ENERGIERECHT
INHOUDSOPGAVE
1. INLEIDING .................................................................................................................................................... 1
1.1. INTERNATIONALE ENERGIETRENDS ............................................................................................................... 2
1.2. INTERNATIONALE ENERGIE-ORGANISATIES .................................................................................................... 6
1.3. ENERGIE EN DE EU ........................................................................................................................................ 7
1.4. HET BELGISCHE ENERGIEBELEID ................................................................................................................... 9
1.5. KLIMAATZAAK .............................................................................................................................................. 10
2. ENERGIETRANSITIE EN ELEKTRICITEITSMARKTEN ......................................................................................... 11
2.1. ROL VAN ELEKTRICITEIT IN DE ENERGIETRANSITIE ........................................................................................ 11
2.2. ELEKTRICITEITSMARKTEN ............................................................................................................................ 11
3. BEVOEGDHEIDSVERDELING......................................................................................................................... 15
3.1. INTERNATIONALE & EU BEVOEGDHEID......................................................................................................... 15
3.2. BELGISCHE BEVOEGDHEIDSVERDELING ..................................................................................................... 16
4. STEENKOOL ................................................................................................................................................. 19
5. AARDOLIE EN HERNIEUWBARE BRANDSTOFFEN ........................................................................................... 21
5.1. VERGUNNINGEN VOOR EXPLORATIE EN ONTGINNING ................................................................................. 22
5.2. BEVOORRADINGSZEKERHEID ...................................................................................................................... 22
5.3. PRIJSBEHEERSING EN SOCIALE MAATREGELEN ........................................................................................... 25
5.4. HERNIEUWBARE BRANDSTOFFEN (M.I.V. BIOBRANDSTOFFEN) ..................................................................... 25
5.4.1. BIOBRANDSTOFFEN ..............................................................................................................................25
5.4.2. WARMTE ...............................................................................................................................................27
6. BELEID EN ENERGIERECHT .......................................................................................................................... 29
6.1. ACHTERGROND: ENERGIECRISIS DOOR INVAL OEKRAÏNE ............................................................................ 29
6.2. ENERGIEBELEID TER ONDERSTEUNING VAN DE ENERGIETRANSITIE ............................................................. 30
6.2.1. GREEN DEAL .........................................................................................................................................32
6.2.2. UITBOUW VAN NETTEN .........................................................................................................................34
6.2.3. FLEXIBILITEIT ........................................................................................................................................35
7. ELEKTRICITEIT ............................................................................................................................................. 36
7.1. OVERZICHT REGELGEVING .......................................................................................................................... 36
7.2. PRODUCTIE ................................................................................................................................................. 36
7.2.1. DE BELGISCHE MARKT VAN DE ELEKTRICITEITSPRODUCTIE ...................................................................37
7.2.2. GEWONE PRODUCTIECENTRALES .........................................................................................................37
7.2.3. ELEKTRICITEITSPRODUCTIE UIT HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN ....................................................37
7.2.4. WET VAN 31 JANUARI 2003 BETREFFENDE KERNENERGIE VOOR INDUSTRIËLE ELEKTRICITEITSPRODUCTIE
39
7.2.5. VERZEKEREN VAN DE CONTINUÏTEIT VAN DE PRODUCTIE ......................................................................39
7.3. TRANSMISSIE EN OPSLAG ............................................................................................................................ 40
7.3.1. TRANSMISSIE ........................................................................................................................................40
7.3.2. OPSLAG VAN ELEKTRICITEIT ..................................................................................................................44
7.3.3. TRADING VAN ELEKTRICITEIT .................................................................................................................44
7.4. DISTRIBUTIE ................................................................................................................................................ 44
