EBP
Evidence Based Practice professional
Leerdoel: uitleggen wat Evidence Based Practice (EBP) inhoudt en uit welke drie
onderdelen het bestaat, zodat je begrijpt hoe zorgbeslissingen tot stand komen en
wat de rol en verantwoordelijkheid van de VVAZ hierbij is.
Evidence-Based Practice (EBP) is de methodiek waarbij zorgbeslissingen worden
genomen door op een zorgvuldige, uitvoerige en deskundige wijze gebruik te maken van het
best beschikbare huidige bewijsmateriaal voor de zorg van een individuele patiënt. Het is
een systematisch proces dat start bij observaties in de dagelijkse praktijk en gericht is op het
voortdurend verbeteren van de kwaliteit en veiligheid van de zorg.
De drie onderdelen van EBP
Zorgbeslissingen komen tot stand door het samenbrengen en gelijkwaardig afwegen van
drie pijlers:
1. Wetenschappelijk bewijsmateriaal (Evidence): Dit omvat de harde feiten en
resultaten uit kwaliteitsvol kwantitatief en kwalitatief onderzoek naar de effectiviteit
van interventies. In de zorg werkt men hierbij met waarschijnlijkheden
(bewijsmateriaal) en niet met absolute zekerheden (bewijs).
2. Klinische expertise: Dit is de professionele kennis, de opgebouwde ervaring en het
klinisch redeneren van de zorgverlener. Deze expertise is noodzakelijk om te
beoordelen of wetenschappelijke kennis wel passend en toepasbaar is voor een
specifieke patiënt in een specifieke context.
3. Patiëntvoorkeuren en ervaringskennis: Dit betreft wat belangrijk, haalbaar en
gewenst is voor de individuele patiënt, gebaseerd op hun persoonlijke ervaringen
met ziekte en zorg.
Hoe zorgbeslissingen tot stand komen
Een goede zorgbeslissing is het resultaat van een perfecte balans tussen deze drie pijlers;
geen enkele pijler mag overheersen. Als men enkel op onderzoek vertrouwt, negeert men de
mens achter de patiënt; vertrouwt men enkel op expertise, dan handelt men uit gewoonte;
en enkel afgaan op patiëntvoorkeuren kan medisch onverstandig zijn. EBP is dus nooit het
blindelings volgen van een richtlijn, maar vraagt altijd om een integratie van de drie
kennisbronnen in een concrete zorgsituatie.
Rol en verantwoordelijkheid van de VVAZ (verpleegkundige)
Als verpleegkundige speel je een actieve rol als zowel gebruiker als producent van
evidence. Jouw verantwoordelijkheden omvatten:
, ● Kritische beoordeling: Je moet informatie en bronnen kritisch kunnen beoordelen
op kwaliteit, actualiteit en bruikbaarheid voor jouw patiënt.
● Patiëntenparticipatie: Je hebt de taak om de patiënt als actieve partner te
betrekken bij de zorg en hun ervaringskennis serieus te nemen in de gezamenlijke
besluitvorming.
● Klinisch redeneren: Je gebruikt je vakmanschap om situaties correct in te schatten,
risico's te herkennen en wetenschappelijke evidentie te vertalen naar de praktijk.
● Verbeteren van zorg: Je signaleert problemen op de werkvloer, stelt verbeteringen
voor op basis van bewijsmateriaal en evalueert de resultaten om de zorg voortdurend
veiliger en mensgerichter te maken.
_________________________________________________________________________
Leerdoel: het verschil uitleggen tussen bewijs en bewijsmateriaal, zodat je
realistisch kan inschatten wat wetenschappelijk onderzoek wel en niet kan aantonen.
Het verschil tussen bewijs en bewijsmateriaal is een cruciaal fundament binnen
Evidence-Based Practice (EBP). Dit onderscheid helpt je om wetenschappelijke
resultaten op een realistische waarde te schatten in de dagelijkse zorgpraktijk.
Bewijs (Proof) vs. Bewijsmateriaal (Evidence)
Hoewel deze termen in het dagelijks taalgebruik vaak door elkaar worden gehaald,
hebben ze in een wetenschappelijke context een heel andere betekenis:
● Bewijs (Proof): Dit is onomstotelijk vastgesteld en zwart-wit: iets is juist of
onjuist. Het verandert niet in de toekomst (zoals 2 + 2 = 4). In de medische en
verpleegkundige wereld bestaat dit type absolute zekerheid nagenoeg niet.
