Samenvatting Comorbiditeit| Logopedie | Hogeschool Gent | 2025/26 | Liesbeth Vanwezer-Calle

Comorbiditeit


H1: verstandelijke ontwikkelingsstoornis



1.1Definitie en kenmerken



Definitie

 Een stoornis die ontstaat tijdens de ontwikkelingsperiode
 Omvat
o Significante beperkingen in het intellectuele functioneren
 Cognitieve vaardigheden: redeneren, plannen, abstract
denken
o Significante beperkingen in het adaptieve functioneren op
conceptueel, sociaal en praktisch vlak
 Vaardigheden om in het dagelijks leven te kunnen
functioneren EN zich te kunnen aanpassen aan
veranderende omstandigheden
 Verzameling van 3 soorten vaardigheden
1. Conceptuele vaardigheden: taal, lezen, schrijven
2. Sociale vaardigheden: sociale verantwoordelijkheid,
probleemoplossend denken
3. Praktische vaardigheden: activiteiten van het
dagelijks leven

1.2Classificatiecriteria volgens DSM-5


Criterium A (kenmerken)

 Aangeboren
 Kenmerken worden duidelijk tijdens de ontwikkelingsperiode



Criterium B: significante beperkingen in het intellectuele functioneren

 Brede capaciteit om de omgeving te begrijpen
 = Cognitieve vaardigheden zoals redeneren, plannen, abstract
denken, beoordelen…
 IQ = 70-75 of lager



Criterium C: Significante beperkingen in adaptieve vaardigheden

 Adaptieve vaardigheden = vaardigheden om in het alledaagse leven te
kunnen functioneren, nodig om te voldoen aan standaardverwachtingen
qua persoonlijke onafhankelijkheid
o Conceptuele vaardigheden: geheugen, taal, schoolse vaardigheden,



1

, Comorbiditeit


o Sociale vaardigheden: interpersoonlijk contact, zich houden aan de
regels,…
o Praktische vaardigheden: ADL, geldbeheer, telefoneren,…
1.3Fenotypes
 Gradaties van verstandelijke beperking op basis van de ernst van de
beperking (niveau van intellectueel en adaptief functioneren en de mate
van ondersteuning)




Licht verstandelijke beperking

IQ = 70-50



Functioneren tot op een ontwikkelingsleeftijd van 6 à 12 jaar

 Schoolse vaardigheden
o Moeite met aanleren van schoolse vaardigheden
 Cognitieve vaardigheden
o Op concreet niveau nadenken lukt
o Moeite met abstract denken, executieve functies en geheugen
 Abstract = ‘geef mij een werkwoord waar beweging in zit’
 Executieve functies = planning, houden van aandacht, beginnen
aan een taak, organisatie
 Motorische vaardigheden
o Bijna geen verschil
o Licht vertraagd ontwikkelen, maar weinig problemen
 Taal- en communicatievaardigheden
o Vertraagde taalontwikkeling en beperkte woordenschat tot op
concreet niveau
o Articulatieproblemen mogelijk
o Automatisering gaat minder goed vooruit
 Sociaal gedrag/ vaardigheden
o Moeite met inleven, opmerken van subtiele sociale signalen (non-
verbaal), ongepast sociaal gedrag, reguleren van gedrag en emoties
o Vatbaar voor negatieve beïnvloeding en misbruik
o Soms problemen met reguleren van gedrag en emoties
 Zelfredzaamheid
o Zelfverzorging (tandenpoetsen, wassen)  geen probleem

2

, Comorbiditeit


o
Ondersteuning nodig bij complexe dagelijkse vaardigheden,
geldbeheer, administratie, …
 Onderwijs: regulier onderwijs (met uitbreiding van zorg of individueel
aangepast curriculum) of BuO type basisaanbod
 Aangepast curriculum = basisonderdelen van lager onderwijs
niet voltooid, op maat van niveau van zorgvrager werken


Matig verstandelijke beperking

 Starten wel nog in het peuteronderwijs, als ze in het kleuteronderwijs
zitten ervaren ze veel moeilijkheden
 Stagneren op elk gebied


Ontwikkelingsleeftijd 4 à 6 jaar

 Schoolse vaardigheden
o Kunnen elementaire vaardigheden verwerven
 Makkelijke woorden lezen en schrijven
- Beperkte vorderingen
 Komen heel soms tot lezen en schrijven zoals wij dit verwachten
 Cognitieve vaardigheden
o Vertraagd denken en beperkt tot op concreet niveau
o Enkel leren uit concrete en duidelijke situaties (visualisering)
 Motorische vaardigheden
o Duidelijk vertraagd
 Grove motoriek ontwikkelt zich tot op redelijk niveau
 Fijne motoriek is moeilijk
o Houterig gedrag
 Taal- en communicatievaardigheden
o Duidelijke achterstand op vlak van taal en spraak
o Beperkt tot kennis en gebruik van functionele woorden, eenvoudige
zinnen
 Sociaal gedrag/ vaardigheden
o Beperkt sociaal gedrag  op zichzelf spelen
o Problemen in relatie met leeftijdsgenoten  Problemen met
ontwikkelen van vriendschappen
 Zelfredzaamheid
o Sommige vaardigheden zelfstandig, andere niet
o Nood aan strikte structuren, oefening en training (elke lesdag moet
hetzelfde zijn)
o Intensieve ondersteuning nodig bij wonen en werken =>
eenvoudige arbeid in een beschermde werkplaats
 Onderwijs: BuO type 2 of regulier onderwijs met individueel aangepast
curriculum




3