Overzicht begrippen recht
Begrip Uitleg begrip Pagina Reader
svt
Deel 1: inleiding tot het recht p.7-26
Recht Geheel van bindende regels: leggen bepaald gedrag op, verbieden bepaald gedrag en laten bepaalde handelingen toe. 7
Doel hiervan is om de samenleving te ordenen. Worden opgelegd en afgedwongen door de Overheid.
Formele wet Alle handelingen gesteld door de wetgevende macht, geen rekening gehouden met inhoud van deze handelingen bv. 7
begrotingswet.
Materiële wet Alle algemeen bindende voorschriften, uitgevaardigd door de in staat daartoe bevoegde overheden en beantwoordend aan 7
de omschrijving van de rechtsnorm bv. federale wetten, KB’s,…
Publiek recht Verhouding burger-overheid, overheden onderling, voor algemeen maatschappelijk belang bv. fiscaalrecht. 7
Privaatrecht Regelt verhouding tussen burgers onderling, doel hierbij is om evenwicht te realiseren in private belangen bv. familierecht. 8
Nationaal recht Geheel van rechtsregels die uitgaan uit 1 specifieke overheid. 8
Internationaal Recht dat geldt tussen staten onderling, regelt verhouding tussen staten, regelt de organisatie, werking, bevoegdheden van 8
recht: volkenrecht internationale organisaties.
Internationale verdragen Akkoorden tussen staten of tussen staten en internationale organisaties. Kan met directe werking of zonder directe werking. 14
- Directe werking: rechtstreeks uitwerking in interne rechtsorde na goedkeuring wetgever en bekendmaking BS. Kan
worden ingeroepen door burgers bij rechter. Rechter zal dit ook gebruiken als nationale rechtsregel in strijd is met
deze, dan krijgt internationale voorrang op nationale.
Indirecte werking: alleen rechten en verplichtingen voor staten die ze hebben afgesloten, niet worden ingeroepen tegen
burgers als inhoud niet in nationale rechtsorde is opgenomen.
IR: supranationaal Rechtsregels uitgaande van supranationale organisaties waarbij lidstaten een deel van hun bevoegdheid overdragen bv. 8
recht Europees recht. Deze supranationale regels zijn bindend voor lidstaten en burgers.
Verordeningen Rechtstreeks verbindend in nationale rechtsorde, geen tussenkomst nationale overheid nodig. 15
Richtlijnen Niet rechtstreeks van toepassing, tussenkomst vereist om uitwerking te hebben in nationale rechtsorde. Schrijft bepaald 15
resultaat voor en lidstaten mogen dat zelf invullen.
Objectief recht Geheel van rechtsregels om orde in maatschappij te houden bv. kooprecht. 8
Subjectief recht Recht van persoon om juridische verplichting, afgeleid uit regel v objectief recht, af te dwingen van een derde. 9
Aanvullend recht Rechtsregel geldt voor zover de partijen er niet van afgeweken zijn in onderlinge overeenstemming. 9
Dwingend recht Rechtsregel waar men niet mag van afwijken. Bescherming van algemeen belang of bepaalde categorieën personen waarvan 9
wetgever aanneemt dat zij bescherming nodig hebben.
Rechtsstaat Gezagdragers (overheid) zijn zelf ook gebonden aan rechtsregels. 10
Grondrechten Fundamentele rechten en vrijheden. 10
1
,Scheiding der machten Staatsmachten controleren elkaar & houden elkaar in evenwicht. 10
Wetgevende macht Maakt wetten en vaardigt ze uit. Gaat over wetten, decreten, ordonnanties. Is het federaal parlement (Kamer en Senaat + 10, 12, 13
Koning).
Uitvoerende macht Gaat over de regering. Zij zorgen dat wetten worden aangenomen door parlement en worden uitgevoerd. Gaat over KB’s 10
regeringsbesluiten en ministeriële besluiten. Hierin kunnen nieuwe wetsregels worden verwerkt maar deze mogen niet
afwijken van wetten ter uitvoering waarvan ze zijn genomen.
Rechterlijke macht De hoven en rechtbanken vaardigen vonnissen en arresten uit. Beslissen met toepassing van rechtsregels 10, 22
uitgaande van wetgevende en uitvoerende macht. Fundamentele waarborgen vervat in EVRM en de
grondwet.
