Samenvatting Stappenplan & Ervaringsgericht Onderwijs | Kleuteronderwijs | Karel de Grote | 2025/26

Les 1: intro en stappenplan – stap 1 en 2

Overzicht lesinhouden KLO A
 Les 1: Stappenplan stap 1 en 2 – STAPPENPLAN = BELANGRIJK
 Les 2: Stappenplan stap 3 en 4
 Les 3: Stappenplan stap 5 en 6
 Les 4: Vrij kleuterinitiatief
 Les 5: Ervaringsgerichte leerkrachtenstijl
 Les 6: Creatief denken
 Les 7: Een gestructureerde leef- en speelleeromgeving/klasmanagement
 Les 8: Een gestructureerde leef- en speelleeromgeving/dagplanning +
voorbereiding examen

Leerdoelen

Beheersingsniveaus die getoetst worden
 Inhoud van de examenvragen, dit wordt getoetst

 Je begrijpt de verschillende stappen van het stappenplan en de
samenhang ertussen.
 Je doorloopt met hulp het stappenplan.
 Je begrijpt de voor- en nadelen van de vier niveaus van vrij kleuterinitiatief.
 Je begrijpt dat vrij kleuterinitiatief en een overdachte klasorganisatie nodig
zijn om een krachtige leeromgeving te kunnen creëren.
 Je begrijpt en herkent de drie dimensies (gevoeligheid voor beleving,
autonomie verlenen, stimulerende tussenkomsten) van de
ervaringsgerichte basishouding.
 Je past de vier niveaus van kleuterinitiatief toe in een ervaringsgericht
dagverloop
 Je ontwikkelt een kindgerichte planning bij het vormgeven van een veilige
en werkbare leef- en speelleeromgeving.
 Je onderkent de verwevenheid van taal in het onderwijs.


Procesgerichte visie op leren - EGO




AANPAK PROCES EFFECT




STAPPENPLAN

,Waarom observeren?
EGO A
 WB en BH zijn belangrijkste leidraad: zijn we goed bezig?
 Basismilieu verrijken en een rijk activiteitenaanbod aanbieden
 Ervaringsgerichte omgang met kleuters

In functie van uitvoeren Stappenplan EGO B

Onderwijs ontstaat doordat KO en kleuter samen werken
 Open framework

Stappenplan
wat vond EGO 
Traditioneel kleuteronderwijs
 Omgangswijze: moraliserende – onechte sfeer
 Het leren: teveel KO- en te weinig kleuterinitiatief




Ontstaan EGO-principes




Stappenplan
Vanuit kritieken van EGO op traditioneel onderwijs
ontstaat de vraag naar echtheid en vrijheid

Het Stappenplan wil:
 Het kleuterinitiatief uitbreiden
 Meer aansluiten bij de leefwereld van de kleuters
 Meer belevingskansen – een rijk milieu bieden
 Meer inspelen op de actuele noden van kleuters

Praktische vertaling van ervaringsgerichte theorie naar praktijk van
deze gedachten = het Stappenplan

,Stappenplan
1 Kiezen van een BC met kleuters
2 BC verkennende activiteit en inventaris
3 Documenteren
4 Algemene doelstellingen
5 Voorlopig weekschema
6 Bijsturen en aanvullen v/h weekschema tijdens stage

Stap 1-5 = voorbereidende fase  hier komen de een aantal voorbereidende
documenten uit, die in de stagemap moeten zitten.

Stap 1: Kiezen van BC met kls
Ervaringen studenten
 Hoe wordt een BC gekozen?
 Wie bepaalt rond welk BC gewerkt wordt?
 Parallelklas?
 Wat zag je in de praktijk?

Vaak kiezen KO’s jaar na jaar dezelfde thema’s 
Waarom?
 Minder werk
 zelfde als parallelklas
 internet
 schoolthema’s
 verwachting van de ouders
 een bepaalde methode strikt volgen
 …

Redenen om dit niet te doen: betrokkenheid!
 andere kls met andere interesses
 andere kls met andere ontwikkelingsniveaus en noden
 andere belangrijke gebeurtenissen

Stappenplan kiest BC samen met de kinderen
 Welke interesses leven er in mijn klas?
 Wat is een goed belangstellingscentrum?
 Hoe beslis ik welk BC het wordt?
 Wat moet er in de stagemap?

