De romangeschiedenis
Definitie van een roman (kader schetsen à niet vanbuiten leren)
• Van Dale: prozaverhaal van aanzienlijke omvang (<poëzie: korte verzendt, beeldspraak, klankeffecten, kort
en bondig)
o Wat er zich afspeelt binnenin de personages à belangrijk psychologische karakterisering van de
personages wie zijn we waarmee bezig , wat speelt eraf in hun gedachten
• Van Gorps Lexicon van Literaire termen: elke langere vertelvorm (= proza)
o Psychologische karakter > innerlijke ontwikkeling
o Tijdsruimtelijk kader: tijd en plaats (een wereld geschetst door de schrijver)
• Forum der Letteren (1964): tracht werkelijkheid voor ons op te bouwen
o Hoe verschillen romans van elkaar? (met de maatschappij die veranderd), hoe wordt dit gereflecteerd in
werken die geschreven worden
è bij een roman heb je veel woorden nodig om alles te beschrijven
Oorsprong van vroegste voren van de roman
Oorsprong: middeleeuwse epiek
Voorhoofse roman
• De kiem van de roman is te vinden in de voorhoofse roman.
• In de middeleeuwen betekende het woord “roman” eigenlijk: literatuur geschreven in een volkstaal
(Romaans) in plaats van Latijn.
• Veel verhalen werden geschreven in het Frans of andere volkstalen.
• In deze periode ontstaat ridderliteratuur: bedoeld voor entertainment, maar ook om mensen te leren
over ridderlijke en hoofse etiquette, dat kon in een minder belangrijke taal
• Voorbeeld: Karelromans bv. Karel ende Elegast
Hoofse roman à Arthurromans: ridders van de Ronde Tafel, koning Arthur
è Parodie en satire (spotverhalen) Voorbeeld: Van den vos Reynaerde
16e eeuw: Amandisromans
In de 16e eeuw ontstaat een nieuw soort genre/ridderroman: Amadisroman
Kenmerken: = sentimentele, galante ridderverhalen in proza die voortborduren op de Arthurthematiek
• ridderverhaal over de hoofse etiquette
• vaak sentimenteel (liefde)
• gebaseerd op de thematiek Artur (ridders van de ronde tafel)
17e eeuw: Cervantes‘ Don Quijote de la Mancha Don Quichot – Miguel de Cervantes
Don Quichot komt in allerlei vormen van kunst voor, vooral in de beeldende kunst, maar ook vaak in films,
literatuur en andere kunstvormen. Er zijn veel verwijzingen naar het verhaal van Don Quichot in verschillende
kunstwerken.
Het verhaal
Het verhaal gaat over een edelman, Don Quichot, die heel veel ridderromans heeft gelezen. Daardoor raakt
hij een beetje doorgedraaid en begint hij te geloven dat hij zelf een nieuwe ridder is. Hij wil de wereld
rondtrekken om onrecht en onrechtvaardigheid te bestrijden.
Hij zoekt een schildknaap en vindt Sancho Panza, een eenvoudige boer die graag wat geld wil verdienen. Don
Quichot belooft hem dat hij ooit heerser van een eiland zal worden, iets waar Sancho Panza als
vrij materialistisch persoon erg in geïnteresseerd is.
Samen gaan ze op pad om onrecht te bestrijden. Het probleem is dat Don Quichot een idealist is en vaak
dingen ziet die er eigenlijk niet zijn.
Een bekend voorbeeld: Hij denkt dat hij tegen reuzen vecht, maar in werkelijkheid zijn het windmolens.
Sancho Panza beseft dat zijn meester een beetje gek is geworden door al die ridderverhalen, maar zolang hij
betaald wordt, vindt hij het geen probleem om mee te gaan.
In een ander moment denkt Don Quichot dat hij vrouwen moet redden die worden lastiggevallen, terwijl het
eigenlijk gewoon prostituees zijn die hun werk doen.
Elke keer probeert hij onrecht te bestrijden, maar uiteindelijk blijkt dat er vaak helemaal geen onrecht is.
,Waarom is Don Quichot zo belangrijk?
§ Het werk was zeer vernieuwend
o Cervantes spotte met (parodie op) de ridder- en Amandische literatuur.
o Het boek werd geschreven in een vorm die lijkt op wat we nu een roman noemen.
