CULTURELE THEMA’S
NORMCORE
= De samenvoeging van hardcore en normaal.
Een breed verspreide hedendaagse tendens waarbij inspiratie gezocht wordt in de
gewone, alledaagse normaliteit – als reactie op overdreven spektakel en
oppervlakkigheid.
CONTEXT
Jaren ‘70
Þ Economisch somber door oliecrisis. Olieproducerende landen sluiten de kranen
als protest, wat leidt tot jarenlange crisis. Esthetiek is sober en rationalistisch.
Jaren ‘80
Þ Economisch herstel (na de magere jaren ’70)
Þ Nadruk op uiterlijk vertoon en rijkdom. Esthetiek: veel sieraden, vals leer, glitter,
haarlak, felle kleuren, neonlichten. De computer doet zijn intrede: eshtetiek
geïnspireerd op eerste computerspelletjes met lichtgevende elementen.
Grafische vormgeving: intense kleurentaal, digitale technieken (drumcomputers,
synthesizers). Populaire cultuur: Dynasty, Miami Vice, Dirty Dancing, … Prep style
populair bij mannen (alsof men naar Yale of Harvard gaat)
Þ Professionalisering van reclame — Grotere budgetten, nieuwe technologieën,
internationale campagnes. Beeldcultuur wordt een industrie.
Jaren ‘90
Þ Gaat door op de jaren ’80, maar iets soberder. Extreme kanten worden afgevijld.
Nog steeds shiny materialen, maar nu met pasteltinten (zachter). Tijdperk van de
Spice Girls: veel roze en glanzende rokjes.
Vandaag
Þ Sobere kleuren en materialen: losse oversized t-shirts, eenvoudige jeans,
sneakers, witte adidassen, … Zelfs haute couture volgt mee: Balenciage verkoopt
banale t-shirts aan hoge prijzen met enkel een logo.
Redenen voor de huidige sobere esthetiek
- Afzetten tegen het spektakel en de oppervlakkigheid van de vorige decennia
- Ecologisch motief: groeiend besef dat we zorgvuldiger moeten omgaan met onze
planeet (minder plastic, minder flashy).
- Economische terugval na de crisis van 2007 – 2008: noodgedwongen teruggrijpen
naar eenvoudigere vormen.
Culturele thema’s – Jeroen Verrecht 1
, CINEMATOGRAFIE – DOGMA 95
In de jaren '90 domineren overdreven action movies, special eeects en cliché
superheroes. De Deense regisseurs Lars Von Trier en Thomas Vinterberg reageren hier
in 1995 op.
Bij de viering van 100 jaar cinema in Cannes delen ze rode pamfletten uit: een eenvoudig
A4-papier, bedrukt in Times New Roman aan weerszijden. Dit pamflet bevat een
reglement — een "dogma" voor authentiek filmmaken. Filmmakers die de regels
opvolgden kregen een certificaat "Dogma 95".
Thomas Vinterberg — Festen
Verhaal van een familie die samenkomt voor de verjaardag van de vader. Baanbrekende
film: handheld camera creëert grote betrokkenheid bij de kijker. Rauwe maar boeiende
eerlijkheid.
Einde & erfenis
Probleem: de regels waren te streng en te specifiek, waardoor alle Dogma-films (slechts
20 gemaakt) op elkaar begonnen te lijken. Dogma 95 werd zelf een genre — net wat men
wou vermijden. In 2005 doken de regisseurs het zelf op eigen initiatief weer op.
De invloed op de cinema bleef echter enorm:
- Het principe van de handheld camera werd overgenomen door vele cultfilms:
Blair Witch Project, Dogville
- Nieuwe camera's lieten toe om met beperkte budgetten toch kwalitatief te filmen
- Harmony Korine werd sterk beïnvloed: Gummo, Spring Breakers
- Fien Troch — Home (2017): intimiteit via handheld camera, geen special eeects,
sommige scènes gefilmd met gsm van acteurs
Culturele thema’s – Jeroen Verrecht 2
, FOTOGRAFIE
JUERGEN TELLER (1964)
Duits fotograaf, geboren in een familie van vioolbouwers in de voormalige Sovjet-Unie.