Federale staatsvorm Gezag is verdeeld tussen centraal gezag ( = federale overheid) en deelstaten (= gemeenschappen en gewesten). 10
Parallelle rechtsorde Rechtsregels geformuleerd door gemeenschappen en gewesten waarvoor zij bevoegd zijn hebben zelfde rechtskracht/ 10
waarde als die van federale staat.
Wet (materiële zin) Rechtsnorm aangenomen door federaal parlement + bekrachtigd door Koning. 12
Wetsvoorstel 1 of meerdere leden van Kamer willen een nieuwe wet inbrengen of bestaande wet wijzigen. 12
Wetsontwerp Regering wil nieuwe wet of bestaande wet wijzigen en dient dit in bij de Kamer. 12
Monocameraal Wetvoorstel/ wetontwerp ingediend in Kamer en alleen in Kamer gestemd (geen senaat). 12
Verplicht bicameraal Behandeling en goedkeuring in Kamer en Senaat, pas als zij zelfde wettekst goedkeuren wet aangenomen 12
Optioneel bicameraal Na goedkeuring door Kamer, kan Senaat evocatierecht gebruiken (senaat kan 1x aanpassing doen, geen over en weer zoals 12
bij bicameraal).
Bekendmaking wet Wetgever verklaart zich akkoord met wet. 12
Afkondiging wet Bekendmaking van de wet in Belgisch Staatsblad 12
Inwerkingtreding wet In principe 10 dagen na bekendmaking in BS, maar wetgever kan ook anders bepalen. 12
Preconstituante Bij wijziging grondwet zijn dit de Kamer, Senaat en Koning. Zij verklaren dat sommige artikelen voor herziening vatbaar zijn. 12
Constituante De Koning bij wijziging grondwet, deze blijft hetzelfde gedurende procedure. Parlement wordt namelijk opnieuw verkozen 13
want zij mogen samen enkel en alleen artikelen herzien die door preconstituante waren opgenomen.
Decreten en ordonnanties Zelfde rechtskrachten als wetten, zelfde plaats in hiërarchie. Decreet/ordonnantie kan federale wet vervangen als deze 13
(ord=Brussel) materie is overgeheveld naar deelstaat. Komt altijd monocameraal tot stand.
Koning = de regering: eerste minister, ministers, staatssecretarissen ® kunnen KB’s opmaken. 13
Koninklijke Besluiten Rechtsnormen uitgaande van regering. Mogen wel nadere regels bepalen (=reglementaire besluiten) maar wet niet 13
wijzigen/opheffen (uitz. Wetskrachtige KB)
Ministeriële besluiten Enkel ondertekend door minister, meer specifieke regels ter uitvoering van KB’s. 13
Wetskrachtige KB’s Ook volmachten besluiten, parlement geeft regering bevoegdheid wetgevend op te treden voor bepaalde materies in 13
bepaalde periode.
2
, Hiërarchie van de normen Niet alle wetten zelfde waarde, lagere normen moeten hogere respecteren. 15
Grondwet > internationale normen > wetgevende normen > uitvoerende normen > normen gedecentraliseerde besturen
Prejudiciële vraag Rechtsvraag van een rechter aan Grondwettelijk Hof over de uitleg van een rechtsregel, zij beslissen of iets in strijd is met 16
grondwet of niet.
Arrest Rechterlijke beslissing hoger rechtscollege (Hof van Beroep, Cassatie) 16
Vonnis Uitspraak lager rechtscollege bv. politierechtbank 16
Paralegale normen / soft Juridisch niet-bindende regels uitgaande van bepaalde instellingen, organisaties ® gedragsregels maar niet 17
law juridisch bindend want gaan niet uit van overheid
Piramidale structuur Beslissingen van lagere rechtsbanken kunnen worden hervormd door hogere hoven, elke rb heeft eigen 18
materiële en territoriale bevoegdheid. Zie pagina 18 voor afbeelding.