§ Metafictie = Het is eigenlijk literatuur over literatuur.
o Er is nagedacht over fictie.
§ Belangrijke rol in de ontwikkeling van de roman
o Personages worden zo realistisch en gedetailleerd beschreven dat je bijna gelooft dat ze echt bestaan
o Cervantes creëert een geloofwaardige wereld op papier.
o Hij zette de toon voor latere literatuur met gekarakteriseerde en volle dynamische personages
o De personages evolueren:
§ Don Quichot begint als een idealistische ridder, maar beseft uiteindelijk dat hij naïef was en dat
zijn strijd misschien zinloos was.
§ Sancho Panza begint als een materialist, maar wordt gaandeweg meer idealistisch. Hij begint
te geloven dat het toch mooi is om naar idealen te streven, zelfs als je ze nooit volledig bereikt.
§ Invloed op literatuur, film, muziek, beeldende kunst (taal en cultuur): uitdrukkingen
o Donquichot: “Dat is echt een donquichot.” “Doe niet aan donquichotterie.” gebruikt om iemand te
beschrijven die een naïeve idealist is die naar onrealistische doelen streeft, steven op een zinloze manier.
Bv. mensen die dingen beweren over klimaatbetogers;
o “Tegen windmolens vechten”: zinloze strijd voeren tegen iets dat je eigenlijk niet kan veranderen.
§ Bv. Een zinloze strijd tegen het klimaat
1. De roman in de verlichting 18e eeuw
Maatschappelijke context
De Verlichting is een periode waarin het verstand (ratio) centraal staat. Men gelooft dat mensen hun verstand
moeten gebruiken om de wereld te begrijpen en te verbeteren. We hebben als mens de verantwoordelijkheid
om met het verstand dat we gekregen hebben iets mee te doen.
Alle vormen van kunst ontstaan binnen een maatschappelijke context.
Wat er in de maatschappij gebeurt, wordt ook weerspiegeld in kunst, dus ook in literatuur.
Het verlichtingsdenken is opgebouwd op het verstand
Belangrijke ideeën:
• Wetenschappelijk denken → geloof in vooruitgang(sdenken)
• Mensen geloven dat als we ons verstand en wetenschap gebruiken, we wereld beter kunnen opbouwen
• Er is een sterk geloof in de mens en in de maakbaarheid van de wereld.
In de 18e eeuw is men erg optimistisch over deze ideeën. à Men denkt dat: wereld verbeterd kan worden +
de wet. en technologie de samenleving vooruit kunnen helpen.
Volgens de Verlichting moeten emoties in balans gehouden worden door het verstand.
Met andere woorden: ratio moet emoties onder controle houden.
Kritisch denken en mondig worden
Filosofen zoals Immanuel Kant benadrukken dit idee.
Zijn bekende motto is: “Durf te denken”
Dit betekent: gebruik je verstand, denk kritisch, stel vragen over mens en maatschappij
Volgens Kant moeten we ook beleidsvormen en maatschappelijke structuren kritisch bekijken.
Bijvoorbeeld: Moeten mensen meer rechten krijgen? Moeten vrouwen meer rechten krijgen?
In deze periode ontstaan de eerste stappen naar democratisering en emancipatie, bv. ook in feministische
ideeën. Rationeel kritisch kijken naar samenleving i.p.v. individu
Burgerij en zelfontwikkeling (zelfbewuste burgerij)
In de 18e eeuw ontstaat een nieuwe belangrijke groep in de maatschappij: de burgerij.
Dit zijn vaak: ondernemers, rijke burgers, intellectuelen
Ze geloven in zelfontwikkeling. à belangrijk om: te lezen, talen te leren, kennis op te doen
Door hun verstand te gebruiken, proberen ze hun plaats in de wereld te begrijpen en de samenleving beter
te organiseren.
,Literatuur als middel van de Verlichting
Literatuur wordt in de 18e eeuw een belangrijk wapen om ideeën te verspreiden.
Schrijvers gebruiken literatuur om:
• mensen te laten nadenken
• kritiek te geven op de maatschappij
• nieuwe ideeën te bespreken
Tendensen in de (roman)literatuur
Veel non-fictie
In de Verlichting wordt er veel non-fictie geschreven, naast fictie.