, 7.4.1. BEHEER EN FINANCIERING DISTRIBUTIENETTEN ...................................................................................45
7.4.2. TOEGANG TOT HET DISTRIBUTIENET ......................................................................................................45
7.4.3. UITZONDERINGEN OP HET DNB-MONOPOLIE........................................................................................46
7.4.4. LEVERING VIA DISTRIBUTIE- EN HET PLAATSELIJK VERVOERNET .............................................................47
7.4.5. OPENBARE DIENSTVERPLICHTINGEN ....................................................................................................49
7.5. TOEZICHT EN CONTROLE OP DE ELEKTRICITEITSMARKT ............................................................................... 49
8. INLEIDING TOT PPA STRUCTUREN................................................................................................................. 50
8.1. ONDERSCHEID TRANSMISSIE, DISTRIBUTIE, LEVERING EN PRODUCTIE ........................................................ 50
8.2. BELANGRIJKSTE CONTRACTEN EN VERGUNNINGEN .................................................................................... 51
8.3. PPA’S .......................................................................................................................................................... 52
8.3.1. SOORTEN PPAs .....................................................................................................................................52
8.4. BELANGRIJKE JURIDISCHE AANDACHTSPUNTEN .......................................................................................... 53
9. OFFSHORE EN RISK PREPAREDNESS ............................................................................................................ 54
9.1. INTERNATIONAAL KADER ............................................................................................................................. 54
9.2. EUROPEES KADER ....................................................................................................................................... 55
9.3. BELGISCH KADER ........................................................................................................................................ 55
9.3.1. VERWACHTINGEN.................................................................................................................................57
9.4. UPDATE TENDERING PRINSES ELIZABETHZONE APRIL 2026 .......................................................................... 58
10. ONSHORE WINDPARKEN .......................................................................................................................... 60
11. ENERGIE-EFFICIËNTIE EN HERNIEUWBARE ENERGIE ................................................................................. 64
11.1. WETTELIJK KADER .................................................................................................................................... 64
11.1.1. ENERGIE-EFFICIËNTIE IN GEBOUWEN ...................................................................................................65
11.1.2. ENERGIE-EFFICIËNTIE ELDERS ..............................................................................................................66
11.2. CONTRACTUEEL KADER ........................................................................................................................... 67
12. PROEFEXAMEN ........................................................................................................................................ 69
,1. INLEIDING
open boek examen
- schriftelijk deel (15/20): toegepaste casussen & 1 theorievraag
o geen codex nodig, maar mag wel
- mondeling (5/20): bespreking schriftelijk examen
ENERGIE
- = energie is de eigenschap van een systeem om arbeid te kunnen verrichten (fysica)
o iets dat u toelaat om iets in beweging te brengen
- ‘energieproducten’: brandstoHen, warmte, hernieuwbare energie, elektriciteit of een andere vorm van energie
o Vo. (EG) nr. 1099/2008 van EP en de Raad van 22 oktober 2008 betreHende energiestatistieken
- ‘energiedrager’: kolen en afgeleide producten, petroleumproducten, gas, elektriciteit, hernieuwbare energie-
bronnen, warmte en nucleaire warmte
o Vlaams Energiedecreet
relevante energie-eenheden
- vermogen (watt)
o vermogen van een toestel geeft aan hoeveel energie het over een bepaalde tijdsduur kan leveren
(productie) of nodig heeft om te kunnen werken (gebruik)
- geproduceerde of verbruikte energie (wattseconde (Ws) of kilowattuur (kWh))
o bv. windmolen die een uur draait
- spanning (volt)
o volt bepaalt de technische eigenschappen van elektriciteitsnetten
§ van 230V (huishoudelijke net) tot 380.000V (= 280kV) (zwaarste lijnen hoogspanningsnet)
voorbeeld
Het jaarlijkse elektriciteitsverbruik van een Belgisch gezin dat niet elektrisch verwarmt, ligt in de orde van grootte
van 3000-4000Wh. Het jaarlijks gasverbruik van een gezin dat zich met gas verwarmt ligt op 15-25.000 kWh.
- de Megawatt (MW) = 1.000.000 W
o (een kleine windmolen of groot zonnepanelenpark (2500 panelen) heeft een vermogen van 1 MW)
o gemiddelde windmolen heeft vermogen van 3 MW
- de GigaWatt (GW) = 1.000.000.000 W
o (een kerncentrale in België heeft een vermogen van ongeveer 1 GW of 1000 MW)
- de TeraWatt (TW) = 1.000.000.000.000 W = 1.000 GigaWatt = 1.000.000 MegaWatt
o het totale elektriciteitsverbruik in België op jaarbasis bedraagt ongeveer 75 TWh of 75 miljoen MWh
! je kan kerncentrale van 1.000 MW niet zomaar vervangen door windmolenpark van 1.000 MW want een kerncentrale
kan continu dit vermogen halen, terwijl windmolenpark dit enkel kan in optimale omstandigheden
- in realiteit is dit jaarlijks maar de helft
- (intermittentie!)