● Bewijsmateriaal (Evidence): Dit zijn aanwijzingen die in een bepaalde
richting wijzen. Het kan een theorie gedeeltelijk bevestigen, maar kan ook in
de toekomst worden bijgesteld als er nieuwe inzichten komen. Dit is de basis
van al het wetenschappelijk onderzoek in de zorg.
Wat wetenschappelijk onderzoek wel en niet kan aantonen
Door het verschil tussen beide begrippen te begrijpen, kun je de resultaten van
onderzoek realistisch inschatten:
1. Waarschijnlijkheid, geen zekerheid: Wetenschappelijk onderzoek werkt met
waarschijnlijkheden en bijna nooit met absolute zekerheden. Onderzoek
toont aan wat "meestal" werkt of wat het "verwachte effect" is.
2. Gemiddelde resultaten: Onderzoek wordt uitgevoerd bij een groep
proefpersonen en de uitkomst is een gemiddeld effect. Dit betekent dat een
deel van de mensen een groot effect kan ervaren, terwijl een ander deel
nauwelijks reageert.
, 3. Geen garantie voor de individuele patiënt: Omdat onderzoek gemiddelden
toont, heb je bij één specifieke patiënt nooit de garantie dat een interventie
precies zo zal werken als in de studie. Het resultaat bij die ene patiënt kan
ook door toeval of andere factoren worden beïnvloed.
Kortom: Wetenschappelijk onderzoek levert de beste aanwijzingen die we op dit
moment hebben (bewijsmateriaal), maar het vervangt nooit het kritisch nadenken. Je
kunt een patiënt op basis van onderzoek dus nooit absolute zekerheid bieden ("dit
werkt zeker"), maar wel een goed onderbouwde verwachting schetsen ("onderzoek
toont aan dat dit bij de meeste mensen helpt").
_________________________________________________________________________
Leerdoel: de ontwikkeling van Evidence Based Practice situeren, zodat je begrijpt
waarom patiënten en verpleegkundigen vandaag een grotere rol hebben in
besluitvorming.
De ontwikkeling van Evidence-Based Practice (EBP) markeert een fundamentele
verschuiving in de zorg: van handelen op basis van autoriteit naar besluitvorming
gebaseerd op een balans tussen wetenschap, expertise en de individuele mens.
De historische situering van EBP
De fundamenten voor het systematisch gebruik van data in de zorg werden al in
1853 gelegd door Florence Nightingale, die met statistieken aantoonde dat slechte
hygiëne de hoofdoorzaak was van sterfte in ziekenhuizen. Toch bleven beslissingen
tot ver in de 20e eeuw (de jaren '60) gebaseerd op 'Authority Based Medicine',
waarbij de mening van de arts of jarenlange tradities ('zo doen we het hier altijd')
doorslaggevend waren.
In 1991 introduceerde Gordon Guyatt de term 'Evidence Based Medicine' om een
verschuiving teweeg te brengen van autoriteit naar wetenschappelijk onderzoek. In
1996 verduidelijkte David Sackett dit door te stellen dat onderzoek de klinische
expertise niet vervangt, maar er juist mee gecombineerd moet worden. Later
evolueerde dit naar Evidence-Based Practice (EBP), waarbij de methodiek werd
uitgebreid naar andere zorgberoepen zoals de verpleegkunde (EBN) en de inbreng
van de patiënt een gelijkwaardige plaats kreeg.
Waarom patiënten vandaag een grotere rol hebben
De rol van de patiënt is gegroeid door een evolutie van paternalistische zorg
(waarbij de zorgverlener beslist) naar gezamenlijke besluitvorming. Dit heeft
verschillende oorzaken:
, ● Wettelijke verankering: Rechten zoals geïnformeerde toestemming
(informed consent) en het recht op kwaliteitsvolle dienstverlening zijn nu
wettelijk vastgelegd (bijv. de Patiëntenrechtenwet van 2002).
● Ervaringskennis: Door de toename van chronische ziekten bouwen
patiënten zelf unieke deskundigheid op over hun eigen lichaam en het leven
met hun aandoening.
