Digitaliteit het volledig leven in een digitale cultuur
ICT informatie- en computertechnologie
Computers (met software programmeerbare) hardwaremachines
om berekeningen te maken. Het zijn apparaten
waarmee gegevens volgens formele processen
(algoritmes) kunnen worden verwerkt om tot een
gewenst resultaat te komen
Supercomputers computers die speciaal ontworpen zijn voor hun
buitengewoon rekenvermogen
Transistor een digitaal programmeerbare schakelaard die aan
(“1”) of af (“0”) geschakeld kan worden op
berekeningen uit te voeren
Wet van Moore Elke 24 maand (dus 2 jaar) verdubbelt het aantal
transistoren op een CMOS-chip
Technologische een voorspelling dat kunstmatige intelligentie en
singulariteit technologie exponentieel verbetert en krachtiger zal
worden dan de mens en uiteindelijk de maatschappij
(en mensheid) overneemt
De Von Neumann- een model van computer dat in 1945 werd
architectuur geschreven door Von Neumann en waarop sindsdien
elke computer gebaseerd is
Neuromorfe computers die architecturaal zo zijn opgebouwd dat
computers ze de neurobiologische architectuur en werking van
onze hersenen en zenuwen proberen na te bootsen of
te emuleren
Voorspelling van voorspelling dat de rekenkracht van de
Neven kwantumcomputers met de tijd zal toenemen volgens
een dubbel-exponentiële functie
Algoritme een eindige reeks instructies om een probleem op te
lossen
Algoritmische bias het fenomeen waarbij slimme algoritmes geneigd zijn
om bevooroordeelde of “biased” beslissingen te
nemen omdat de trainingsdata niet volledig
representatief zijn voor de populatie waarover de
algoritmes uitspraak zouden moeten doen
Slimme algoritmes algoritmes die zichzelf automatisch verbeteren o.b.v.
of machinaal leren vroegere ervaringen
(ML)
Softwareontwikkeli een productieproces door verschillende groepen
ng programmeurs
Bugs fouten is softwarecode/ softwareprogramma
Debuggen traceren en verwijderen van bugs
Opensourcesoftwar software waarbij de broncode toegankelijk is voor de
e eindgebruiker, de eindgebruiker zou aanpassingen
1
, kunnen maken aan de broncode (>< propriëtaire
software)
World Wide Web de verzameling van alle data of bestanden die
wereldwijd online toegankelijk zijn // specifieke
toepassing van het internet; het is een grafische
interface die gebruikers in staat stelt op eenvoudige,
bruikbare wijze via het internet te communiceren
Computernetwerk een systeem voor communicatie tussen twee of meer
computers
Internet een soort supernetwerk; een netwerk tussen alle
bestaande netwerken // het wereldwijde netwerk van
computers da door middel van schakelaars, routers,
kabels, glasvezel en andere fysieke apparatuur in
staat is tot onderlinge communicatie
De cloud een groot netwerk van vele apparaten en (bedrade en
draadloze) verbindingen die wereldwijd met elkaar
verbonden zijn
Cloudcomputing berekeningen gebeuren niet langer lokaal op je
computer, maar ergens in de cloud
Internet of Things geheel aan apparaten die via het internet met
personen of andere apparaten of systemen kunnen
communiceren, er gegevens kunnen mee uitwisselen
en op grond hiervan (semi-)autonome beslissingen
kunnen nemen
Metaverse het samenvloeien van de fysische en de virtuele/
digitale wereld
Semantische web naast teksten worden ook allerlei andere media zoals
foto’s, video’s en audio met elkaar verbonden
Cookie een klein bestand/ stukje software met gegevens dat
de server van een website die je met je browser
bezoekt op je computer of mobiel plaatst
Cookiewet E-Privacyrichtlijn van de EU
Big data wordt gekenmerkt door de hoeveelheid data (=
volume), de verscheidenheid aan data (= variety) en
de snelheid van dataverzameling en -analyse (=
velocity) (de 3 V’s)
Gestructureerde vormen van sterk georganiseerde data bv. data in
data een relationele database die is geordend in kolommen
en rijen
Ongestructureerde data die niet is weergegeven in strak georganiseerde
data databases, maar waarbij het bijvoorbeeld gaat om
tekst in facebookposts, foto’s en video’s. +- 95% van
alle data is ongestructureerd
3V-kantelpunt kantelpunt waarna traditionele methoden van
databeheer en -analyse niet langer adequaat kunnen
2
, worden toegepast
Correlatie indiceert A en B in samenhang voorkomen (zonder
dat er per se een causaal verband tussen beiden