! als je kijkt hoe sterk de aansluiting moet zijn om dit vermogen weg te krijgen van windmolenpark of kerncentrale,
moet dit gelijk zijn in het geval het windmolenpark toch optimaal draait
- daar is die aanduiding van 1.000 MW wel van belang
! te allen tijde moet in feite evenveel elektriciteit op het net staan dan er verbruikt wordt
- net heeft maar kleine tolerantiemarge!
! elektriciteit is maar minderheid van energieverbruik in België
- in vergelijking met verwarming
1
, relevantie van de energie-eenheden
- vergunbaarheid van productie-installaties (in functie van het vermogen van de installatie)
o federale productievergunning enkel voor installaties > 25 MW
- fiscale, administratieve heHingen, tarieven (bv. in functie van verbruik kWh of het vermogen in kW of MW)
- toekennen subsidies
o (o.m. groene stroomcertificaat wordt bepaald als volgt: 1 GSC/MWh) × (bandingfactor))
- bevoegdheid van de overheden (DNB vs. transmissienet) (op basis van voltage van het net)
- EPB-eisen
- gewoon om te kunnen meepraten...
bronnen van energie
klassieke/fossiele energiebronnen hernieuwbare energiebronnen
= energie uit hernieuwbare niet-fossiele brandsto;en
- steen- en bruinkool - zon
- petroleum - wind
- aardgas - geothermie (= boren in de grond, >3km, water)
- uranium - waterkracht (golfslag, getijden…)
- biomassa, stort- en rioolgas, biogas
- omgevingsenergie
! uranium blijft bruikbaar, maar is niet echt hernieuwbaar (er moet altijd ergens wat nieuw uranium worden gehaald)
! voor alle nieuwe hernieuwbare energiebronnen geldt hetzelfde probleem: op grote schaal is het nooit dé oplossing
1.1. INTERNATIONALE ENERGIETRENDS
projectie naar de toekomst -> zal sws niet kloppen
ontnuchterend: fossiele brandstoHen zullen nog steeds
meerderheid van energievoorziening uitmaken in 2025
2
INHOUDSOPGAVE
1. INLEIDING .................................................................................................................................................... 1
1.1. INTERNATIONALE ENERGIETRENDS ............................................................................................................... 2
1.2. INTERNATIONALE ENERGIE-ORGANISATIES .................................................................................................... 6
1.3. ENERGIE EN DE EU ........................................................................................................................................ 7
1.4. HET BELGISCHE ENERGIEBELEID ................................................................................................................... 9
1.5. KLIMAATZAAK .............................................................................................................................................. 10
2. ENERGIETRANSITIE EN ELEKTRICITEITSMARKTEN ......................................................................................... 11
2.1. ROL VAN ELEKTRICITEIT IN DE ENERGIETRANSITIE ........................................................................................ 11
2.2. ELEKTRICITEITSMARKTEN ............................................................................................................................ 11
3. BEVOEGDHEIDSVERDELING......................................................................................................................... 15
3.1. INTERNATIONALE & EU BEVOEGDHEID......................................................................................................... 15
3.2. BELGISCHE BEVOEGDHEIDSVERDELING ..................................................................................................... 16
4. STEENKOOL ................................................................................................................................................. 19
5. AARDOLIE EN HERNIEUWBARE BRANDSTOFFEN ........................................................................................... 21
5.1. VERGUNNINGEN VOOR EXPLORATIE EN ONTGINNING ................................................................................. 22
5.2. BEVOORRADINGSZEKERHEID ...................................................................................................................... 22
5.3. PRIJSBEHEERSING EN SOCIALE MAATREGELEN ........................................................................................... 25
5.4. HERNIEUWBARE BRANDSTOFFEN (M.I.V. BIOBRANDSTOFFEN) ..................................................................... 25
5.4.1. BIOBRANDSTOFFEN ..............................................................................................................................25
5.4.2. WARMTE ...............................................................................................................................................27
6. BELEID EN ENERGIERECHT .......................................................................................................................... 29
6.1. ACHTERGROND: ENERGIECRISIS DOOR INVAL OEKRAÏNE ............................................................................ 29
6.2. ENERGIEBELEID TER ONDERSTEUNING VAN DE ENERGIETRANSITIE ............................................................. 30
6.2.1. GREEN DEAL .........................................................................................................................................32
6.2.2. UITBOUW VAN NETTEN .........................................................................................................................34
6.2.3. FLEXIBILITEIT ........................................................................................................................................35
7. ELEKTRICITEIT ............................................................................................................................................. 36
7.1. OVERZICHT REGELGEVING .......................................................................................................................... 36
7.2. PRODUCTIE ................................................................................................................................................. 36
7.2.1. DE BELGISCHE MARKT VAN DE ELEKTRICITEITSPRODUCTIE ...................................................................37