Voorbeelden: encyclopedieën
Deze hadden als doel om kennis en verstand ter beschikking te stellen van burgers.
Politieke werken/tijdschriften
Er verschijnen veel tijdschriften met politieke en maatschappelijke teksten, deze waren vaak satirisch en
gaven kritiek op de maatschappij
Een belangrijk genre daarin is het (journalistieke) essay (genre van die tijdsschriften).
Essay < “essayer” (= proberen).
Een essay: stelt een vraag + probeert een antwoord te onderzoeken
Bijvoorbeeld: Zijn vrouwen gelijkwaardig aan mannen? Moeten vrouwen dezelfde kansen krijgen?
Een essay probeert niet meteen te overtuigen, maar: denkt luidop, betrekt de lezer in het denkproces +
gebruikt feiten, argumenten en andere teksten
De lezer wordt dus uitgenodigd om mee na te denken.
Fictie en de roman
Ook fictie speelt een belangrijke rol.
Het wordt op een andere manier gebruikt om:
• de maatschappij te onderzoeken
• te tonen wie mensen zijn
• te laten zien hoe mensen functioneren in de samenleving
Schrijvers creëren een wereld met realistische personages van vlees en bloed.
Het doel is dat de lezer nadenkt over maatschappelijke problemen en daar iets uit kan leren.
Nieuwe personages
Verschijnen nu vaak burgers als hoofdpersonages (i.p.v. adellijke personages). (niet arbeidersklasse)
Niet alleen: adel, koninklijke figuren
Maar ook: gewone burgers zoals fabrikanten, rechtsgeleerden, ondernemers
Lezers konden zich makkelijker identificeren met deze personages.
Populaire fictiegenres
v Didactische en moraliserende literatuur
Literatuur had vaak een opvoedende functie.
Het doel was: de lezer iets bijleren, tonen wat juist of moreel gedrag is.
v Satirische literatuur
Satire gebruikt om lezer kritisch te laten nadenken over maatschappij + kritiek te geven op de maatschappij
Door humor of overdrijving worden maatschappelijke problemen zichtbaar gemaakt.
v Kinder- en jeugdliteratuur (opvoeding, moraliserend)
In deze periode ontstaan ook kinder- en jeugdboeken.
Men gelooft dat als men een betere wereld wil creëren, men de nieuwe generatie (toekomst) moet
opvoeden. Ook deze boeken zijn vaak moraliserend.
v Nieuwe romangenre: Avonturenroman
De avonturenroman was zeer populair in de 18e eeuw.
Vaak: geschreven in de ik-vorm, waardoor het lijkt alsof de ik-verteller het zelf heeft meegemaakt.
Voor het publiek in de 18e eeuw voelde dat heel realistisch en spannend, een beetje
zoals realityverhalen vandaag.
, Ø Criminele biografie
Dit zijn levensverhalen van criminelen of gevangenen.
Het publiek vond het intrigerend om te lezen over het leven van misdadigers.
Ø Travestieroman
Deze romans gaan over vrouwen die zich als mannen verkleden. Dit gebeurde soms ook in de realiteit.
Bv.: vrouwen die zich als matrozen voordeden zodat ze rollen of beroepen konden uitoefenen die alleen
voor mannen waren
Deze verhalen stellen vragen over genderrollen en of die wel vanzelfsprekend zijn (aanvaarden of kritisch)
Ø Imaginaire reisverhalen
Dit zijn verhalen over reizen naar verzonnen werelden (fantasiewereld) of onbestaande volkeren.
Waarom? Het gaf de lezer een kans om na te denken over:
• hoe een maatschappij georganiseerd kan worden
• hoe een ideale samenleving eruit zou kunnen zien
Het is een soort denkoefening over de eigen maatschappij.
Bekende werken
§ Robinson Crusoe – Daniel Defoe (avonturenroman à robinsonade)
Het verhaal gaat over een man die schipbreuk lijdt en terechtkomt op een onbewoond eiland.
Daar bouwt hij een nieuwe samenleving op.
Het verhaal benadrukt: de maakbaarheid van een samenleving/maatschappij
Dit soort verhalen noemt men robinsonades.