Allergisch aan vioolhout → kon de familiezaak niet overnemen. Riep een
psychosomatische aandoening in om legerdienst te ontwijken en een statuut van
kunstenaar aan te vragen. Kreeg van de overheid 3 fotocamera's. Omdat de Sovjet-Unie
geen doorbraak bood, stak hij de oost-westsplitsing over naar Londen. Verkocht 2
camera's (inclusief zijn Hasselblad) om te overleven; hield het "toeristentoestelletje" bij.
Begin: klassieke modefotografie in witte studie met typische posen – technisch perfect
maar voorspelbaar
Slagschaduw: de schaduw van zijn flits wordt zichtbaar – technisch een fout, maar
visueel een sterk accent
Spontanere poses worden steeds belangrijker
Warme witbalans: door filmkeuze krijgen foto’s een goudgele zweem – lijken op
vakantiekiekjes van de man in de straat: toegankelijk.
Authentieke locaties: privéruimtes en woningen van de modellen i.p.v. studio
Verba,d: Teller plaatst tegenover de op status en schijnbare rijkdom gebaseerde
modewereld een focus op eerlijkeheid en inhoud – precies het normcore – principe.
WERKWIJZE & TECHNIEK
Werkte lang analoog met contact-camera's.
Probleem: flits heeft na ~5 shots enkele seconden nodig om op te laden. Oplossing:
werkte tegelijk met 2 of 3 toestellen. Fotografeert nu al een tijdje digitaal.
BELANGRIJKE WERKEN & KLANTEN
Go – sees (2000)
Belde modelagentschappen en vroeg álle modellen te sturen. Portretreeks bij zijn
voordeur. Toont de oppervlakkige "vleeskeuring" van de modewereld, maar ook eerlijke
individuen met hoop en ambities. Typeert de haat-liefdeverhouding met de commerciële
modewereld.
More (2000)
Boek met foto's van 90s-topmodel Stephanie Seymour in haar leefomgeving — ver weg
van catwalks en glamoureuze shoots.
Culturele thema’s – Jeroen Verrecht 3
, Céline campagnes
Werkt met niet-klassieke modellen, soms ouder of met een aparte look. Joan Didion
(Amerikaanse schrijfster) als model — bewust als eerlijke blijk van wat esthetiek mag
zijn in de mode.
Paradis
Reeks waarbij hij 's nachts met een actrice en model in het Louvre rondwandelde. Ruwer
en extremer — schijnbaar geen composities, weinig technische zorgvuldigheid. Teller
verlegt zijn grenzen.
Recenter werk ontstaat in zijn privésfeer, met zijn kinderen — geen eufemistische
fotografie. Hij is een van de weinige fotografen die artistieke en commerciële carrière
combineert. Grote klanten: Vivienne Westwood, Marc Jacobs. Ook een boek met Kanye,
Kim en zichzelf gemaakt op een halve namiddag in de buurt van een Frans kasteel
(vakantie 2016).
WILLIAM EGGLESTON (1939)
Generatie ouder dan Teller, groeide op in een burgerlijk gezin in het Amerikaanse
midwesten. Vond het midwesten te saai om te fotograferen. Een vriend adviseerde hem
net die saaiheid te verhéeen. Richtte zijn 35mm camera op "saaie dingen": prullen,
dakwanden, alledaagse objecten.
- Fotografeerde in kleur, terwijl tijdgenoten nog zwart-wit werkten (kleur werd
geassocieerd met de pers, niet met kunst)
- Fragiele composities: lijken makkelijk te maken, maar lukken bijna nooit als je het
zelf probeert
- Foto's zijn herkenbaar én vervreemdend tegelijk — ze doen dromen
- Gaf nooit titels aan zijn werk, publiceerde altijd zonder commentaar of hiërarchie
Eggleston noemde dit zelf een “democratische manier van kijken”: alles is gelijkwaardig
en alles is het waard om te fotograferen.
