Studiegids Sociale Ethiek | SRW – UCLL Leuven
STUDIEGIDS
Sociale Ethiek
Sociale Readaptatiewetenschappen | UCLL Leuven
Examen: 1 & 3 juni
Docenten: Stijn & David
Examentips
• Geen redundantie: schrijf geen onnodige herhaling
• Structureer je antwoord en beantwoord de vraag volledig
• Geef referenties bij open boek vragen: p. X, Y en Z
• Ga niet uit van de kennis van de docent – leg moeilijke begrippen uit
• Wees creatief: werk eigen voorbeelden uit ter verduidelijking
• Deel 1 (Stijn): gesloten vragen | Deel 2 (David): dashboardsamenleving
Examen: 1 & 3 juni | Vak: Sociale Ethiek Pagina
,Studiegids Sociale Ethiek | SRW – UCLL Leuven
DEEL 1 – STIJN: Theoretische Ethiek
Hoorcollege 1 – Wat is Sociale Ethiek?
Wat is ethiek?
Ethiek gaat over normen en waarden – hoe dingen zouden moeten zijn, niet hoe ze zijn. Dat onderscheid
is cruciaal:
Type Wat? Voorbeeld
Descriptieve ethiek Beschrijft hoe mensen zich feitelijk gedragen "Mensen liegen soms"
Prescriptieve ethiek Schrijft voor hoe mensen zich zouden "Je mag niet liegen"
moeten gedragen
Ethiek is typisch menselijk: wij kunnen nadenken over ons gedrag en er bewust afstand van nemen.
Dieren handelen puur op instinct – mensen kunnen dat instinct sturen via de rede.
David Hume spreekt over de is – ought kloof. Ethiek probeert deze kloof te overbruggen, maar dat is
nooit vanzelfsprekend. Hume stelt dat er een verschil is tussen:
Hoe de wereld is
Hoe de wereld zou moeten zijn
Ethos en 'normaal'
Ethos = gewoonte of gebruik – wat je gewoonlijk doet zonder erover na te denken. Je merkt je eigen
ethos pas als je ergens anders bent (ander land, ander gezin).
Het woord 'normaal' is niet onschuldig: het bevat het woord norm. Als je zegt 'dat is niet normaal',
oordeel je over wie van de norm afwijkt. Dit is een kritisch punt dat door het hele vak terugkomt.
De 5 Morele Instincten van Verplaetse (obv WS onderzoek)
Verplaetse stelt dat mensen van nature vijf morele instincten hebben. Dit is descriptieve ethiek – hij
beschrijft hoe mensen moreel gedragen. De eerste vier zijn instinctief (= mores). De beginselmoraal is de
brug naar rationele ethiek (= ethos).
Moraal Kern Kritisch punt
1. Hechtingsmoraal Zorg, verbondenheid, empathie. Om toch iemand te kunnen kwetsen,
Oxytocine. Neiging om voor anderen te moet je die persoon eerst
zorgen en hen niet te kwetsen. 'ontmenselijken'.
2. Geweldmoraal Wij-zij reflex. Bescherming van de eigen Geweld is niet het tegenovergestelde
groep. Instinct voor agressie. van zorg – het kan juist een uitdrukking
Examen: 1 & 3 juni | Vak: Sociale Ethiek Pagina
, Studiegids Sociale Ethiek | SRW – UCLL Leuven
Moraal Kern Kritisch punt
zijn van zorg voor de eigen groep.
3. Reinigingsmoraal Reinheid = deugd; vuilheid = Kan leiden tot discriminatie en
immoraliteit. Walging als basisemotie. uitsluiting van mensen die als 'onzuiver'
worden gezien. (cancel culture)
4. Mensen zijn dominant door Werkt enkel als iedereen voordeel heeft
Samenwerkingsmoraa samenwerking. Rechtvaardigheidsgevoel én er vrijwilligheid is. Machtsmisbruik
l en aversie tegen bedrog. ondermijnt samenwerking.
5. Beginselmoraal Rationeel nadenken over goed en fout. Emoties en intuïties alleen zijn niet
Brug van instinct naar echte ethiek. voldoende – moraal moet ook rationeel
onderbouwd worden.