● Mondigheid: Patiënten zoeken zelf informatie op en eisen een actieve rol op
de participatieladder, waarbij het doel van EBP 'partnerschap' is.
● Kwaliteitswinst: Onderzoek toont aan dat zorg die is afgestemd op de
voorkeuren van de patiënt leidt tot een hogere levenskwaliteit en betere
therapietrouw.
Waarom verpleegkundigen vandaag een grotere rol hebben
Verpleegkundigen zijn niet langer louter uitvoerders, maar professionele
besluitvormers die verantwoordelijk zijn voor de veiligheid en kwaliteit van de zorg.
● Kritische houding: In plaats van blindelings autoriteit of gewoonte te volgen,
moeten verpleegkundigen bewijsmateriaal kritisch kunnen evalueren.
● Klinische expertise: De professionele kennis van de verpleegkundige is één
van de drie gelijkwaardige pijlers van EBP; zonder hun klinisch redeneren
kan wetenschappelijke kennis nooit correct vertaald worden naar een
specifieke patiënt.
● Producent van kennis: Verpleegkundigen dragen bij aan Practice Based
Evidence (PBE) door eigen praktijkervaringen systematisch te documenteren
en te delen, waardoor de zorg voortdurend verbetert.
● Ethische verantwoordelijkheid: Als VVAZ heb je de taak om signalen uit de
praktijk op te merken en o.b.v. evidentie voorstellen te doen om de
zorguitkomsten voor de patiënt te verbeteren.
___________________________________________________________________
Leerdoel: de rol van ervaringskennis van de patiënt beschrijven, zodat je de
patiënt actief kan betrekken in zorgbeslissingen.
De rol van ervaringskennis van de patiënt is een fundamenteel onderdeel van
Evidence-Based Practice (EBP). Het beschrijft de unieke deskundigheid die een
patiënt (en diens naasten) opbouwt door het leven met een aandoening en het
ondergaan van zorg.
Wat is ervaringskennis?
Ervaringskennis zijn de inzichten die een patiënt ontwikkelt door bewust te
reflecteren op de ervaringen met zijn of haar ziekte. Het is subjectief en persoonlijk,
Evidence Based Practice professional
Leerdoel: uitleggen wat Evidence Based Practice (EBP) inhoudt en uit welke drie
onderdelen het bestaat, zodat je begrijpt hoe zorgbeslissingen tot stand komen en
wat de rol en verantwoordelijkheid van de VVAZ hierbij is.
Evidence-Based Practice (EBP) is de methodiek waarbij zorgbeslissingen worden
genomen door op een zorgvuldige, uitvoerige en deskundige wijze gebruik te maken van het
best beschikbare huidige bewijsmateriaal voor de zorg van een individuele patiënt. Het is
een systematisch proces dat start bij observaties in de dagelijkse praktijk en gericht is op het
voortdurend verbeteren van de kwaliteit en veiligheid van de zorg.
De drie onderdelen van EBP
Zorgbeslissingen komen tot stand door het samenbrengen en gelijkwaardig afwegen van
drie pijlers:
1. Wetenschappelijk bewijsmateriaal (Evidence): Dit omvat de harde feiten en
resultaten uit kwaliteitsvol kwantitatief en kwalitatief onderzoek naar de effectiviteit
van interventies. In de zorg werkt men hierbij met waarschijnlijkheden
(bewijsmateriaal) en niet met absolute zekerheden (bewijs).
2. Klinische expertise: Dit is de professionele kennis, de opgebouwde ervaring en het
klinisch redeneren van de zorgverlener. Deze expertise is noodzakelijk om te
beoordelen of wetenschappelijke kennis wel passend en toepasbaar is voor een
specifieke patiënt in een specifieke context.
3. Patiëntvoorkeuren en ervaringskennis: Dit betreft wat belangrijk, haalbaar en
gewenst is voor de individuele patiënt, gebaseerd op hun persoonlijke ervaringen
met ziekte en zorg.
Hoe zorgbeslissingen tot stand komen
Een goede zorgbeslissing is het resultaat van een perfecte balans tussen deze drie pijlers;
geen enkele pijler mag overheersen. Als men enkel op onderzoek vertrouwt, negeert men de
mens achter de patiënt; vertrouwt men enkel op expertise, dan handelt men uit gewoonte;
en enkel afgaan op patiëntvoorkeuren kan medisch onverstandig zijn. EBP is dus nooit het
blindelings volgen van een richtlijn, maar vraagt altijd om een integratie van de drie
kennisbronnen in een concrete zorgsituatie.