Grondwettelijk Hof Nationale rechtsprekende instantie 18
Europees Hof v de Rechten Gevestigd in Straatsburg, procedures tegen verdragsluitende staat EVRM, men kan hier terecht als staat verdrag schendt én 18
v/d mens nationale procedures zijn uitgeput
Hof van Justitie Gevestigd in Luxemburg. Hier kan men prejudiciële vraag stellen naar juiste interpretatie of invulling. 18
Territoriale bevoegdheid Over welk grondgebied heeft bepaalde rechtbank rechtsmacht ® zie afbeeldingen pagina 19 19
Kanton 1 vrederechter per kanton: grondgebied gemeente of enkele gemeenten samen 19
Gerechtelijk Rechtbank eerste aanleg, politierechtbanken, 12 arrondissementen (in principe elke provincie uitz.. Vlaams-Brabant). 19
arrondissement
Ressort hof van beroep 19
Elk hof van beroep & arbeidshof is bevoegd voor bepaald rechtsgebied dat 1 of meer provincies bevat
Provinciaal & Nationaal Hof van assisen (P) of Hof van Cassatie (N) 19
Materiële bevoegdheden Zie samenvatting voor gedetailleerde uitleg! Vrederechter, politierechtbank, rechtbank eerste aanleg, burgerlijke rechtbank, 20-22
familie en jeugdrechtbank, ondernemingsrechtbank, arbeidsrechtbank, hof van beroep, arbeidshof, Hof van Cassatie
Appelrechter Zijn rechters van hof van beroeps of arbeidshof, zij bevestigen of hervormen (deels of volledig) beslissing van eerste rechter), 21
hier niet nog is hoger beroep, men kan wel naar Hof van Cassatie.
Hof van Cassatie Waakt over eenvormige interpretatie van de wet, doet uitspraak in laatste aanleg (geen hoger beroep mogelijk). Doet 21
uitspraak over wettigheid beslissing laatste aanleg (= rechter van de rechter).
Zittende magistratuur Rechters (lagere rechtscolleges) en raadsheren (hogere rechtscolleges) 22
Staande magistratuur Openbaar ministerie (parket). 22
Aanhangig maken Via dagvaarding: eiser roept andere partij op om voor rechter te verschijnen: plaats, datum, uur inleidingszitting 23
OF Verzoekschrift: eiser gaat dat neerleggen op griffie en deze roept bij gerechtsbrief partijen op voor inleidingszitting die
bepaald wordt door rb
3
Begrip Uitleg begrip Pagina Reader
svt
Deel 1: inleiding tot het recht p.7-26
Recht Geheel van bindende regels: leggen bepaald gedrag op, verbieden bepaald gedrag en laten bepaalde handelingen toe. 7
Doel hiervan is om de samenleving te ordenen. Worden opgelegd en afgedwongen door de Overheid.
Formele wet Alle handelingen gesteld door de wetgevende macht, geen rekening gehouden met inhoud van deze handelingen bv. 7
begrotingswet.
Materiële wet Alle algemeen bindende voorschriften, uitgevaardigd door de in staat daartoe bevoegde overheden en beantwoordend aan 7
de omschrijving van de rechtsnorm bv. federale wetten, KB’s,…
Publiek recht Verhouding burger-overheid, overheden onderling, voor algemeen maatschappelijk belang bv. fiscaalrecht. 7
Privaatrecht Regelt verhouding tussen burgers onderling, doel hierbij is om evenwicht te realiseren in private belangen bv. familierecht. 8
Nationaal recht Geheel van rechtsregels die uitgaan uit 1 specifieke overheid. 8
Internationaal Recht dat geldt tussen staten onderling, regelt verhouding tussen staten, regelt de organisatie, werking, bevoegdheden van 8
recht: volkenrecht internationale organisaties.
Internationale verdragen Akkoorden tussen staten of tussen staten en internationale organisaties. Kan met directe werking of zonder directe werking. 14
- Directe werking: rechtstreeks uitwerking in interne rechtsorde na goedkeuring wetgever en bekendmaking BS. Kan
worden ingeroepen door burgers bij rechter. Rechter zal dit ook gebruiken als nationale rechtsregel in strijd is met
deze, dan krijgt internationale voorrang op nationale.
Indirecte werking: alleen rechten en verplichtingen voor staten die ze hebben afgesloten, niet worden ingeroepen tegen
burgers als inhoud niet in nationale rechtsorde is opgenomen.
IR: supranationaal Rechtsregels uitgaande van supranationale organisaties waarbij lidstaten een deel van hun bevoegdheid overdragen bv. 8
recht Europees recht. Deze supranationale regels zijn bindend voor lidstaten en burgers.