bestaat). Big data kan geen causaliteit weergeven
maar wel correlatie
Big Data-proces het gehele proces van kennisvergaring en -benutting
Big Data analytics het geheel van technologieën waarmee kennis kan
worden vergaard uit grote datasets
Datamining het op geautomatiseerde wijze, door middel van
algoritmes, ontdekken van patronen in grote datasets
Evidence-based op basis van uit de analyse verkregen inzichten
decision making kunnen besluiten worden genomen of kan beleid
worden gemaakt
Predictive policing het voorspellen van crimineel en grensoverschrijdend
gedrag door middel van grootschalige verzameling,
verwerking en analyse van data
Webcrawling een toepassing van datamining waarbij het internet
methodisch en automatisch kan worden onderzocht
op verdacht materiaal
Informatiegestuurd data-analyses worden ingezet om fraude te bestrijden
toezicht en gerichte controles uit te voeren in het kader van
belastingen
AI/ KI een set van technologieën die (in meer of mindere
mate) de volgende kenmerken vertonen: autonomie
en aanpassingsvermogen
Autonomie de capaciteit om handelingen te stellen in complexe
omgevingen zonder (constante) menselijke
tussenkomst
Aanpassingsvermog de capaciteit om taken steeds beter uit te voeren
en door zelf te leren, middels ervaring en interactie met
de omgeving
Turing test test ontwikkeld om te bepalen wanneer een machine
intelligent is; een systeem is intelligent wanneer een
menselijke ondervrager geen onderscheid kan maken
tussen mensen die antwoord geven en machine die
antwoord geeft
Machine Learning technologieën die computers in staat stellen om te
leren zonder hiertoe expliciet geprogrammeerd te zijn
Neurale netwerken een techniek om machines te doen leren die de
complexe structuur van het menselijke brein (een
aantal neuronen en verbindingen tussen de
neuronen) nabootsen
Deep Learning leren via neurale netwerken waarbij lagen aan
neuronen aan elkaar gekoppeld worden// een
technologie gebaseerd op de werking van neurale
3
, netwerken die zijn gemodelleerd naar het menselijk
brein en de neuronen die zich daar bevinden
Diepe neurale een complex neuraal netwerk, waarbij er meer dan
netwerken twee tussenlagen (hidden layers) zijn
Robotica een discipine die ziet op het bouwen van robots,
d.w.z. programmeerbare machines die taken kunnen
uitvoeren
Domme algoritmes deze algoritmes zijn dom in de zin dat ze niet zelf
leren, de werking van het algoritme bestaat alleen
daarin dat de door de programmeerder opgestelde
instructies worden uitgevoerd
Slimme algoritmes deze algoritmes kunnen zich automatisch aanpassen
aan eerder behaalde resultaten. Gedane observaties
worden onderdeel gemaakt van de trainingsdata van
het algoritme, op basis waarvan het algoritme zichzelf
aanpast, verfijnt en ontwikkelt
Filterbubbels ten gevolge van de sterk gepersonaliseerde
zoekresultaten wordt je niet langer geconfronteerd
met meningen die afwijken van je eigen visie
Betrouwbare AI AI die bestaat uit drie componenten: wettig, ethisch
en robuust
Technische het proces van het opstellen en goedkeuren van
normering/ technische specificaties of standaarden, die de
normalisatie uitdrukking vormen van de regels van goed
vakmanschap, die gelden voor een bepaald product,
een procedé of een bepaalde dienst
Stok-en-wortel aanpak die de EU wetgever vaak hanteert waarbij de
aanpak wetgever de normdoelen/ essentiële eisen gaat
vastleggen (bv. gezondheid, veiligheid of privacy) en
vervolgens het aan de industrie en normalisatie-
instellingen gaat over laten om de technische
specificaties uit te werken
Ethics-by-design waarden-gebaseerd systeemdesign waarbij ethische
(ethisch ontwerp) en juridische beginselen vanaf het begin van het
ontwerpproces worden geïmplementeerd
Security-by-design vanaf het begin van het ontwerpproces wordt
(ingebouwde rekening gehouden met cyberbeveiliging, de
beveiliging) bescherming van slachtoffers en het faciliteren van
rechtshandhavingsactiviteiten
Computervisie/ de tak binnen AI die zich tot doel stelt beelden te
beeld-interpretatie interpreteren
Gezichtsherkenning software die op stilstaande of bewegende beelden
s-technologie exact kan lokaliseren waar gezichten zijn en daarin
genoeg kenmerken kan analyseren om af te leiden