Kernverband om te onthouden
• Moraal (mores) = instinctief, emotioneel, Systeem 1
• Ethiek (ethos) = rationele reflectie, Systeem 2
• De 5 moralen zijn de wortels; de drie ethische theorieën (plicht, gevolg, zorg) zijn de rationele
uitwerking
Examen: 1 & 3 juni | Vak: Sociale Ethiek Pagina
STUDIEGIDS
Sociale Ethiek
Sociale Readaptatiewetenschappen | UCLL Leuven
Examen: 1 & 3 juni
Docenten: Stijn & David
Examentips
• Geen redundantie: schrijf geen onnodige herhaling
• Structureer je antwoord en beantwoord de vraag volledig
• Geef referenties bij open boek vragen: p. X, Y en Z
• Ga niet uit van de kennis van de docent – leg moeilijke begrippen uit
• Wees creatief: werk eigen voorbeelden uit ter verduidelijking
• Deel 1 (Stijn): gesloten vragen | Deel 2 (David): dashboardsamenleving
Examen: 1 & 3 juni | Vak: Sociale Ethiek Pagina
,Studiegids Sociale Ethiek | SRW – UCLL Leuven
DEEL 1 – STIJN: Theoretische Ethiek
Hoorcollege 1 – Wat is Sociale Ethiek?
Wat is ethiek?
Ethiek gaat over normen en waarden – hoe dingen zouden moeten zijn, niet hoe ze zijn. Dat onderscheid
is cruciaal:
Type Wat? Voorbeeld
Descriptieve ethiek Beschrijft hoe mensen zich feitelijk gedragen "Mensen liegen soms"
Prescriptieve ethiek Schrijft voor hoe mensen zich zouden "Je mag niet liegen"
moeten gedragen
Ethiek is typisch menselijk: wij kunnen nadenken over ons gedrag en er bewust afstand van nemen.
Dieren handelen puur op instinct – mensen kunnen dat instinct sturen via de rede.
David Hume spreekt over de is – ought kloof. Ethiek probeert deze kloof te overbruggen, maar dat is
nooit vanzelfsprekend. Hume stelt dat er een verschil is tussen:
Hoe de wereld is
Hoe de wereld zou moeten zijn
Ethos en 'normaal'
Ethos = gewoonte of gebruik – wat je gewoonlijk doet zonder erover na te denken. Je merkt je eigen
ethos pas als je ergens anders bent (ander land, ander gezin).
Het woord 'normaal' is niet onschuldig: het bevat het woord norm. Als je zegt 'dat is niet normaal',
oordeel je over wie van de norm afwijkt. Dit is een kritisch punt dat door het hele vak terugkomt.
De 5 Morele Instincten van Verplaetse (obv WS onderzoek)
Verplaetse stelt dat mensen van nature vijf morele instincten hebben. Dit is descriptieve ethiek – hij
beschrijft hoe mensen moreel gedragen. De eerste vier zijn instinctief (= mores). De beginselmoraal is de
brug naar rationele ethiek (= ethos).
Moraal Kern Kritisch punt
1. Hechtingsmoraal Zorg, verbondenheid, empathie. Om toch iemand te kunnen kwetsen,
Oxytocine. Neiging om voor anderen te moet je die persoon eerst
zorgen en hen niet te kwetsen. 'ontmenselijken'.
2. Geweldmoraal Wij-zij reflex. Bescherming van de eigen Geweld is niet het tegenovergestelde
groep. Instinct voor agressie. van zorg – het kan juist een uitdrukking
Examen: 1 & 3 juni | Vak: Sociale Ethiek Pagina
, Studiegids Sociale Ethiek | SRW – UCLL Leuven
Moraal Kern Kritisch punt
zijn van zorg voor de eigen groep.
3. Reinigingsmoraal Reinheid = deugd; vuilheid = Kan leiden tot discriminatie en
immoraliteit. Walging als basisemotie. uitsluiting van mensen die als 'onzuiver'
worden gezien. (cancel culture)
4. Mensen zijn dominant door Werkt enkel als iedereen voordeel heeft
Samenwerkingsmoraa samenwerking. Rechtvaardigheidsgevoel én er vrijwilligheid is. Machtsmisbruik
l en aversie tegen bedrog. ondermijnt samenwerking.
5. Beginselmoraal Rationeel nadenken over goed en fout. Emoties en intuïties alleen zijn niet
Brug van instinct naar echte ethiek. voldoende – moraal moet ook rationeel
onderbouwd worden.
Kernverband om te onthouden
• Moraal (mores) = instinctief, emotioneel, Systeem 1
• Ethiek (ethos) = rationele reflectie, Systeem 2
• De 5 moralen zijn de wortels; de drie ethische theorieën (plicht, gevolg, zorg) zijn de rationele
uitwerking
Examen: 1 & 3 juni | Vak: Sociale Ethiek Pagina
