SOCIAAL RECHT | VOLLEDIGE SAMENVATTING + PROEFEXAMEN | 20/20

1

,SOCIAAL RECHT - HOOFDSTUK 1: Inleiding
WAT IS SOCIAAL RECHT?

Sociaal recht bestaat uit twee grote onderdelen:

 Arbeidsrecht (privaatrecht)
o Regelt arbeidsverhoudingen tussen burgers
o Individueel arbeidsrecht: werknemer ↔ werkgever
o Collectief arbeidsrecht: werknemers als groep ↔ werkgever(s)
o Gebaseerd op contractsvrijheid maar met veel dwingend recht
 Socialezekerheidsrecht (publiekrecht)
o Regelt verhouding burger ↔ overheid
o Sociale grondrechten die burger kan opeisen bij sociale risico's
o Overheid bepaalt eenzijdig de spelregels


ONTSTAAN VAN SOCIALE WETGEVING

 19e eeuw: Industrialisatie, kapitalisme → loonarbeid dominant
 Sociale Quaestie: Slechte arbeidsomstandigheden (lage lonen, lange werkdagen,
vrouwen- en kinderarbeid)
 Gevolg: Sociale onrust, opkomend socialisme (cf. "zwarte jaar" 1886)
 Eerste sociale wetten:
o Bescherming van het loon (1887)
o Reglementering vrouwen- en kinderarbeid (1889)
o Werkplaatsreglement (1896)
o Arbeidsovereenkomsten (1900)
o Bescherming tegen arbeidsongevallen (1903)
o Verplichte zondagsrust (1905)


BELANG VAN SOCIALE WETGEVING

1. Bepaalt rechten en plichten tussen werknemers en werkgevers
2. Verzekert een minimum aan vrije tijd voor werknemers
3. Garandeert een minimum inkomen via sociale zekerheid

1. JURIDISCHE TEWERKSTELLINGSVORMEN

1.1 Eerste onderscheid: Eigen baas of niet? (GEZAG)

Zelfstandige:

 Niet onderworpen aan gezag
 Eigen baas, beslist zelf wanneer/waar/hoeveel werkt
 Meerdere klanten met overeenkomsten van aanneming
 Valt onder burgerlijk/ondernemingsrecht
 Geschillen: burgerlijke/ondernemingsrechtbanken


2

,  Voorbeelden: Nijverheids-, handels- of landbouwbedrijven, bestuurders van
vennootschappen, vrije beroepen

Dienstverband:

 Werkt onder gezag
 Meestal één werkgever voor langere tijd
 Onderworpen aan instructies van werkgever
 Valt onder arbeidsrecht
 Geschillen: arbeidsrechtbanken

Let op!

 Sommige beroepen: zowel als zelfstandige als in dienstverband mogelijk
 Combinatie mogelijk: zelfstandige in bijberoep
 "Gelijkaardige prestaties" voor dezelfde persoon: wet vermoedt arbeidsovereenkomst
(art. 5bis WAO)

1.2. Tweede onderscheid: Arbeidsovereenkomst of statuut?

Arbeidsovereenkomst:

 In dienst van privépersoon/onderneming
 Werkgever ↔ werknemer/loontrekkende
 Onderworpen aan WAO (Wet Arbeidsovereenkomsten 3 juli 1978)
 Categorieën: arbeiders, bedienden, handelsvertegenwoordigers, dienstboden
 Onderscheid arbeiders/bedienden: ongrondwettelijk verklaard

Statuut (ambtenaren):

 In dienst van overheid
 Rechtspositieregeling/statuut i.p.v. individuele arbeidsovereenkomst
 Rechten/plichten vastgelegd in algemene bepalingen
 Eenzijdig opgelegd en wijzigbaar door overheid
 Geen vooraf onderhandelen mogelijk
 Voordeel: vastheid van betrekking na vaste benoeming

Bijzondere gevallen:

 Contractueel overheidspersoneel: arbeidsovereenkomst i.p.v. statuut
 Leer-/stageovereenkomst: arbeid en gezag, maar focus op leren

ESSENTIËLE BEGRIPPEN

 Contractsvrijheid: uitgangspunt in privaatrecht, genuanceerd in arbeidsrecht
 Dwingend recht: regels waarvan niet mag worden afgeweken
 Sociale statuten: verschillende juridische tewerkstellingsvormen
 Gezag: sleutelelement bij onderscheid zelfstandige/dienstverband
 Aannemingsovereenkomst: contract tussen zelfstandige en klant
 Rechtspositieregeling: statuut dat rechten en plichten ambtenaren bepaalt

3

,  Vaste benoeming: bescherming voor ambtenaren (vastheid van betrekking)




4