wie de persoon in kwestie is
4
ICT informatie- en computertechnologie
Computers (met software programmeerbare) hardwaremachines
om berekeningen te maken. Het zijn apparaten
waarmee gegevens volgens formele processen
(algoritmes) kunnen worden verwerkt om tot een
gewenst resultaat te komen
Supercomputers computers die speciaal ontworpen zijn voor hun
buitengewoon rekenvermogen
Transistor een digitaal programmeerbare schakelaard die aan
(“1”) of af (“0”) geschakeld kan worden op
berekeningen uit te voeren
Wet van Moore Elke 24 maand (dus 2 jaar) verdubbelt het aantal
transistoren op een CMOS-chip
Technologische een voorspelling dat kunstmatige intelligentie en
singulariteit technologie exponentieel verbetert en krachtiger zal
worden dan de mens en uiteindelijk de maatschappij
(en mensheid) overneemt
De Von Neumann- een model van computer dat in 1945 werd
architectuur geschreven door Von Neumann en waarop sindsdien
elke computer gebaseerd is
Neuromorfe computers die architecturaal zo zijn opgebouwd dat
computers ze de neurobiologische architectuur en werking van
onze hersenen en zenuwen proberen na te bootsen of
te emuleren
Voorspelling van voorspelling dat de rekenkracht van de
Neven kwantumcomputers met de tijd zal toenemen volgens
een dubbel-exponentiële functie
Algoritme een eindige reeks instructies om een probleem op te
lossen
Algoritmische bias het fenomeen waarbij slimme algoritmes geneigd zijn
om bevooroordeelde of “biased” beslissingen te
nemen omdat de trainingsdata niet volledig
representatief zijn voor de populatie waarover de
algoritmes uitspraak zouden moeten doen
Slimme algoritmes algoritmes die zichzelf automatisch verbeteren o.b.v.
of machinaal leren vroegere ervaringen
(ML)
Softwareontwikkeli een productieproces door verschillende groepen
ng programmeurs
Bugs fouten is softwarecode/ softwareprogramma
Debuggen traceren en verwijderen van bugs
Opensourcesoftwar software waarbij de broncode toegankelijk is voor de
e eindgebruiker, de eindgebruiker zou aanpassingen
1
, kunnen maken aan de broncode (>< propriëtaire
software)
World Wide Web de verzameling van alle data of bestanden die
wereldwijd online toegankelijk zijn // specifieke
toepassing van het internet; het is een grafische
interface die gebruikers in staat stelt op eenvoudige,
bruikbare wijze via het internet te communiceren
Computernetwerk een systeem voor communicatie tussen twee of meer
computers
Internet een soort supernetwerk; een netwerk tussen alle
bestaande netwerken // het wereldwijde netwerk van
computers da door middel van schakelaars, routers,
kabels, glasvezel en andere fysieke apparatuur in
staat is tot onderlinge communicatie
De cloud een groot netwerk van vele apparaten en (bedrade en
draadloze) verbindingen die wereldwijd met elkaar
verbonden zijn
Cloudcomputing berekeningen gebeuren niet langer lokaal op je
computer, maar ergens in de cloud
Internet of Things geheel aan apparaten die via het internet met
personen of andere apparaten of systemen kunnen
communiceren, er gegevens kunnen mee uitwisselen
en op grond hiervan (semi-)autonome beslissingen
kunnen nemen
Metaverse het samenvloeien van de fysische en de virtuele/
digitale wereld
Semantische web naast teksten worden ook allerlei andere media zoals
foto’s, video’s en audio met elkaar verbonden
Cookie een klein bestand/ stukje software met gegevens dat
de server van een website die je met je browser
bezoekt op je computer of mobiel plaatst
Cookiewet E-Privacyrichtlijn van de EU
Big data wordt gekenmerkt door de hoeveelheid data (=
volume), de verscheidenheid aan data (= variety) en
de snelheid van dataverzameling en -analyse (=
velocity) (de 3 V’s)
Gestructureerde vormen van sterk georganiseerde data bv. data in
data een relationele database die is geordend in kolommen
en rijen
Ongestructureerde data die niet is weergegeven in strak georganiseerde
data databases, maar waarbij het bijvoorbeeld gaat om
tekst in facebookposts, foto’s en video’s. +- 95% van
alle data is ongestructureerd
3V-kantelpunt kantelpunt waarna traditionele methoden van
databeheer en -analyse niet langer adequaat kunnen
2
, worden toegepast
Correlatie indiceert A en B in samenhang voorkomen (zonder
dat er per se een causaal verband tussen beiden