 Welke interesses leven er in mijn klas?
 Ontdek interesses door goed te observeren en te luisteren: wat kleuters
zeggen, spelen, kiezen en doen (in de klas en op de speelplaats).
o In welke hoeken spelen ze het vaakst? Welke thema’s komen aan
bod in hun spel? Welke materialen en activiteiten zijn populair? Wat
doen ze op de speelplaats? Waarover praten ze met elkaar?

 Vraag tijdens een kringmoment of in kleine groep expliciet naar hun
interesses; na gewenning reageren ze steeds enthousiaster.
o Waarover zouden ze graag willen leren?

 Pols bij je mentor naar de actuele interesses, omdat hij/zij de kinderen
dagelijks meemaakt.

,  Wat is een goed belangstellingscentrum?
 Het BC sluit aan bij de leefwereld van zoveel mogelijk kleuters.
 Het BC is voldoende bevattelijk voor de kleuters.
 Het BC kan zo worden uitgewerkt dat ‘actief omgaan met de werkelijkheid’
centraal kan staan.
 Het BC geeft voldoende aanleiding om het thema verder te verkennen,
zich erin te verdiepen en het uit te diepen.

Door het BC samen met de kleuters te kiezen, hou je rekening met de
belangrijkste criteria en sluit het thema aan bij hun leefwereld en
interesses.
 Het vierde criterium realiseer je door het BC goed af te bakenen. Te ruime
BC’s leiden tot oppervlakkigheid omdat je alles wil aanraken zonder
diepgang. Kies dus niet voor brede thema’s zoals sport of dieren, maar
voor een concreter afgebakend onderwerp.
 Klassieke, traditionele BC’s verhogen de kans op oppervlakkigheid doordat
bestaand materiaal vaak klakkeloos wordt hergebruikt. Originele en
onverwachte BC’s (zoals Japan, papier, stoelen, de poetsvrouw of
schildpadden) dagen je uit om creatief te werken en beter aan te sluiten bij
wat kleuters inbrengen.
 Door meerdere weken rond hetzelfde BC te werken , vermijd je
oppervlakkigheid en kan je het thema grondig uitdiepen. Daarom wordt per
stageperiode meestal één BC uitgewerkt, behalve bij stages langer dan 10
dagen.
 Hoe beslis ik welk BC het wordt?
 Het is de bedoeling dat je samen met de kleuters een keuze maakt tussen
twee of drie BC’s.
 Voordat de kinderen kunnen kiezen, is het aangewezen om elk BC kort te
overlopen; waar heeft het mee te maken, waarover gaat het? Ondersteun
dit visueel: materialen, foto’s, prenten, boeken, …
 Na de voorstelling laat je kleuters aangeven welk BC hun voorkeur
wegdraagt.
o Laat kleuters hun voorkeur tonen via een stemming (bv. knikker,
luid/stil, Duploblokje, hoepel).
o Vraag enkele kleuters hun keuze te verwoorden; dit stimuleert
hun keuzevaardigheid en zelfsturing.
o De keuze kan ook via een gesprek zonder stemming, vooral
geschikt voor oudere kleuters.
o Observeer jongere of minder taalvaardige kleuters goed en let op
hun non-verbale reacties; eventueel kan je interesse peilen via
spelmateriaal of activiteiten.




Stap 1: Kiezen van BC met kls: oefening
Welke BC’s horen bij jongste (2,5 en 3j) –oudste(4 en 5j) kleuters?
 wasmanden - jongste en oudste kleuters
 piraten zonder grenzen
 opnieuw en co -
 hoeden – jongste kleuters
 gevoelens – oudste kleuters
 versje ‘de radio’ – oudste kleuters
 Prentenboek ‘De verrassing’ – jongste kleuters