Rol en verantwoordelijkheid van de VVAZ (verpleegkundige)
Als verpleegkundige speel je een actieve rol als zowel gebruiker als producent van
evidence. Jouw verantwoordelijkheden omvatten:
, ● Kritische beoordeling: Je moet informatie en bronnen kritisch kunnen beoordelen
op kwaliteit, actualiteit en bruikbaarheid voor jouw patiënt.
● Patiëntenparticipatie: Je hebt de taak om de patiënt als actieve partner te
betrekken bij de zorg en hun ervaringskennis serieus te nemen in de gezamenlijke
besluitvorming.
● Klinisch redeneren: Je gebruikt je vakmanschap om situaties correct in te schatten,
risico's te herkennen en wetenschappelijke evidentie te vertalen naar de praktijk.
● Verbeteren van zorg: Je signaleert problemen op de werkvloer, stelt verbeteringen
voor op basis van bewijsmateriaal en evalueert de resultaten om de zorg voortdurend
veiliger en mensgerichter te maken.
_________________________________________________________________________
Leerdoel: het verschil uitleggen tussen bewijs en bewijsmateriaal, zodat je
realistisch kan inschatten wat wetenschappelijk onderzoek wel en niet kan aantonen.
Het verschil tussen bewijs en bewijsmateriaal is een cruciaal fundament binnen
Evidence-Based Practice (EBP). Dit onderscheid helpt je om wetenschappelijke
resultaten op een realistische waarde te schatten in de dagelijkse zorgpraktijk.
Bewijs (Proof) vs. Bewijsmateriaal (Evidence)
Hoewel deze termen in het dagelijks taalgebruik vaak door elkaar worden gehaald,
hebben ze in een wetenschappelijke context een heel andere betekenis:
● Bewijs (Proof): Dit is onomstotelijk vastgesteld en zwart-wit: iets is juist of
onjuist. Het verandert niet in de toekomst (zoals 2 + 2 = 4). In de medische en
verpleegkundige wereld bestaat dit type absolute zekerheid nagenoeg niet.
● Bewijsmateriaal (Evidence): Dit zijn aanwijzingen die in een bepaalde
richting wijzen. Het kan een theorie gedeeltelijk bevestigen, maar kan ook in
de toekomst worden bijgesteld als er nieuwe inzichten komen. Dit is de basis
van al het wetenschappelijk onderzoek in de zorg.
Wat wetenschappelijk onderzoek wel en niet kan aantonen
Door het verschil tussen beide begrippen te begrijpen, kun je de resultaten van
onderzoek realistisch inschatten:
1. Waarschijnlijkheid, geen zekerheid: Wetenschappelijk onderzoek werkt met
waarschijnlijkheden en bijna nooit met absolute zekerheden. Onderzoek
toont aan wat "meestal" werkt of wat het "verwachte effect" is.
2. Gemiddelde resultaten: Onderzoek wordt uitgevoerd bij een groep
proefpersonen en de uitkomst is een gemiddeld effect. Dit betekent dat een
deel van de mensen een groot effect kan ervaren, terwijl een ander deel
nauwelijks reageert.
, 3. Geen garantie voor de individuele patiënt: Omdat onderzoek gemiddelden
toont, heb je bij één specifieke patiënt nooit de garantie dat een interventie
precies zo zal werken als in de studie. Het resultaat bij die ene patiënt kan
ook door toeval of andere factoren worden beïnvloed.
Kortom: Wetenschappelijk onderzoek levert de beste aanwijzingen die we op dit
moment hebben (bewijsmateriaal), maar het vervangt nooit het kritisch nadenken. Je
kunt een patiënt op basis van onderzoek dus nooit absolute zekerheid bieden ("dit
werkt zeker"), maar wel een goed onderbouwde verwachting schetsen ("onderzoek
toont aan dat dit bij de meeste mensen helpt").
_________________________________________________________________________
Leerdoel: de ontwikkeling van Evidence Based Practice situeren, zodat je begrijpt
waarom patiënten en verpleegkundigen vandaag een grotere rol hebben in
besluitvorming.
De ontwikkeling van Evidence-Based Practice (EBP) markeert een fundamentele
verschuiving in de zorg: van handelen op basis van autoriteit naar besluitvorming
gebaseerd op een balans tussen wetenschap, expertise en de individuele mens.
De historische situering van EBP
De fundamenten voor het systematisch gebruik van data in de zorg werden al in
1853 gelegd door Florence Nightingale, die met statistieken aantoonde dat slechte
hygiëne de hoofdoorzaak was van sterfte in ziekenhuizen. Toch bleven beslissingen
tot ver in de 20e eeuw (de jaren '60) gebaseerd op 'Authority Based Medicine',
waarbij de mening van de arts of jarenlange tradities ('zo doen we het hier altijd')
doorslaggevend waren.
In 1991 introduceerde Gordon Guyatt de term 'Evidence Based Medicine' om een
verschuiving teweeg te brengen van autoriteit naar wetenschappelijk onderzoek. In
1996 verduidelijkte David Sackett dit door te stellen dat onderzoek de klinische
expertise niet vervangt, maar er juist mee gecombineerd moet worden. Later
evolueerde dit naar Evidence-Based Practice (EBP), waarbij de methodiek werd
uitgebreid naar andere zorgberoepen zoals de verpleegkunde (EBN) en de inbreng
van de patiënt een gelijkwaardige plaats kreeg.
Waarom patiënten vandaag een grotere rol hebben
De rol van de patiënt is gegroeid door een evolutie van paternalistische zorg
(waarbij de zorgverlener beslist) naar gezamenlijke besluitvorming. Dit heeft
verschillende oorzaken:
, ● Wettelijke verankering: Rechten zoals geïnformeerde toestemming
(informed consent) en het recht op kwaliteitsvolle dienstverlening zijn nu
wettelijk vastgelegd (bijv. de Patiëntenrechtenwet van 2002).
● Ervaringskennis: Door de toename van chronische ziekten bouwen
patiënten zelf unieke deskundigheid op over hun eigen lichaam en het leven
met hun aandoening.
● Mondigheid: Patiënten zoeken zelf informatie op en eisen een actieve rol op
de participatieladder, waarbij het doel van EBP 'partnerschap' is.
● Kwaliteitswinst: Onderzoek toont aan dat zorg die is afgestemd op de
voorkeuren van de patiënt leidt tot een hogere levenskwaliteit en betere
therapietrouw.
Waarom verpleegkundigen vandaag een grotere rol hebben
Verpleegkundigen zijn niet langer louter uitvoerders, maar professionele
besluitvormers die verantwoordelijk zijn voor de veiligheid en kwaliteit van de zorg.
● Kritische houding: In plaats van blindelings autoriteit of gewoonte te volgen,
moeten verpleegkundigen bewijsmateriaal kritisch kunnen evalueren.
● Klinische expertise: De professionele kennis van de verpleegkundige is één
van de drie gelijkwaardige pijlers van EBP; zonder hun klinisch redeneren
kan wetenschappelijke kennis nooit correct vertaald worden naar een
specifieke patiënt.
● Producent van kennis: Verpleegkundigen dragen bij aan Practice Based
Evidence (PBE) door eigen praktijkervaringen systematisch te documenteren
en te delen, waardoor de zorg voortdurend verbetert.
● Ethische verantwoordelijkheid: Als VVAZ heb je de taak om signalen uit de
praktijk op te merken en o.b.v. evidentie voorstellen te doen om de
zorguitkomsten voor de patiënt te verbeteren.
___________________________________________________________________
Leerdoel: de rol van ervaringskennis van de patiënt beschrijven, zodat je de
patiënt actief kan betrekken in zorgbeslissingen.
De rol van ervaringskennis van de patiënt is een fundamenteel onderdeel van
Evidence-Based Practice (EBP). Het beschrijft de unieke deskundigheid die een
patiënt (en diens naasten) opbouwt door het leven met een aandoening en het
ondergaan van zorg.
Wat is ervaringskennis?
Ervaringskennis zijn de inzichten die een patiënt ontwikkelt door bewust te
reflecteren op de ervaringen met zijn of haar ziekte. Het is subjectief en persoonlijk,
