische samenwerking (en dus hoe open je bent voor nieuwe landen) schuift op
Continum:
• Niets hebben
er zijn geen regels à elk land kan bedenken wat die maar wil
Mogelijkheid van handelsrestricties:
5
EUROPESE UNIE
2025-2026
lesnotities + slides (Toledo)
, MREU
INHOUDSOPGAVE
De interne markt: context .................................................................................... 4
wat is een interne markt................................................................................................4
geschiedenis ................................................................................................................4
vrijhandel – concepten ..................................................................................................5
belang ..........................................................................................................................8
economisch .................................................................................................................................. 8
geopolitiek .................................................................................................................................... 8
juridisch ........................................................................................................................................ 9
Maatschappelijk ............................................................................................................................ 9
recap ......................................................................................................................... 10
vrij verkeer van goederen I: tarifaire belemmeringen ........................................... 11
actualiteit .................................................................................................................. 11
de interne markt ......................................................................................................... 11
goederen .................................................................................................................................... 11
recap ......................................................................................................................... 39
vrij verkeer van diensten en vrijheid van vestiging ............................................... 43
concepten en toepassingsgebied ................................................................................ 43
dienstrichtlijn ............................................................................................................. 49
inleiding ...................................................................................................................................... 49
keuze maken tussen vestiging en diensten ................................................................................... 51
toepassing van de dienstrichtlijn .................................................................................................. 56
verdrag....................................................................................................................... 59
inleiding ...................................................................................................................................... 59
stap 1: toepassingsgebied ........................................................................................................... 60
stap 2: is er een belemmering? ..................................................................................................... 61
stap 3: rechtvaardiging ................................................................................................................ 63
samengestelde diensten = bijkomende materie onder diensten en vestiging ................. 66
inleiding ...................................................................................................................................... 66
toepassingen .............................................................................................................................. 67
recap ......................................................................................................................... 72
beroepskwalificaties = subproblematiek van vestiging en diensten ..................... 76
inleiding ..................................................................................................................... 76
rechtsbronnen ........................................................................................................... 76
verdragsbepalingen ..................................................................................................................... 76
richtlijnen.................................................................................................................................... 79
vrij verkeer van advocaten .......................................................................................... 81
1
, horizontale richtlijn...................................................................................................................... 81
verticale richtlijnen ...................................................................................................................... 82
vrij verkeer van advocaat-stagiair ................................................................................ 83
toepassing: C-48/24 Valstybinè 12/02/2026 ................................................................. 85
feiten .......................................................................................................................................... 85
uitwerking ................................................................................................................................... 85
recap ......................................................................................................................... 88
vrij verkeer van werknemers .............................................................................. 90
context ...................................................................................................................... 90
cijfers ......................................................................................................................................... 90
vrij verkeer van personen ............................................................................................................. 92
rechtsbronnen ............................................................................................................................ 92
extra omkadering......................................................................................................................... 92
toepassingsgebied ..................................................................................................... 92
voorwaarden VVW ....................................................................................................................... 92
welke rechten/bepalingen? .......................................................................................................... 98
belemmeringen ........................................................................................................ 103
rechtvaardiging ........................................................................................................ 104
rechtspraak.............................................................................................................. 104
directe discriminatie.................................................................................................................. 104
indirecte discriminatie ............................................................................................................... 105
niet-discriminerende belemmering ............................................................................................ 105
recap ....................................................................................................................... 106
vrij verkeer van kapitaal & betalingen ................................................................109
inleiding ................................................................................................................... 109
