Samenvatting Spraak- en taalontwikkeling | Logopedie | Hogeschool Gent | 2025/26 | Veerle Willockx

Spraak- en taalontwikkeling


Inleiding

Moedertaal is afgerond op 10 jaar, maar we blijven heel ons leven nieuwe
woorden leren



Hoofdstuk 1: ontstaanvisies



1.1Inleiding

Ontwikkeling van de moedertaal

 Gebeurt vanaf zeer jonge leeftijd en zeer snel
 Welke prikkels en mechanismen bestaan er zodat een kind de moedertaal
leert?
 Een mens kan niet zonder taal, het heeft een taal nodig om te kunnen
communiceren



1.2Communiceren



Communiceren (≠ taal)

 Uitwisselen van informatie van de ene persoon (=zender) naar de
andere(=ontvanger) met als doel invloed uit te oefenen op de omgeving
 Ruim begrip
 Kan non-verbaal en verbaal communiceren
o Non-verbaal: mimiek, gebaren
o Verbaal: “ik heb honger”
 Problemen bij ontwikkeling van verbale communicatie leidt tot
veel problemen
 Om te communiceren is een medium nodig om te communiceren: bv. Taal,
gebaren, tekens


Taal

 Medium/ middel om te communiceren
 Functies van taal
o Info uitwisselen
o Bevelen geven
o Kennis vergroten van jezelf en van anderen
o Gevoelens uitdrukken
o Zich verbinden met anderen




1

, Spraak- en taalontwikkeling




1.3Ontstaansvisies normale ontwikkeling van spraak en taal

 Hoe leren kinderen de taal/ spreken?



1.3.1 Behaviouristische visie
 Oudste verklaring
 Grondlegger: Skinner
o Gebaseerd op stimuli, responsen, beloningen en straffen
 Gedragingen worden teruggevoerd op operante conditionering
o Enkel het gedrag dat je kan zien wordt geobserveerd
 Taal wordt ook gezien als menselijk gedrag
o De rest = gebeurt in de black box
 Een organisme leert gedragingen aan door te belonen  hierdoor wordt dit
gedrag meer vertoond
 Een organisme leert gedragingen af door te straffen



Baby’s

 Hebben volgens Skinner van nature een bewegingsdrang
o Ook de spieren van ademhaling en mond-keelkanaal
 Toevallige spierbewegingen leiden tot de productie van geluid
 De ouders reageren enthousiast op dit geluid (beloning)
o Hierdoor gaat het kind dit geluid vaker maken
 Zo ontstaat kindergebrabbel



Creativiteit met taal

o Mogelijkheid om nieuwe grammaticaal correcte zinnen te vormen die ze
nog nooit eerder gehoord/ gebruikt hebben
 Kan niet verklaard worden door deze visie
 Men kan enkel de dingen zeggen voor wat ze beloond wordt
 Kinderen zijn in realiteit WEL creatief met taal
 Dus klopt deze visie niet voor het ontstaan van taalontwikkeling, maar het
wordt wel nog gebruikt voor veel behandelingen



Experiment rat in Skinnerbox

 Behaviouristische visie wordt niet meer gebruikt voor verklaring van het
ontstaan van taalontwikkeling
 Het wordt nu wel gebruikt op proefdieren


2

, Spraak- en taalontwikkeling


Samengevat

Het idee is gebaseerd op termen van stimuli, respons, beloningen en
straffen

 Een stimuli lokt een reactie uit, die reactie zal zorgen voor een beloning
of een straf
 Wanneer het kind een beloning krijgt zal het ervoor zorgen dat een kind
iets vaker doet
 Wanneer het een straf krijgt zal het kind dit gedrag minder vertonen
 Volgens deze theorie kan je dus enkel leren voor wat je beloond wordt.


1.3.2 Nativistische visie
 Grondlegger = Chomsky
 Alle talen in de wereld hebben eenzelfde onderliggende structuur = universele
grammatica
o Mensen hebben een aangeboren taalvermogen die de basis vormt
voor het leren van elke taal
o Dit taalvermogen is verbonden met het LAD (lunguage acquisition
device)
 Zorgt ervoor dat mensen de structuur van een taal begrijpen



Universele grammatica

 Chomsky wou een universele grammatica maken die voor alle talen geld
o Bestaat uit abstracte basisregels die op elke taal van toepassing zijn
1. Een zin bestaat uit een naamwoordelijk gezegde en een
werkwoordelijk gezegde (de kat slaapt)
2. De naamwoordelijke groep bevat een bepaler, adjectieven en
een zelfstandig naamwoord (die grote hond)
3. De werkwoordelijke groep bevat een werkwoord en een nieuwe
naamwoordelijke groep (Jan leest een boek)
 Mogelijkheden hiervan
o Hierdoor kan men oneindig grammaticaal correcte zinnen genereren
o Die hoogstens een aantal transformaties ondergaan



Universele grammatica  transformatieve generatieve grammatica
(TGG)

 Universele grammatica
o Iedereen wordt geboren met een aangeboren taalvermogen: LAD
 Die bevat basisregels
o Die aangeboren kennis = de universele grammatica
 Zinnen zonder aanpassingen
 Transformationeel generatieve grammatica
o Met die aangeboren kennis kunnen we oneindig grammaticaal correcte
zinnen genereren
3

, Spraak- en taalontwikkeling


o Maar die moet soms wel een aantal transformaties ondergaan om de
structuur aan de passen
 Zinnen met aanpassingen

Argumenten die tot de nativistische opvatting geleidt hebben

1. Er bestaan universele grammaticaregels
 Iedereen heeft bijna dezelfde neurologische uitrusting
 Iedereen heeft een gelijk basispakket in de hersenen om met taal overweg te
kunnen



2. Taal is uiterst complex
 Het LAD bepaalt dat een kind binnen een aantal jaren zijn moedertaal leert
o Ondanks de aanvankelijk beperkte mentale mogelijkheden
o Ondanks de verkeerde voorbeelden van de buitenwereld



3. Alle kinderen ter wereld volgen hetzelfde programma in hetzelfde
tijdschema bij het aanleren van hun moedertaal
o Eenwoordzinnen (1 jaar)
o Tweewoordzinnen (18 maand)
o Drie- en meerwoordzinnen
 Dus de taalontwikkeling wordt bepaald door biologische verankering
van taal en niet door de leefomstandigheden



4. Er is een gen dat gerelateerd is aan spraakproductie (categoriale
perceptie)
 Er zijn kinderen met een taalgave
 Je kan namelijk bij baby’s het fenomeen van de categoriale perceptie uitlokken
o Een continuüm van kunstspraakprikkels waarin de varianten systematisch
wijzigen in gelijke stapjes
o Er wordt dus tussen 2 klanken abrupt overgeschakeld (baa  pa)
o Dit fenomeen lukt bij baby’s ook voor spraakcontrasten die enkel
voorkomen in exotische talen
 Dit toont aan dat we een aangeboren fonetisch-fonologische
vaardigheid hebben
o Vermogen om de klanken van een taal goed te horen, te onderscheiden, op
te slaan en correct uit te spreken.

5. Het bestaan van een gevoelige periode
 Wordt aangetoond door
o Wolfskinderen
o Hersenbeschadiging op jonge leeftijd
o Het bestuderen van tweedetaalverwerving



4