§ Gulliver’s Travels – Jonathan Swift (avonturenroman à imaginaire reisverhaal)
Dit boek is een satire op Engeland en Europa.
In het verhaal gaat Gulliver op reis over zee. Door verschillende stormen en schipbreuken komt hij terecht
in nieuwe, onbekende landen waar niemand eerder van gehoord had. Daar ontmoet hij verschillende vreemde
volkeren.
Voorbeelden
• Een land van reuzen: Gulliver komt terecht bij reuzen. In het begin lijken ze afschrikwekkend, maar
uiteindelijk blijken ze vriendelijk en empathisch.
• Een land waar paarden: In een ander land ontmoet Gulliver zeer intelligente en gecultiveerde paarden
De mensen daarentegen zijn primitief en agressief. Hiermee stelt Swift een belangrijke vraag: Waarom
organiseren wij onze samenleving niet rationeler, zoals deze paardenmaatschappij?
Deze fantasiewerelden worden gebruikt om kritiek te geven op de Engelse/Europese samenleving en
politiek. Het lijkt een beetje op dierenfabels, waarin dieren gebruikt worden om kritiek te geven op mensen.
Dit was een veilige manier om kritiek te geven op de maatschappij.
Nederlandse literatuur: Betje Wolff en Aagje Deken
Hun werk: De historie van mejuffrouw Sara Burgerhart
Dit is een typisch werk uit de Verlichting.
De auteurs Betje Wolff en Aagje Deken waren twee vrouwen die niet getrouwd waren en samenwoonden,
en samen literatuur schreven.
Dit boek is een briefroman.
Dat betekent: het verhaal bestaat volledig uit brieven (geen doorlopend verhaal)
Door de brieven leer je de personages en hun gedachten kennen.
We lezen brieven van:
• Sara Burgerhart
• haar oom (voogd)
• haar vrienden
• haar kamergenoten
• de vrouw die het pension leidt
Zo krijg je verschillende perspectieven op Sara’s leven en hetzelfde verhaal.
Voordeel: ik-vorm geschreven, geeft een authentiek gevoel, alsof de gebeurtenissen echt gebeurd zijn. Dat
vond het publiek in de 18e eeuw zeer aantrekkelijk.
Definitie van een roman (kader schetsen à niet vanbuiten leren)
• Van Dale: prozaverhaal van aanzienlijke omvang (<poëzie: korte verzendt, beeldspraak, klankeffecten, kort
en bondig)
o Wat er zich afspeelt binnenin de personages à belangrijk psychologische karakterisering van de
personages wie zijn we waarmee bezig , wat speelt eraf in hun gedachten
• Van Gorps Lexicon van Literaire termen: elke langere vertelvorm (= proza)
o Psychologische karakter > innerlijke ontwikkeling
o Tijdsruimtelijk kader: tijd en plaats (een wereld geschetst door de schrijver)
• Forum der Letteren (1964): tracht werkelijkheid voor ons op te bouwen
o Hoe verschillen romans van elkaar? (met de maatschappij die veranderd), hoe wordt dit gereflecteerd in
werken die geschreven worden
è bij een roman heb je veel woorden nodig om alles te beschrijven
Oorsprong van vroegste voren van de roman
Oorsprong: middeleeuwse epiek
Voorhoofse roman
• De kiem van de roman is te vinden in de voorhoofse roman.
• In de middeleeuwen betekende het woord “roman” eigenlijk: literatuur geschreven in een volkstaal
(Romaans) in plaats van Latijn.
• Veel verhalen werden geschreven in het Frans of andere volkstalen.
• In deze periode ontstaat ridderliteratuur: bedoeld voor entertainment, maar ook om mensen te leren
over ridderlijke en hoofse etiquette, dat kon in een minder belangrijke taal
• Voorbeeld: Karelromans bv. Karel ende Elegast
Hoofse roman à Arthurromans: ridders van de Ronde Tafel, koning Arthur
è Parodie en satire (spotverhalen) Voorbeeld: Van den vos Reynaerde
16e eeuw: Amandisromans
In de 16e eeuw ontstaat een nieuw soort genre/ridderroman: Amadisroman
Kenmerken: = sentimentele, galante ridderverhalen in proza die voortborduren op de Arthurthematiek
• ridderverhaal over de hoofse etiquette
• vaak sentimenteel (liefde)
• gebaseerd op de thematiek Artur (ridders van de ronde tafel)
17e eeuw: Cervantes‘ Don Quijote de la Mancha Don Quichot – Miguel de Cervantes
Don Quichot komt in allerlei vormen van kunst voor, vooral in de beeldende kunst, maar ook vaak in films,
literatuur en andere kunstvormen. Er zijn veel verwijzingen naar het verhaal van Don Quichot in verschillende
kunstwerken.