Verordeningen Rechtstreeks verbindend in nationale rechtsorde, geen tussenkomst nationale overheid nodig. 15
Richtlijnen Niet rechtstreeks van toepassing, tussenkomst vereist om uitwerking te hebben in nationale rechtsorde. Schrijft bepaald 15
resultaat voor en lidstaten mogen dat zelf invullen.
Objectief recht Geheel van rechtsregels om orde in maatschappij te houden bv. kooprecht. 8
Subjectief recht Recht van persoon om juridische verplichting, afgeleid uit regel v objectief recht, af te dwingen van een derde. 9
Aanvullend recht Rechtsregel geldt voor zover de partijen er niet van afgeweken zijn in onderlinge overeenstemming. 9
Dwingend recht Rechtsregel waar men niet mag van afwijken. Bescherming van algemeen belang of bepaalde categorieën personen waarvan 9
wetgever aanneemt dat zij bescherming nodig hebben.
Rechtsstaat Gezagdragers (overheid) zijn zelf ook gebonden aan rechtsregels. 10
Grondrechten Fundamentele rechten en vrijheden. 10
1
,Scheiding der machten Staatsmachten controleren elkaar & houden elkaar in evenwicht. 10
Wetgevende macht Maakt wetten en vaardigt ze uit. Gaat over wetten, decreten, ordonnanties. Is het federaal parlement (Kamer en Senaat + 10, 12, 13
Koning).
Uitvoerende macht Gaat over de regering. Zij zorgen dat wetten worden aangenomen door parlement en worden uitgevoerd. Gaat over KB’s 10
regeringsbesluiten en ministeriële besluiten. Hierin kunnen nieuwe wetsregels worden verwerkt maar deze mogen niet
afwijken van wetten ter uitvoering waarvan ze zijn genomen.
Rechterlijke macht De hoven en rechtbanken vaardigen vonnissen en arresten uit. Beslissen met toepassing van rechtsregels 10, 22
uitgaande van wetgevende en uitvoerende macht. Fundamentele waarborgen vervat in EVRM en de
grondwet.
Federale staatsvorm Gezag is verdeeld tussen centraal gezag ( = federale overheid) en deelstaten (= gemeenschappen en gewesten). 10
Parallelle rechtsorde Rechtsregels geformuleerd door gemeenschappen en gewesten waarvoor zij bevoegd zijn hebben zelfde rechtskracht/ 10
waarde als die van federale staat.
Wet (materiële zin) Rechtsnorm aangenomen door federaal parlement + bekrachtigd door Koning. 12
Wetsvoorstel 1 of meerdere leden van Kamer willen een nieuwe wet inbrengen of bestaande wet wijzigen. 12
Wetsontwerp Regering wil nieuwe wet of bestaande wet wijzigen en dient dit in bij de Kamer. 12
Monocameraal Wetvoorstel/ wetontwerp ingediend in Kamer en alleen in Kamer gestemd (geen senaat). 12
Verplicht bicameraal Behandeling en goedkeuring in Kamer en Senaat, pas als zij zelfde wettekst goedkeuren wet aangenomen 12
Optioneel bicameraal Na goedkeuring door Kamer, kan Senaat evocatierecht gebruiken (senaat kan 1x aanpassing doen, geen over en weer zoals 12
bij bicameraal).
Bekendmaking wet Wetgever verklaart zich akkoord met wet. 12
Afkondiging wet Bekendmaking van de wet in Belgisch Staatsblad 12
Inwerkingtreding wet In principe 10 dagen na bekendmaking in BS, maar wetgever kan ook anders bepalen. 12
Preconstituante Bij wijziging grondwet zijn dit de Kamer, Senaat en Koning. Zij verklaren dat sommige artikelen voor herziening vatbaar zijn. 12
Constituante De Koning bij wijziging grondwet, deze blijft hetzelfde gedurende procedure. Parlement wordt namelijk opnieuw verkozen 13
want zij mogen samen enkel en alleen artikelen herzien die door preconstituante waren opgenomen.
Decreten en ordonnanties Zelfde rechtskrachten als wetten, zelfde plaats in hiërarchie. Decreet/ordonnantie kan federale wet vervangen als deze 13
(ord=Brussel) materie is overgeheveld naar deelstaat. Komt altijd monocameraal tot stand.
