Inleiding in de psychologie
Hoofdstuk 1: Om te beginnen
“Over waar psychologie over gaat en hoe psychologen onderzoek verrichten”
What’s in a name?:
Definitie psychologie: wetenschappelijke studie van mentale processen en van
gedrag. Volgens Zimbardo (2009) luidt def: empirische studie van gedrag en
mentale processen.
Domein wetenschappelijke psychologie is heel breed. 48 divisies van American
Psychological Association (APA), = meest invloedrijke beroepsvereniging van
psychologen ter wereld.
Psychologie niet enige wetenschappelijke discipline die gedrag onderzoekt (bv.
Economie, criminologie …) Maar vanuit ander gezichtspunt en met andere
methoden.
Belang van kritisch denken:
Psychologie betwist ongefundeerde uitspraken van pseudowetenschappelijke
aard.
Pseudowetenschap = elke poging om fenomenen uit natuurlijke wereld te
verklaren die niet gebaseerd is op empirische observatie of op wetenschappelijke
methode.
(Bv. Astrologie, grafologie, toekomstvoorspelling, …)
Daarom is kritisch denken vereist. Om wetenschappelijke psychologie te
onderscheiden van andere kennis.
40% tot 75% hecht geloof aan telepathie, helderziendheid, …
Recente studie (2011) over voorspellen van de toekomst.
Studente moest kiezen tussen 2 knoppen, 1 was de “foute” knop (je
kreeg niets te zien), en de andere was de “juiste” knop (je kreeg
erotische scene te zien).
53,1% maakte de juiste keuze, wat meer is dan 50%
Heranalyse toonde aan dat het op een misleide manier was voorgesteld.
Freud en psychologie:
Meeste mensen kennen Freud, Skinner en Jung als psychologen. Maar Freud en
Jung waren geneesheren geen psychologen.
Maar 10% van de APA-leden onderschrijven ideeën van Freud.
Nog minder onderschrijven die van Jung.
De associatie van psychologie en de psychoanalyse noemt Stanovitch het
‘Freudprobleem’.
Daarentegen zijn er 5 Nobelprijs winnaars die vrijwel onbekend zijn. -
Hubel & Wiesel, Herbert Simon, Roger Sperry en Kahneman)
Drie belangrijke kenmerken van soort wetenschappelijke kennis dat in dit boek
aan bod komt:
1. Systematisch empirisme:
Onderzoek benadering vertrekt van sensorische ervaring en observatie als
onderzoeksgegevens. Geen gezagsargumenten.
Systematisch waarnemen van de werkelijkheid.
, Gebrek aan systematisch empirisch onderzoek kan leiden tot
wetenschappelijke dwalingen.
Benjamin Rush (1793): brak gele koorts uit, Rush zei dat dit behandelt kon
worden door aderlatingen, vele dokters bekritiseerde deze methode. Vele
patiënten stierven, maar hij kon zijn visie verdedigen door teen systematische
studie uit te voeren:
Elke genezing was het gevolg van zijn behandeling maar elk overlijden het
gevolg van de ernst van de ziekte (te laat, te erg, …)
Dit was ook Poppers kritiek op de psychoanalyse. Altijd pas een verklaring na de
feiten
2. Publiek verifieerbare kennis:
Hiermee wordt bedoeld dat kennis repliceerbaar moet zijn:
Bevinding van onderzoeker kan pas wetenschappelijk aanvaard worden
wanneer anderen zijn observaties kunnen overdoen na toepassen van
dezelfde procedure.
Peer review: voordat onderzoeker bevindingen kan publiceren in
wetenschappelijk tijdschrift wordt zijn publicatie beoordeeld door collega’s uit
zelfde onderzoeksdomein.
Vaak moeten onderzoekers nog bijkomende controles uitvoeren om
alternatieve hypothese uit te schakelen.
3. Toetsbare theorieën en uitspraken
Wetenschappelijke theorieën moeten toetsbaar zijn en uitspraken die status van
wetenschappelijke kennis willen krijgen moeten falsifieerbaar zijn.