Culturele thema’s – Jeroen Verrecht 4
NORMCORE
= De samenvoeging van hardcore en normaal.
Een breed verspreide hedendaagse tendens waarbij inspiratie gezocht wordt in de
gewone, alledaagse normaliteit – als reactie op overdreven spektakel en
oppervlakkigheid.
CONTEXT
Jaren ‘70
Þ Economisch somber door oliecrisis. Olieproducerende landen sluiten de kranen
als protest, wat leidt tot jarenlange crisis. Esthetiek is sober en rationalistisch.
Jaren ‘80
Þ Economisch herstel (na de magere jaren ’70)
Þ Nadruk op uiterlijk vertoon en rijkdom. Esthetiek: veel sieraden, vals leer, glitter,
haarlak, felle kleuren, neonlichten. De computer doet zijn intrede: eshtetiek
geïnspireerd op eerste computerspelletjes met lichtgevende elementen.
Grafische vormgeving: intense kleurentaal, digitale technieken (drumcomputers,
synthesizers). Populaire cultuur: Dynasty, Miami Vice, Dirty Dancing, … Prep style
populair bij mannen (alsof men naar Yale of Harvard gaat)
Þ Professionalisering van reclame — Grotere budgetten, nieuwe technologieën,
internationale campagnes. Beeldcultuur wordt een industrie.
Jaren ‘90
Þ Gaat door op de jaren ’80, maar iets soberder. Extreme kanten worden afgevijld.
Nog steeds shiny materialen, maar nu met pasteltinten (zachter). Tijdperk van de
Spice Girls: veel roze en glanzende rokjes.
Vandaag
Þ Sobere kleuren en materialen: losse oversized t-shirts, eenvoudige jeans,
sneakers, witte adidassen, … Zelfs haute couture volgt mee: Balenciage verkoopt
banale t-shirts aan hoge prijzen met enkel een logo.
Redenen voor de huidige sobere esthetiek
- Afzetten tegen het spektakel en de oppervlakkigheid van de vorige decennia
- Ecologisch motief: groeiend besef dat we zorgvuldiger moeten omgaan met onze
planeet (minder plastic, minder flashy).
- Economische terugval na de crisis van 2007 – 2008: noodgedwongen teruggrijpen
naar eenvoudigere vormen.
Culturele thema’s – Jeroen Verrecht 1
, CINEMATOGRAFIE – DOGMA 95
In de jaren '90 domineren overdreven action movies, special eeects en cliché
superheroes. De Deense regisseurs Lars Von Trier en Thomas Vinterberg reageren hier
in 1995 op.
Bij de viering van 100 jaar cinema in Cannes delen ze rode pamfletten uit: een eenvoudig
A4-papier, bedrukt in Times New Roman aan weerszijden. Dit pamflet bevat een
reglement — een "dogma" voor authentiek filmmaken. Filmmakers die de regels
opvolgden kregen een certificaat "Dogma 95".
Thomas Vinterberg — Festen
Verhaal van een familie die samenkomt voor de verjaardag van de vader. Baanbrekende
film: handheld camera creëert grote betrokkenheid bij de kijker. Rauwe maar boeiende
eerlijkheid.
Einde & erfenis
Probleem: de regels waren te streng en te specifiek, waardoor alle Dogma-films (slechts
20 gemaakt) op elkaar begonnen te lijken. Dogma 95 werd zelf een genre — net wat men
wou vermijden. In 2005 doken de regisseurs het zelf op eigen initiatief weer op.
De invloed op de cinema bleef echter enorm:
- Het principe van de handheld camera werd overgenomen door vele cultfilms:
Blair Witch Project, Dogville
- Nieuwe camera's lieten toe om met beperkte budgetten toch kwalitatief te filmen
- Harmony Korine werd sterk beïnvloed: Gummo, Spring Breakers
- Fien Troch — Home (2017): intimiteit via handheld camera, geen special eeects,
sommige scènes gefilmd met gsm van acteurs
Culturele thema’s – Jeroen Verrecht 2
, FOTOGRAFIE
JUERGEN TELLER (1964)
Duits fotograaf, geboren in een familie van vioolbouwers in de voormalige Sovjet-Unie.