7.2.2. GEWONE PRODUCTIECENTRALES .........................................................................................................37
7.2.3. ELEKTRICITEITSPRODUCTIE UIT HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN ....................................................37
7.2.4. WET VAN 31 JANUARI 2003 BETREFFENDE KERNENERGIE VOOR INDUSTRIËLE ELEKTRICITEITSPRODUCTIE
39
7.2.5. VERZEKEREN VAN DE CONTINUÏTEIT VAN DE PRODUCTIE ......................................................................39
7.3. TRANSMISSIE EN OPSLAG ............................................................................................................................ 40
7.3.1. TRANSMISSIE ........................................................................................................................................40
7.3.2. OPSLAG VAN ELEKTRICITEIT ..................................................................................................................44
7.3.3. TRADING VAN ELEKTRICITEIT .................................................................................................................44
7.4. DISTRIBUTIE ................................................................................................................................................ 44
, 7.4.1. BEHEER EN FINANCIERING DISTRIBUTIENETTEN ...................................................................................45
7.4.2. TOEGANG TOT HET DISTRIBUTIENET ......................................................................................................45
7.4.3. UITZONDERINGEN OP HET DNB-MONOPOLIE........................................................................................46
7.4.4. LEVERING VIA DISTRIBUTIE- EN HET PLAATSELIJK VERVOERNET .............................................................47
7.4.5. OPENBARE DIENSTVERPLICHTINGEN ....................................................................................................49
7.5. TOEZICHT EN CONTROLE OP DE ELEKTRICITEITSMARKT ............................................................................... 49
8. INLEIDING TOT PPA STRUCTUREN................................................................................................................. 50
8.1. ONDERSCHEID TRANSMISSIE, DISTRIBUTIE, LEVERING EN PRODUCTIE ........................................................ 50
8.2. BELANGRIJKSTE CONTRACTEN EN VERGUNNINGEN .................................................................................... 51
8.3. PPA’S .......................................................................................................................................................... 52
8.3.1. SOORTEN PPAs .....................................................................................................................................52
8.4. BELANGRIJKE JURIDISCHE AANDACHTSPUNTEN .......................................................................................... 53
9. OFFSHORE EN RISK PREPAREDNESS ............................................................................................................ 54
9.1. INTERNATIONAAL KADER ............................................................................................................................. 54
9.2. EUROPEES KADER ....................................................................................................................................... 55
9.3. BELGISCH KADER ........................................................................................................................................ 55
9.3.1. VERWACHTINGEN.................................................................................................................................57
9.4. UPDATE TENDERING PRINSES ELIZABETHZONE APRIL 2026 .......................................................................... 58
10. ONSHORE WINDPARKEN .......................................................................................................................... 60
11. ENERGIE-EFFICIËNTIE EN HERNIEUWBARE ENERGIE ................................................................................. 64
11.1. WETTELIJK KADER .................................................................................................................................... 64
11.1.1. ENERGIE-EFFICIËNTIE IN GEBOUWEN ...................................................................................................65
11.1.2. ENERGIE-EFFICIËNTIE ELDERS ..............................................................................................................66
11.2. CONTRACTUEEL KADER ........................................................................................................................... 67
12. PROEFEXAMEN ........................................................................................................................................ 69
,1. INLEIDING
open boek examen
- schriftelijk deel (15/20): toegepaste casussen & 1 theorievraag
o geen codex nodig, maar mag wel
- mondeling (5/20): bespreking schriftelijk examen
ENERGIE
- = energie is de eigenschap van een systeem om arbeid te kunnen verrichten (fysica)
o iets dat u toelaat om iets in beweging te brengen
- ‘energieproducten’: brandstoHen, warmte, hernieuwbare energie, elektriciteit of een andere vorm van energie
o Vo. (EG) nr. 1099/2008 van EP en de Raad van 22 oktober 2008 betreHende energiestatistieken
- ‘energiedrager’: kolen en afgeleide producten, petroleumproducten, gas, elektriciteit, hernieuwbare energie-
bronnen, warmte en nucleaire warmte
o Vlaams Energiedecreet
relevante energie-eenheden
- vermogen (watt)
o vermogen van een toestel geeft aan hoeveel energie het over een bepaalde tijdsduur kan leveren
(productie) of nodig heeft om te kunnen werken (gebruik)
- geproduceerde of verbruikte energie (wattseconde (Ws) of kilowattuur (kWh))
o bv. windmolen die een uur draait
- spanning (volt)
o volt bepaalt de technische eigenschappen van elektriciteitsnetten
§ van 230V (huishoudelijke net) tot 380.000V (= 280kV) (zwaarste lijnen hoogspanningsnet)
voorbeeld
Het jaarlijkse elektriciteitsverbruik van een Belgisch gezin dat niet elektrisch verwarmt, ligt in de orde van grootte
van 3000-4000Wh. Het jaarlijks gasverbruik van een gezin dat zich met gas verwarmt ligt op 15-25.000 kWh.
- de Megawatt (MW) = 1.000.000 W
o (een kleine windmolen of groot zonnepanelenpark (2500 panelen) heeft een vermogen van 1 MW)
o gemiddelde windmolen heeft vermogen van 3 MW
- de GigaWatt (GW) = 1.000.000.000 W
o (een kerncentrale in België heeft een vermogen van ongeveer 1 GW of 1000 MW)
- de TeraWatt (TW) = 1.000.000.000.000 W = 1.000 GigaWatt = 1.000.000 MegaWatt
o het totale elektriciteitsverbruik in België op jaarbasis bedraagt ongeveer 75 TWh of 75 miljoen MWh
! je kan kerncentrale van 1.000 MW niet zomaar vervangen door windmolenpark van 1.000 MW want een kerncentrale
kan continu dit vermogen halen, terwijl windmolenpark dit enkel kan in optimale omstandigheden
- in realiteit is dit jaarlijks maar de helft
- (intermittentie!)
! als je kijkt hoe sterk de aansluiting moet zijn om dit vermogen weg te krijgen van windmolenpark of kerncentrale,
moet dit gelijk zijn in het geval het windmolenpark toch optimaal draait
- daar is die aanduiding van 1.000 MW wel van belang
! te allen tijde moet in feite evenveel elektriciteit op het net staan dan er verbruikt wordt
- net heeft maar kleine tolerantiemarge!
! elektriciteit is maar minderheid van energieverbruik in België
- in vergelijking met verwarming
1
, relevantie van de energie-eenheden
- vergunbaarheid van productie-installaties (in functie van het vermogen van de installatie)
o federale productievergunning enkel voor installaties > 25 MW
- fiscale, administratieve heHingen, tarieven (bv. in functie van verbruik kWh of het vermogen in kW of MW)
- toekennen subsidies
o (o.m. groene stroomcertificaat wordt bepaald als volgt: 1 GSC/MWh) × (bandingfactor))
- bevoegdheid van de overheden (DNB vs. transmissienet) (op basis van voltage van het net)
- EPB-eisen
- gewoon om te kunnen meepraten...
bronnen van energie
klassieke/fossiele energiebronnen hernieuwbare energiebronnen
= energie uit hernieuwbare niet-fossiele brandsto;en
- steen- en bruinkool - zon
- petroleum - wind
- aardgas - geothermie (= boren in de grond, >3km, water)
- uranium - waterkracht (golfslag, getijden…)
- biomassa, stort- en rioolgas, biogas
- omgevingsenergie
! uranium blijft bruikbaar, maar is niet echt hernieuwbaar (er moet altijd ergens wat nieuw uranium worden gehaald)
! voor alle nieuwe hernieuwbare energiebronnen geldt hetzelfde probleem: op grote schaal is het nooit dé oplossing
1.1. INTERNATIONALE ENERGIETRENDS
projectie naar de toekomst -> zal sws niet kloppen
ontnuchterend: fossiele brandstoHen zullen nog steeds
meerderheid van energievoorziening uitmaken in 2025
2