= het moet principieel mogelijk zijn om aan te tonen dat de uitspraak
foutief is.
Karl Popper gaf in geschrift Freuds psychoanalyse als voorbeeld van niet-
falsifieerbare theorie.
Hij zei dat psychoanalytici post-hocverklaringen deden. (Verklaringen
bedacht na bekijken van onderzoeksresultaten)
Ander voorbeeld zijn de post-hoc verklaringen van het syndroom van Gilles
de Tourette. Ze zeiden dat het aan opvoeding lag maar later bleek gewoon
neurologisch probleem te zijn. Was vroeger onverifieerbaar maar
doorheen tijd nu wel mogelijk.
Het vijfstapsproces van de wetenschappelijke methode
Hypothese ontwikkelen
Gecontroleerde test
Objectieve gegevens verzamelen
Analyseren van de resultaten
Publiceren, bekritiseren en repliceren van resultaten.
Hypothese ontwikkelen:
- Een uitspraak die resultaat van wetenschappelijke studie voorspelt.
Operationele definities = exacte procedures om experimentele condities en
metingen van resultaten vast te leggen.
Gecontroleerde test:
, - Onafhankelijke variabele = variabele die door onderzoeker gemanipuleerd
wordt
- Randomisatie = enkel gebruik maken van toeval voor vastleggen van
aanbiedingsvolgorde van stimuli of toewijzen van proefpersonen aan
condities
Objectieve data verzamelen:
- Gegevens (data) = informatie verzameld door onderzoeker voor testen van
hypothese
- Afhankelijke variabele = het gemeten resultaat van studie; responsen van
deelnemers in een studie
Analyseren van resultaten:
- Gebaseerd op statistische analyse van resultaten: aanhouden of
verwerpen van de hypothese.
Types van psychologisch onderzoek:
Onderzoeksmethoden op verschillende manieren ingedeeld. Eerste indeling:
onderscheid tussen positiefwetenschappelijk en geestwetenschappelijk
onderzoeksmethoden.
Dieper in op twee onderzoeksmethoden: descriptieve en experimentele
methoden.
Naturalistische observatie
Observatiestudie buiten het laboratorium, in natuurlijke situatie. Zij vormen vaak
een eerste stap in richting van gecontroleerd onderzoek.
Potentieel nadeel mensen (of dieren) passen hun gedrag aan als ze weten dat
ze worden geobserveerd.
Gevalstudies
(Casestudies) Waarbij 1 persoon of 1 voorbeeld van een fenomeen in detail wordt
onderzocht.
Er bestaat discussie over de evidentie die vanuit gevalstudies kan worden
verzameld.
Kritiek = je kan niet zomaar veralgemenen.
Voorbeeld: Nicolas Gage
Interview:
Respondenten worden op een directe manier bevraagd. Neutraliteit is belangrijk
en de bevraging moet dan ook neutraal zijn.
Maar hoe verloopt causaliteit?
- Er is verband tussen kijken naar geweld en agressief gedrag. Maar in welke
richting?
Surveys
Het verzamelen van steekproef van opinies over 1 of meer onderwerpen op basis
waarvan onderzoeker besluit trekt over hele populatie.
, - Cruciaal dat respondenten waarheidsgetrouw antwoorden. Geen te
persoonlijke of vragen die aanzetten tot oneerlijke antwoorden.
- W.E.I.R.D participanten = Western, educated, industrialized, rich,
democratic
Psychologische tests
Onderzoeksmethode die meest eigen is aan psychologie is de psychologische
test.
Wetenschappelijke verantwoorde test moet beantwoorden aan aantal
vereisten:
è Standaardisatie = test moet steeds op zelfde manier worden
afgenomen.
è Betrouwbaarheid = nauwkeurigheid en meetresultaat niet varieert
met tijd
è Validiteit = meet daadwerkelijk wat de test beoogt te meten.