Allergisch aan vioolhout → kon de familiezaak niet overnemen. Riep een
psychosomatische aandoening in om legerdienst te ontwijken en een statuut van
kunstenaar aan te vragen. Kreeg van de overheid 3 fotocamera's. Omdat de Sovjet-Unie
geen doorbraak bood, stak hij de oost-westsplitsing over naar Londen. Verkocht 2
camera's (inclusief zijn Hasselblad) om te overleven; hield het "toeristentoestelletje" bij.
Begin: klassieke modefotografie in witte studie met typische posen – technisch perfect
maar voorspelbaar
Slagschaduw: de schaduw van zijn flits wordt zichtbaar – technisch een fout, maar
visueel een sterk accent
Spontanere poses worden steeds belangrijker
Warme witbalans: door filmkeuze krijgen foto’s een goudgele zweem – lijken op
vakantiekiekjes van de man in de straat: toegankelijk.
Authentieke locaties: privéruimtes en woningen van de modellen i.p.v. studio
Verba,d: Teller plaatst tegenover de op status en schijnbare rijkdom gebaseerde
modewereld een focus op eerlijkeheid en inhoud – precies het normcore – principe.
WERKWIJZE & TECHNIEK
Werkte lang analoog met contact-camera's.
Probleem: flits heeft na ~5 shots enkele seconden nodig om op te laden. Oplossing:
werkte tegelijk met 2 of 3 toestellen. Fotografeert nu al een tijdje digitaal.
BELANGRIJKE WERKEN & KLANTEN
Go – sees (2000)
Belde modelagentschappen en vroeg álle modellen te sturen. Portretreeks bij zijn
voordeur. Toont de oppervlakkige "vleeskeuring" van de modewereld, maar ook eerlijke
individuen met hoop en ambities. Typeert de haat-liefdeverhouding met de commerciële
modewereld.
More (2000)
Boek met foto's van 90s-topmodel Stephanie Seymour in haar leefomgeving — ver weg
van catwalks en glamoureuze shoots.
Culturele thema’s – Jeroen Verrecht 3
, Céline campagnes
Werkt met niet-klassieke modellen, soms ouder of met een aparte look. Joan Didion
(Amerikaanse schrijfster) als model — bewust als eerlijke blijk van wat esthetiek mag
zijn in de mode.
Paradis
Reeks waarbij hij 's nachts met een actrice en model in het Louvre rondwandelde. Ruwer
en extremer — schijnbaar geen composities, weinig technische zorgvuldigheid. Teller
verlegt zijn grenzen.
Recenter werk ontstaat in zijn privésfeer, met zijn kinderen — geen eufemistische
fotografie. Hij is een van de weinige fotografen die artistieke en commerciële carrière
combineert. Grote klanten: Vivienne Westwood, Marc Jacobs. Ook een boek met Kanye,
Kim en zichzelf gemaakt op een halve namiddag in de buurt van een Frans kasteel
(vakantie 2016).
WILLIAM EGGLESTON (1939)
Generatie ouder dan Teller, groeide op in een burgerlijk gezin in het Amerikaanse
midwesten. Vond het midwesten te saai om te fotograferen. Een vriend adviseerde hem
net die saaiheid te verhéeen. Richtte zijn 35mm camera op "saaie dingen": prullen,
dakwanden, alledaagse objecten.
- Fotografeerde in kleur, terwijl tijdgenoten nog zwart-wit werkten (kleur werd
geassocieerd met de pers, niet met kunst)
- Fragiele composities: lijken makkelijk te maken, maar lukken bijna nooit als je het
zelf probeert
- Foto's zijn herkenbaar én vervreemdend tegelijk — ze doen dromen
- Gaf nooit titels aan zijn werk, publiceerde altijd zonder commentaar of hiërarchie
Eggleston noemde dit zelf een “democratische manier van kijken”: alles is gelijkwaardig
en alles is het waard om te fotograferen.
Culturele thema’s – Jeroen Verrecht 4