context .................................................................................................................... 109
vrij verkeer van kapitaal ............................................................................................................. 109
vrij verkeer van betalingen .......................................................................................................... 112
toepassingsgebied ................................................................................................... 115
art. 63 VWEU ............................................................................................................................. 115
territoriale rijkweidte ................................................................................................................. 115
bijkomende beperkingen derdelandswerking .............................................................................. 116
restricties & rechtvaardiging ..................................................................................... 116
directe discriminatie.................................................................................................................. 117
indirecte discriminatie en/of belemmering ................................................................................. 118
vrij verkeer van kapitaal en verhouding met andere vrijheden ..................................... 122
privaatrecht .............................................................................................................................. 122
Keuze tussen kapitaal en vestiging ............................................................................................. 123
kapitaal vs dienst ...................................................................................................................... 125
recap ....................................................................................................................... 126
burgerschap van de Europese unie ....................................................................127
2
, historische context ................................................................................................... 127
bijzondere verdragsbepalingen .................................................................................................. 127
EU burgerschap – vijfde vrijheid? ................................................................................................ 128
toepassingsgebied ................................................................................................... 128
algemene voorwaarden ............................................................................................................. 128
personeel toepassingsgebied .................................................................................................... 128
grensoverschrijdend element ..................................................................................................... 132
gedraging van een Lidstaat ......................................................................................................... 133
werknemers vs burgerschap ...................................................................................................... 133
burgerschapsrichtlijn – context en toepassingsgebied ............................................... 134
doel .......................................................................................................................................... 134
personeel toepassingsgebied .................................................................................................... 135
grensoverschrijdend element ..................................................................................................... 135
burgerschapsrichtlijn – verblijfsrechten à over welke rechten gaat het nu eigenlijk? .. 136
3 verschillende regimes ............................................................................................................. 136
algemene beperkingen .............................................................................................................. 140
expansionistische lezing van de begindagen .............................................................. 141
sociale bijstand vs EU burgerschap ............................................................................................ 141
periode van judicial activism ...................................................................................................... 144
opwaardering voorwaarden burgerschapsrichtlijn door het hof .......... Fout! Bladwijzer niet
gedefinieerd.
hoe pak ik het nu aan? .............................................................................................. 147
Stappenplan ............................................................................................................................. 147
zaken o.b.v. stappenplan ........................................................................................................... 147
burgerschapsrichtlijn – extreme gevallen .................................................................. 149
illegaal verblijf à legaal verblijf .................................................................................................. 149
strenge lezing bij echtscheiding.................................................................................................. 149
wanneer is het verdrag nog relevant?......................................................................... 150
problemen die niet onder Burgerschapsrichtlijn vallen ................................................................ 150
personen die niet onder burgerschapsrichtlijn vallen .................................................................. 152
uitzonderlijke situaties: verhouding unieburger – derdelander ..................................................... 153
recap ....................................................................................................................... 158
harmonisatie ....................................................................................................163
Categorieën harmonisatie-instrumenten ................................................................... 163
methodiek................................................................................................................................. 163
doel .......................................................................................................................................... 164
interactie verdrag-harmonisatie ................................................................................ 175
ó betekent als en slechts als (is dus een voorwaarde)
(à …) betekent door
3
,DE INTERNE MARKT: CONTEXT
WAT IS EEN INTERNE MARKT
IMF = Internationaal Monetair Fonds
à ons kernbegrip = kernbergrip in media
MAAR we kunnen niet alles meenemen
GESCHIEDENIS
Waarom MR? Was kern van de EU
= substantive law of the European Union
°
WOII à Europa verwoest en verdeling
• Winnaars
• Verliezers
Doel: voorkomen van verdeeldheid en dat iedereen eigen economie ging opbouwen en dan spanning en
uiteindelijk nieuwe oorlog
à founding fathers
• Jean Monnet (Franse)
Cider bedrijf, heeft nood aan mensen die in UK netwerk kunnen vormen met geallieerden
hij spreekt Engels à zal belangrijke rol spelen in Engeland
• Robert Schuman (Franse politicus)
komen elkaar tegen in het VK
Ze schrijven verklaring op 9/05/1950 = Schumanverklaring
hier herken je crux van interne markt!!!
4
, Productie van kool en staal samenbrengen
economie 1 markt tussen Frankrijk &
Duitsland = 1e stap naar Fédération
européenne
IDEE HIERACHTER: als je economieën
samenbrengt à geen oorlog!
+
we maken iets te hard gebruik van dit
principe
à nu besef: in interne markt moeten we wel
luik defensie hebben
Eerste resultaat
klein groep landen
• Goederen
• Diensten
• Arbeid
à nog geen kapitaal, betaling,…
à interne markt evolueert RUSTIG
VRIJHANDEL – CONCEPTEN
Definitie zie hierboven
MAAR je zit in continum want vrijhandel bestaat uit verschillende stappen!!! à intensiteit qua
economische samenwerking (en dus hoe open je bent voor nieuwe landen) schuift op
Continum:
• Niets hebben
er zijn geen regels à elk land kan bedenken wat die maar wil
Mogelijkheid van handelsrestricties:
5