Betrouwbare test is niet per se een valide test, maar omgekeerd impliceert
validiteit wel betrouwbaarheid.
Zie les opname en slides voor stressbestendigheid testen?
Correlationeel onderzoek
Onderzoeker bestudeert steekproef en noteert karakteristieken van elk
bestudeerd object en gaat kijken of er verband is tussen die karakteristieken.
Correlatiecoëfficiënt = geeft mate weer waarin een rechtlijnig verband
bestaat tussen twee variabelen.
è Coëfficiënt kan waarde aannemen tussen -1,0 en + 1,0.
Waarde +1,0 = perfect lineair verband tussen 2 variabelen en dat waarde
van ene variabele perfect voorspelbaar is, gegeven waarde van andere
variabele.
Waarde -1.0 = perfect omgekeerd verband is tussen 2 variabelen. Ook hier
kan waarde ene variabele perfect worden voorspeld op basis van andere
variabele.
Meestal in empirisch onderzoek geen perfecte verbanden gevonden, maar
grootte van correlatiecoëfficiënt geeft wel een indicatie.
Een 0.0 correlatie = geen (rechtlijnig) verband.
Verband tussen twee variabelen moet niet lineair zijn. Kan ook bv. U-vormig zijn.
Belangrijk! = een correlationeel verband nooit een causaal verband aantoont.
Ook mogelijk dat twee variabelen correleren, terwijl geen van twee
variabelen inwerkt op andere.
Derde (storende of verwarrende) variabele zou oorzakelijk effect kunnen
hebben op beide variabelen. (Bv. Warm weer, ijsjes verkoop en aantal
verdrinkingen)
Correlatie kan ook gevolg zijn van selecte steekproef
Experimentele methode/studie
Onderzoeker creëert een situatie die gecontroleerde observatie toelaat.
- Cruciaal is dat onderzoeker zelf ingrijpt en op systematische manier effect
van die ingreep nagaat.
Zie voorbeeld pagina 34
Experimentele procedure bestaat fundamenteel uit volgende stappen:
Hoofdstuk 1: Om te beginnen
“Over waar psychologie over gaat en hoe psychologen onderzoek verrichten”
What’s in a name?:
Definitie psychologie: wetenschappelijke studie van mentale processen en van
gedrag. Volgens Zimbardo (2009) luidt def: empirische studie van gedrag en
mentale processen.
Domein wetenschappelijke psychologie is heel breed. 48 divisies van American
Psychological Association (APA), = meest invloedrijke beroepsvereniging van
psychologen ter wereld.
Psychologie niet enige wetenschappelijke discipline die gedrag onderzoekt (bv.
Economie, criminologie …) Maar vanuit ander gezichtspunt en met andere
methoden.
Belang van kritisch denken:
Psychologie betwist ongefundeerde uitspraken van pseudowetenschappelijke
aard.
Pseudowetenschap = elke poging om fenomenen uit natuurlijke wereld te
verklaren die niet gebaseerd is op empirische observatie of op wetenschappelijke
methode.
(Bv. Astrologie, grafologie, toekomstvoorspelling, …)
Daarom is kritisch denken vereist. Om wetenschappelijke psychologie te
onderscheiden van andere kennis.
40% tot 75% hecht geloof aan telepathie, helderziendheid, …
Recente studie (2011) over voorspellen van de toekomst.
Studente moest kiezen tussen 2 knoppen, 1 was de “foute” knop (je
kreeg niets te zien), en de andere was de “juiste” knop (je kreeg
erotische scene te zien).
53,1% maakte de juiste keuze, wat meer is dan 50%
Heranalyse toonde aan dat het op een misleide manier was voorgesteld.
Freud en psychologie:
Meeste mensen kennen Freud, Skinner en Jung als psychologen. Maar Freud en
Jung waren geneesheren geen psychologen.
Maar 10% van de APA-leden onderschrijven ideeën van Freud.
Nog minder onderschrijven die van Jung.
De associatie van psychologie en de psychoanalyse noemt Stanovitch het
‘Freudprobleem’.