bestaat). Big data kan geen causaliteit weergeven
maar wel correlatie
Big Data-proces het gehele proces van kennisvergaring en -benutting
Big Data analytics het geheel van technologieën waarmee kennis kan
worden vergaard uit grote datasets
Datamining het op geautomatiseerde wijze, door middel van
algoritmes, ontdekken van patronen in grote datasets
Evidence-based op basis van uit de analyse verkregen inzichten
decision making kunnen besluiten worden genomen of kan beleid
worden gemaakt
Predictive policing het voorspellen van crimineel en grensoverschrijdend
gedrag door middel van grootschalige verzameling,
verwerking en analyse van data
Webcrawling een toepassing van datamining waarbij het internet
methodisch en automatisch kan worden onderzocht
op verdacht materiaal
Informatiegestuurd data-analyses worden ingezet om fraude te bestrijden
toezicht en gerichte controles uit te voeren in het kader van
belastingen
AI/ KI een set van technologieën die (in meer of mindere
mate) de volgende kenmerken vertonen: autonomie
en aanpassingsvermogen
Autonomie de capaciteit om handelingen te stellen in complexe
omgevingen zonder (constante) menselijke
tussenkomst
Aanpassingsvermog de capaciteit om taken steeds beter uit te voeren
en door zelf te leren, middels ervaring en interactie met
de omgeving
Turing test test ontwikkeld om te bepalen wanneer een machine
intelligent is; een systeem is intelligent wanneer een
menselijke ondervrager geen onderscheid kan maken
tussen mensen die antwoord geven en machine die
antwoord geeft
Machine Learning technologieën die computers in staat stellen om te
leren zonder hiertoe expliciet geprogrammeerd te zijn
Neurale netwerken een techniek om machines te doen leren die de
complexe structuur van het menselijke brein (een
aantal neuronen en verbindingen tussen de
neuronen) nabootsen
Deep Learning leren via neurale netwerken waarbij lagen aan
neuronen aan elkaar gekoppeld worden// een
technologie gebaseerd op de werking van neurale
3
, netwerken die zijn gemodelleerd naar het menselijk
brein en de neuronen die zich daar bevinden
Diepe neurale een complex neuraal netwerk, waarbij er meer dan
netwerken twee tussenlagen (hidden layers) zijn
Robotica een discipine die ziet op het bouwen van robots,
d.w.z. programmeerbare machines die taken kunnen
uitvoeren
Domme algoritmes deze algoritmes zijn dom in de zin dat ze niet zelf
leren, de werking van het algoritme bestaat alleen
daarin dat de door de programmeerder opgestelde
instructies worden uitgevoerd
Slimme algoritmes deze algoritmes kunnen zich automatisch aanpassen
aan eerder behaalde resultaten. Gedane observaties
worden onderdeel gemaakt van de trainingsdata van
het algoritme, op basis waarvan het algoritme zichzelf
aanpast, verfijnt en ontwikkelt
Filterbubbels ten gevolge van de sterk gepersonaliseerde
zoekresultaten wordt je niet langer geconfronteerd
met meningen die afwijken van je eigen visie
Betrouwbare AI AI die bestaat uit drie componenten: wettig, ethisch
en robuust
Technische het proces van het opstellen en goedkeuren van
normering/ technische specificaties of standaarden, die de
normalisatie uitdrukking vormen van de regels van goed
vakmanschap, die gelden voor een bepaald product,
een procedé of een bepaalde dienst
Stok-en-wortel aanpak die de EU wetgever vaak hanteert waarbij de
aanpak wetgever de normdoelen/ essentiële eisen gaat
vastleggen (bv. gezondheid, veiligheid of privacy) en
vervolgens het aan de industrie en normalisatie-
instellingen gaat over laten om de technische
specificaties uit te werken
Ethics-by-design waarden-gebaseerd systeemdesign waarbij ethische
(ethisch ontwerp) en juridische beginselen vanaf het begin van het
ontwerpproces worden geïmplementeerd
Security-by-design vanaf het begin van het ontwerpproces wordt
(ingebouwde rekening gehouden met cyberbeveiliging, de
beveiliging) bescherming van slachtoffers en het faciliteren van
rechtshandhavingsactiviteiten
Computervisie/ de tak binnen AI die zich tot doel stelt beelden te
beeld-interpretatie interpreteren
Gezichtsherkenning software die op stilstaande of bewegende beelden
s-technologie exact kan lokaliseren waar gezichten zijn en daarin
genoeg kenmerken kan analyseren om af te leiden
wie de persoon in kwestie is
4