Het verhaal
Het verhaal gaat over een edelman, Don Quichot, die heel veel ridderromans heeft gelezen. Daardoor raakt
hij een beetje doorgedraaid en begint hij te geloven dat hij zelf een nieuwe ridder is. Hij wil de wereld
rondtrekken om onrecht en onrechtvaardigheid te bestrijden.
Hij zoekt een schildknaap en vindt Sancho Panza, een eenvoudige boer die graag wat geld wil verdienen. Don
Quichot belooft hem dat hij ooit heerser van een eiland zal worden, iets waar Sancho Panza als
vrij materialistisch persoon erg in geïnteresseerd is.
Samen gaan ze op pad om onrecht te bestrijden. Het probleem is dat Don Quichot een idealist is en vaak
dingen ziet die er eigenlijk niet zijn.
Een bekend voorbeeld: Hij denkt dat hij tegen reuzen vecht, maar in werkelijkheid zijn het windmolens.
Sancho Panza beseft dat zijn meester een beetje gek is geworden door al die ridderverhalen, maar zolang hij
betaald wordt, vindt hij het geen probleem om mee te gaan.
In een ander moment denkt Don Quichot dat hij vrouwen moet redden die worden lastiggevallen, terwijl het
eigenlijk gewoon prostituees zijn die hun werk doen.
Elke keer probeert hij onrecht te bestrijden, maar uiteindelijk blijkt dat er vaak helemaal geen onrecht is.
,Waarom is Don Quichot zo belangrijk?
§ Het werk was zeer vernieuwend
o Cervantes spotte met (parodie op) de ridder- en Amandische literatuur.
o Het boek werd geschreven in een vorm die lijkt op wat we nu een roman noemen.
§ Metafictie = Het is eigenlijk literatuur over literatuur.
o Er is nagedacht over fictie.
§ Belangrijke rol in de ontwikkeling van de roman
o Personages worden zo realistisch en gedetailleerd beschreven dat je bijna gelooft dat ze echt bestaan
o Cervantes creëert een geloofwaardige wereld op papier.
o Hij zette de toon voor latere literatuur met gekarakteriseerde en volle dynamische personages
o De personages evolueren:
§ Don Quichot begint als een idealistische ridder, maar beseft uiteindelijk dat hij naïef was en dat
zijn strijd misschien zinloos was.
§ Sancho Panza begint als een materialist, maar wordt gaandeweg meer idealistisch. Hij begint
te geloven dat het toch mooi is om naar idealen te streven, zelfs als je ze nooit volledig bereikt.
§ Invloed op literatuur, film, muziek, beeldende kunst (taal en cultuur): uitdrukkingen
o Donquichot: “Dat is echt een donquichot.” “Doe niet aan donquichotterie.” gebruikt om iemand te
beschrijven die een naïeve idealist is die naar onrealistische doelen streeft, steven op een zinloze manier.
Bv. mensen die dingen beweren over klimaatbetogers;
o “Tegen windmolens vechten”: zinloze strijd voeren tegen iets dat je eigenlijk niet kan veranderen.
§ Bv. Een zinloze strijd tegen het klimaat
1. De roman in de verlichting 18e eeuw
Maatschappelijke context
De Verlichting is een periode waarin het verstand (ratio) centraal staat. Men gelooft dat mensen hun verstand
moeten gebruiken om de wereld te begrijpen en te verbeteren. We hebben als mens de verantwoordelijkheid
om met het verstand dat we gekregen hebben iets mee te doen.
Alle vormen van kunst ontstaan binnen een maatschappelijke context.
Wat er in de maatschappij gebeurt, wordt ook weerspiegeld in kunst, dus ook in literatuur.
Het verlichtingsdenken is opgebouwd op het verstand
Belangrijke ideeën:
• Wetenschappelijk denken → geloof in vooruitgang(sdenken)
• Mensen geloven dat als we ons verstand en wetenschap gebruiken, we wereld beter kunnen opbouwen
• Er is een sterk geloof in de mens en in de maakbaarheid van de wereld.
In de 18e eeuw is men erg optimistisch over deze ideeën. à Men denkt dat: wereld verbeterd kan worden +
de wet. en technologie de samenleving vooruit kunnen helpen.
Volgens de Verlichting moeten emoties in balans gehouden worden door het verstand.
Met andere woorden: ratio moet emoties onder controle houden.
Kritisch denken en mondig worden
Filosofen zoals Immanuel Kant benadrukken dit idee.
Zijn bekende motto is: “Durf te denken”
Dit betekent: gebruik je verstand, denk kritisch, stel vragen over mens en maatschappij
Volgens Kant moeten we ook beleidsvormen en maatschappelijke structuren kritisch bekijken.
Bijvoorbeeld: Moeten mensen meer rechten krijgen? Moeten vrouwen meer rechten krijgen?
In deze periode ontstaan de eerste stappen naar democratisering en emancipatie, bv. ook in feministische
ideeën. Rationeel kritisch kijken naar samenleving i.p.v. individu
Burgerij en zelfontwikkeling (zelfbewuste burgerij)
In de 18e eeuw ontstaat een nieuwe belangrijke groep in de maatschappij: de burgerij.
Dit zijn vaak: ondernemers, rijke burgers, intellectuelen
Ze geloven in zelfontwikkeling. à belangrijk om: te lezen, talen te leren, kennis op te doen
Door hun verstand te gebruiken, proberen ze hun plaats in de wereld te begrijpen en de samenleving beter
te organiseren.
,Literatuur als middel van de Verlichting
Literatuur wordt in de 18e eeuw een belangrijk wapen om ideeën te verspreiden.
Schrijvers gebruiken literatuur om:
• mensen te laten nadenken
• kritiek te geven op de maatschappij
• nieuwe ideeën te bespreken
Tendensen in de (roman)literatuur
Veel non-fictie
In de Verlichting wordt er veel non-fictie geschreven, naast fictie.
Voorbeelden: encyclopedieën
Deze hadden als doel om kennis en verstand ter beschikking te stellen van burgers.
Politieke werken/tijdschriften
Er verschijnen veel tijdschriften met politieke en maatschappelijke teksten, deze waren vaak satirisch en
gaven kritiek op de maatschappij
Een belangrijk genre daarin is het (journalistieke) essay (genre van die tijdsschriften).
Essay < “essayer” (= proberen).
Een essay: stelt een vraag + probeert een antwoord te onderzoeken
Bijvoorbeeld: Zijn vrouwen gelijkwaardig aan mannen? Moeten vrouwen dezelfde kansen krijgen?
Een essay probeert niet meteen te overtuigen, maar: denkt luidop, betrekt de lezer in het denkproces +
gebruikt feiten, argumenten en andere teksten
De lezer wordt dus uitgenodigd om mee na te denken.
Fictie en de roman
Ook fictie speelt een belangrijke rol.
Het wordt op een andere manier gebruikt om:
• de maatschappij te onderzoeken
• te tonen wie mensen zijn
• te laten zien hoe mensen functioneren in de samenleving
Schrijvers creëren een wereld met realistische personages van vlees en bloed.
Het doel is dat de lezer nadenkt over maatschappelijke problemen en daar iets uit kan leren.
Nieuwe personages
Verschijnen nu vaak burgers als hoofdpersonages (i.p.v. adellijke personages). (niet arbeidersklasse)
Niet alleen: adel, koninklijke figuren
Maar ook: gewone burgers zoals fabrikanten, rechtsgeleerden, ondernemers
Lezers konden zich makkelijker identificeren met deze personages.
Populaire fictiegenres
v Didactische en moraliserende literatuur
Literatuur had vaak een opvoedende functie.
Het doel was: de lezer iets bijleren, tonen wat juist of moreel gedrag is.
v Satirische literatuur
Satire gebruikt om lezer kritisch te laten nadenken over maatschappij + kritiek te geven op de maatschappij
Door humor of overdrijving worden maatschappelijke problemen zichtbaar gemaakt.
v Kinder- en jeugdliteratuur (opvoeding, moraliserend)
In deze periode ontstaan ook kinder- en jeugdboeken.
Men gelooft dat als men een betere wereld wil creëren, men de nieuwe generatie (toekomst) moet
opvoeden. Ook deze boeken zijn vaak moraliserend.
v Nieuwe romangenre: Avonturenroman
De avonturenroman was zeer populair in de 18e eeuw.
Vaak: geschreven in de ik-vorm, waardoor het lijkt alsof de ik-verteller het zelf heeft meegemaakt.
Voor het publiek in de 18e eeuw voelde dat heel realistisch en spannend, een beetje
zoals realityverhalen vandaag.
, Ø Criminele biografie
Dit zijn levensverhalen van criminelen of gevangenen.
Het publiek vond het intrigerend om te lezen over het leven van misdadigers.
Ø Travestieroman
Deze romans gaan over vrouwen die zich als mannen verkleden. Dit gebeurde soms ook in de realiteit.
Bv.: vrouwen die zich als matrozen voordeden zodat ze rollen of beroepen konden uitoefenen die alleen
voor mannen waren
Deze verhalen stellen vragen over genderrollen en of die wel vanzelfsprekend zijn (aanvaarden of kritisch)
Ø Imaginaire reisverhalen
Dit zijn verhalen over reizen naar verzonnen werelden (fantasiewereld) of onbestaande volkeren.
Waarom? Het gaf de lezer een kans om na te denken over:
• hoe een maatschappij georganiseerd kan worden
• hoe een ideale samenleving eruit zou kunnen zien
Het is een soort denkoefening over de eigen maatschappij.
Bekende werken
§ Robinson Crusoe – Daniel Defoe (avonturenroman à robinsonade)
Het verhaal gaat over een man die schipbreuk lijdt en terechtkomt op een onbewoond eiland.
Daar bouwt hij een nieuwe samenleving op.
Het verhaal benadrukt: de maakbaarheid van een samenleving/maatschappij
Dit soort verhalen noemt men robinsonades.
§ Gulliver’s Travels – Jonathan Swift (avonturenroman à imaginaire reisverhaal)
Dit boek is een satire op Engeland en Europa.
In het verhaal gaat Gulliver op reis over zee. Door verschillende stormen en schipbreuken komt hij terecht
in nieuwe, onbekende landen waar niemand eerder van gehoord had. Daar ontmoet hij verschillende vreemde
volkeren.
Voorbeelden
• Een land van reuzen: Gulliver komt terecht bij reuzen. In het begin lijken ze afschrikwekkend, maar
uiteindelijk blijken ze vriendelijk en empathisch.
• Een land waar paarden: In een ander land ontmoet Gulliver zeer intelligente en gecultiveerde paarden
De mensen daarentegen zijn primitief en agressief. Hiermee stelt Swift een belangrijke vraag: Waarom
organiseren wij onze samenleving niet rationeler, zoals deze paardenmaatschappij?
Deze fantasiewerelden worden gebruikt om kritiek te geven op de Engelse/Europese samenleving en
politiek. Het lijkt een beetje op dierenfabels, waarin dieren gebruikt worden om kritiek te geven op mensen.
Dit was een veilige manier om kritiek te geven op de maatschappij.
Nederlandse literatuur: Betje Wolff en Aagje Deken
Hun werk: De historie van mejuffrouw Sara Burgerhart
Dit is een typisch werk uit de Verlichting.
De auteurs Betje Wolff en Aagje Deken waren twee vrouwen die niet getrouwd waren en samenwoonden,
en samen literatuur schreven.
Dit boek is een briefroman.
Dat betekent: het verhaal bestaat volledig uit brieven (geen doorlopend verhaal)
Door de brieven leer je de personages en hun gedachten kennen.
We lezen brieven van:
• Sara Burgerhart
• haar oom (voogd)
• haar vrienden
• haar kamergenoten
• de vrouw die het pension leidt
Zo krijg je verschillende perspectieven op Sara’s leven en hetzelfde verhaal.
Voordeel: ik-vorm geschreven, geeft een authentiek gevoel, alsof de gebeurtenissen echt gebeurd zijn. Dat
vond het publiek in de 18e eeuw zeer aantrekkelijk.