Daarentegen zijn er 5 Nobelprijs winnaars die vrijwel onbekend zijn. -
Hubel & Wiesel, Herbert Simon, Roger Sperry en Kahneman)
Drie belangrijke kenmerken van soort wetenschappelijke kennis dat in dit boek
aan bod komt:
1. Systematisch empirisme:
Onderzoek benadering vertrekt van sensorische ervaring en observatie als
onderzoeksgegevens. Geen gezagsargumenten.
Systematisch waarnemen van de werkelijkheid.
, Gebrek aan systematisch empirisch onderzoek kan leiden tot
wetenschappelijke dwalingen.
Benjamin Rush (1793): brak gele koorts uit, Rush zei dat dit behandelt kon
worden door aderlatingen, vele dokters bekritiseerde deze methode. Vele
patiënten stierven, maar hij kon zijn visie verdedigen door teen systematische
studie uit te voeren:
Elke genezing was het gevolg van zijn behandeling maar elk overlijden het
gevolg van de ernst van de ziekte (te laat, te erg, …)
Dit was ook Poppers kritiek op de psychoanalyse. Altijd pas een verklaring na de
feiten
2. Publiek verifieerbare kennis:
Hiermee wordt bedoeld dat kennis repliceerbaar moet zijn:
Bevinding van onderzoeker kan pas wetenschappelijk aanvaard worden
wanneer anderen zijn observaties kunnen overdoen na toepassen van
dezelfde procedure.
Peer review: voordat onderzoeker bevindingen kan publiceren in
wetenschappelijk tijdschrift wordt zijn publicatie beoordeeld door collega’s uit
zelfde onderzoeksdomein.
Vaak moeten onderzoekers nog bijkomende controles uitvoeren om
alternatieve hypothese uit te schakelen.
3. Toetsbare theorieën en uitspraken
Wetenschappelijke theorieën moeten toetsbaar zijn en uitspraken die status van
wetenschappelijke kennis willen krijgen moeten falsifieerbaar zijn.
= het moet principieel mogelijk zijn om aan te tonen dat de uitspraak
foutief is.
Karl Popper gaf in geschrift Freuds psychoanalyse als voorbeeld van niet-
falsifieerbare theorie.
Hij zei dat psychoanalytici post-hocverklaringen deden. (Verklaringen
bedacht na bekijken van onderzoeksresultaten)
Ander voorbeeld zijn de post-hoc verklaringen van het syndroom van Gilles
de Tourette. Ze zeiden dat het aan opvoeding lag maar later bleek gewoon
neurologisch probleem te zijn. Was vroeger onverifieerbaar maar
doorheen tijd nu wel mogelijk.
Het vijfstapsproces van de wetenschappelijke methode
Hypothese ontwikkelen
Gecontroleerde test
Objectieve gegevens verzamelen
Analyseren van de resultaten
Publiceren, bekritiseren en repliceren van resultaten.
Hypothese ontwikkelen:
- Een uitspraak die resultaat van wetenschappelijke studie voorspelt.
Operationele definities = exacte procedures om experimentele condities en
metingen van resultaten vast te leggen.
Gecontroleerde test:
, - Onafhankelijke variabele = variabele die door onderzoeker gemanipuleerd
wordt
- Randomisatie = enkel gebruik maken van toeval voor vastleggen van
aanbiedingsvolgorde van stimuli of toewijzen van proefpersonen aan
condities
Objectieve data verzamelen:
- Gegevens (data) = informatie verzameld door onderzoeker voor testen van
hypothese
- Afhankelijke variabele = het gemeten resultaat van studie; responsen van
deelnemers in een studie
Analyseren van resultaten:
- Gebaseerd op statistische analyse van resultaten: aanhouden of
verwerpen van de hypothese.
Types van psychologisch onderzoek:
Onderzoeksmethoden op verschillende manieren ingedeeld. Eerste indeling:
onderscheid tussen positiefwetenschappelijk en geestwetenschappelijk
onderzoeksmethoden.