Koning = de regering: eerste minister, ministers, staatssecretarissen ® kunnen KB’s opmaken. 13
Koninklijke Besluiten Rechtsnormen uitgaande van regering. Mogen wel nadere regels bepalen (=reglementaire besluiten) maar wet niet 13
wijzigen/opheffen (uitz. Wetskrachtige KB)
Ministeriële besluiten Enkel ondertekend door minister, meer specifieke regels ter uitvoering van KB’s. 13
Wetskrachtige KB’s Ook volmachten besluiten, parlement geeft regering bevoegdheid wetgevend op te treden voor bepaalde materies in 13
bepaalde periode.
2
, Hiërarchie van de normen Niet alle wetten zelfde waarde, lagere normen moeten hogere respecteren. 15
Grondwet > internationale normen > wetgevende normen > uitvoerende normen > normen gedecentraliseerde besturen
Prejudiciële vraag Rechtsvraag van een rechter aan Grondwettelijk Hof over de uitleg van een rechtsregel, zij beslissen of iets in strijd is met 16
grondwet of niet.
Arrest Rechterlijke beslissing hoger rechtscollege (Hof van Beroep, Cassatie) 16
Vonnis Uitspraak lager rechtscollege bv. politierechtbank 16
Paralegale normen / soft Juridisch niet-bindende regels uitgaande van bepaalde instellingen, organisaties ® gedragsregels maar niet 17
law juridisch bindend want gaan niet uit van overheid
Piramidale structuur Beslissingen van lagere rechtsbanken kunnen worden hervormd door hogere hoven, elke rb heeft eigen 18
materiële en territoriale bevoegdheid. Zie pagina 18 voor afbeelding.
Grondwettelijk Hof Nationale rechtsprekende instantie 18
Europees Hof v de Rechten Gevestigd in Straatsburg, procedures tegen verdragsluitende staat EVRM, men kan hier terecht als staat verdrag schendt én 18
v/d mens nationale procedures zijn uitgeput
Hof van Justitie Gevestigd in Luxemburg. Hier kan men prejudiciële vraag stellen naar juiste interpretatie of invulling. 18
Territoriale bevoegdheid Over welk grondgebied heeft bepaalde rechtbank rechtsmacht ® zie afbeeldingen pagina 19 19
Kanton 1 vrederechter per kanton: grondgebied gemeente of enkele gemeenten samen 19
Gerechtelijk Rechtbank eerste aanleg, politierechtbanken, 12 arrondissementen (in principe elke provincie uitz.. Vlaams-Brabant). 19
arrondissement
Ressort hof van beroep 19
Elk hof van beroep & arbeidshof is bevoegd voor bepaald rechtsgebied dat 1 of meer provincies bevat
Provinciaal & Nationaal Hof van assisen (P) of Hof van Cassatie (N) 19
Materiële bevoegdheden Zie samenvatting voor gedetailleerde uitleg! Vrederechter, politierechtbank, rechtbank eerste aanleg, burgerlijke rechtbank, 20-22
familie en jeugdrechtbank, ondernemingsrechtbank, arbeidsrechtbank, hof van beroep, arbeidshof, Hof van Cassatie
Appelrechter Zijn rechters van hof van beroeps of arbeidshof, zij bevestigen of hervormen (deels of volledig) beslissing van eerste rechter), 21
hier niet nog is hoger beroep, men kan wel naar Hof van Cassatie.
Hof van Cassatie Waakt over eenvormige interpretatie van de wet, doet uitspraak in laatste aanleg (geen hoger beroep mogelijk). Doet 21
uitspraak over wettigheid beslissing laatste aanleg (= rechter van de rechter).
Zittende magistratuur Rechters (lagere rechtscolleges) en raadsheren (hogere rechtscolleges) 22
Staande magistratuur Openbaar ministerie (parket). 22
Aanhangig maken Via dagvaarding: eiser roept andere partij op om voor rechter te verschijnen: plaats, datum, uur inleidingszitting 23
OF Verzoekschrift: eiser gaat dat neerleggen op griffie en deze roept bij gerechtsbrief partijen op voor inleidingszitting die
bepaald wordt door rb
3