Dieper in op twee onderzoeksmethoden: descriptieve en experimentele
methoden.
Naturalistische observatie
Observatiestudie buiten het laboratorium, in natuurlijke situatie. Zij vormen vaak
een eerste stap in richting van gecontroleerd onderzoek.
Potentieel nadeel mensen (of dieren) passen hun gedrag aan als ze weten dat
ze worden geobserveerd.
Gevalstudies
(Casestudies) Waarbij 1 persoon of 1 voorbeeld van een fenomeen in detail wordt
onderzocht.
Er bestaat discussie over de evidentie die vanuit gevalstudies kan worden
verzameld.
Kritiek = je kan niet zomaar veralgemenen.
Voorbeeld: Nicolas Gage
Interview:
Respondenten worden op een directe manier bevraagd. Neutraliteit is belangrijk
en de bevraging moet dan ook neutraal zijn.
Maar hoe verloopt causaliteit?
- Er is verband tussen kijken naar geweld en agressief gedrag. Maar in welke
richting?
Surveys
Het verzamelen van steekproef van opinies over 1 of meer onderwerpen op basis
waarvan onderzoeker besluit trekt over hele populatie.
, - Cruciaal dat respondenten waarheidsgetrouw antwoorden. Geen te
persoonlijke of vragen die aanzetten tot oneerlijke antwoorden.
- W.E.I.R.D participanten = Western, educated, industrialized, rich,
democratic
Psychologische tests
Onderzoeksmethode die meest eigen is aan psychologie is de psychologische
test.
Wetenschappelijke verantwoorde test moet beantwoorden aan aantal
vereisten:
è Standaardisatie = test moet steeds op zelfde manier worden
afgenomen.
è Betrouwbaarheid = nauwkeurigheid en meetresultaat niet varieert
met tijd
è Validiteit = meet daadwerkelijk wat de test beoogt te meten.
Betrouwbare test is niet per se een valide test, maar omgekeerd impliceert
validiteit wel betrouwbaarheid.
Zie les opname en slides voor stressbestendigheid testen?
Correlationeel onderzoek
Onderzoeker bestudeert steekproef en noteert karakteristieken van elk
bestudeerd object en gaat kijken of er verband is tussen die karakteristieken.
Correlatiecoëfficiënt = geeft mate weer waarin een rechtlijnig verband
bestaat tussen twee variabelen.
è Coëfficiënt kan waarde aannemen tussen -1,0 en + 1,0.
Waarde +1,0 = perfect lineair verband tussen 2 variabelen en dat waarde
van ene variabele perfect voorspelbaar is, gegeven waarde van andere
variabele.
Waarde -1.0 = perfect omgekeerd verband is tussen 2 variabelen. Ook hier
kan waarde ene variabele perfect worden voorspeld op basis van andere
variabele.
Meestal in empirisch onderzoek geen perfecte verbanden gevonden, maar
grootte van correlatiecoëfficiënt geeft wel een indicatie.
Een 0.0 correlatie = geen (rechtlijnig) verband.
Verband tussen twee variabelen moet niet lineair zijn. Kan ook bv. U-vormig zijn.
Belangrijk! = een correlationeel verband nooit een causaal verband aantoont.
Ook mogelijk dat twee variabelen correleren, terwijl geen van twee
variabelen inwerkt op andere.
Derde (storende of verwarrende) variabele zou oorzakelijk effect kunnen
hebben op beide variabelen. (Bv. Warm weer, ijsjes verkoop en aantal
verdrinkingen)
Correlatie kan ook gevolg zijn van selecte steekproef
Experimentele methode/studie
Onderzoeker creëert een situatie die gecontroleerde observatie toelaat.
- Cruciaal is dat onderzoeker zelf ingrijpt en op systematische manier effect
van die ingreep nagaat.
Zie voorbeeld pagina 34
Experimentele procedure bestaat fundamenteel uit volgende stappen:
