CONTENTS
inleiding ..............................................................................................................................................5
Doel colleges ...................................................................................................................................5
Economie als sociale wetenschap .....................................................................................................5
definitie economie............................................................................................................................6
kernbegrippen ..................................................................................................................................6
Economische spelers .......................................................................................................................7
theorieën.............................................................................................................................................7
Economische stromingen .................................................................................................................8
Economische orde ......................................................................................................................... 10
grondslagen ...................................................................................................................................... 13
De homo economicus..................................................................................................................... 13
Trade-offs en optimalisatieprincipe ................................................................................................. 13
Markt als coördinatiemechanisme .................................................................................................. 15
Wat is geld ......................................................................................................................................... 17
De functies van geld ....................................................................................................................... 17
Van ruil naar geld ............................................................................................................................ 17
Van goud naar papier ...................................................................................................................... 18
Van fysiek naar feduciair ................................................................................................................. 19
Van fysiek naar fiat ......................................................................................................................... 21
Monetaire macht ............................................................................................................................ 23
Drukken maar? ............................................................................................................................... 24
rendement ........................................................................................................................................ 25
Probleem van sparen ...................................................................................................................... 25
Monetair beleid .............................................................................................................................. 27
rendement ..................................................................................................................................... 29
Berekening en activa .......................................................................................................................... 31
ROI, YIELD, PBP< en NPV ................................................................................................................ 31
assets vs. Liabilities: why the rich get richer ..................................................................................... 32
Types activa ................................................................................................................................... 35
arbeid ............................................................................................................................................... 38
Allocatie van arbeid ........................................................................................................................ 38
Vergoeding van arbeid .................................................................................................................... 38
Aanbod van arbeid.......................................................................................................................... 41
loonkloof ....................................................................................................................................... 47
sparen............................................................................................................................................... 48
1
, Sparen als deel van vermogen ......................................................................................................... 51
lenen................................................................................................................................................. 53
Waarom lenen................................................................................................................................ 53
Kenmerken leningen ....................................................................................................................... 54
Hypothecaire lening ....................................................................................................................... 57
ondernemen ...................................................................................................................................... 61
Voorbeelden van ondernemers ....................................................................................................... 61
Wat is ondernemen ........................................................................................................................ 62
ondernemerschapsproces .............................................................................................................. 64
ondernemerschap .......................................................................................................................... 64
Ondernemerschap internationaal ................................................................................................... 65
businessplan ................................................................................................................................. 66
Oondernemerschap en groei ........................................................................................................... 67
bedrijfsstrategieen ............................................................................................................................. 68
Grote strategische vragen ............................................................................................................... 69
Innoveren .......................................................................................................................................... 70
Wat is innovatie .............................................................................................................................. 70
Soorten innovatie ........................................................................................................................... 70
productlevenscyclus ...................................................................................................................... 70
innovatieproces ............................................................................................................................. 71
Verdieping en oefening ....................................................................................................................... 73
Structurele vs. Marginale beslissing ................................................................................................. 73
Wijzigingen in vraag en aanbodcurve ............................................................................................... 74
ROI, YIELD, PBP .............................................................................................................................. 77
Net present value (netto geactualiseerde waarde) ............................................................................ 78
Regel van 72 ................................................................................................................................... 81
Risico van aandelen en obligatie ..................................................................................................... 81
(in)actieve bevolking ....................................................................................................................... 81
Compromis en akte ........................................................................................................................ 83
actua ................................................................................................................................................ 83
vennootschappen .............................................................................................................................. 90
Wat is een bedrijf ............................................................................................................................ 90
risicobeheersing ............................................................................................................................. 91
Apart belastingsregime ................................................................................................................... 92
Delen van eigenaarschap ................................................................................................................ 94
vennootschapsvormen ................................................................................................................... 95
Stockholder vs. stakeholder ............................................................................................................ 96
2
,rapportering ...................................................................................................................................... 97
De balans ...................................................................................................................................... 98
resultatenrekening ......................................................................................................................... 99
Markt en overheid ............................................................................................................................ 100
Rol van de overheid ...................................................................................................................... 100
Allocatieve functie: collectieve voorzieningen ................................................................................ 101
Allocatieve functie: marktinterventies............................................................................................ 104
herverdelingsfunctie ..................................................................................................................... 106
De kost van de staat ..................................................................................................................... 106
managen ......................................................................................................................................... 109
Wat is management? .................................................................................................................... 109
Nood aan management ................................................................................................................ 110
De aard van management ............................................................................................................. 110
Management als organisatie ......................................................................................................... 111
Visie, missie en waarden............................................................................................................... 113
bedrijfscultuur ............................................................................................................................. 114
bedrijfsbeslissingen ......................................................................................................................... 114
Financiële planning ...................................................................................................................... 115
investeringsbeslissingen ............................................................................................................... 117
financieringsbeslissing ................................................................................................................. 117
Financiële controle ....................................................................................................................... 118
marketing ........................................................................................................................................ 119
doelgroepbepaling ....................................................................................................................... 120
marketingmix ............................................................................................................................... 121
Een merk ..................................................................................................................................... 121
productieketen ................................................................................................................................ 122
specialisatie ................................................................................................................................ 122
De productieketen ........................................................................................................................ 124
(inter)nationale economie ................................................................................................................ 126
Berekening economische activiteit ................................................................................................ 126
Comparatieve productiviteit.......................................................................................................... 128
handelsbalans ............................................................................................................................. 130
globalisering ................................................................................................................................ 130
Internationale economische organisaties ...................................................................................... 131
crisis ............................................................................................................................................... 132
Wat zijn turbulenties ..................................................................................................................... 132
Symptomen van een crisis ............................................................................................................ 133
3
, Economische groei ....................................................................................................................... 134
De sector en haar spelers ................................................................................................................. 136
De bouwsector ............................................................................................................................. 136
Professionele bouwheren ............................................................................................................. 136
studiebureaus .............................................................................................................................. 138
annemers .................................................................................................................................... 139
Dynamiek tussen bouwpartners .................................................................................................... 141
De ontwikkelaar ............................................................................................................................... 141
Maatschappelijke rol .................................................................................................................... 141
Residuele grondwaarde ................................................................................................................ 144
De wet breyne .............................................................................................................................. 146
Grond vs. constructie ................................................................................................................... 146
PPS.............................................................................................................................................. 146
De architect..................................................................................................................................... 147
De context van de vlaamse architect ............................................................................................. 147
Bedrijfseconomische analyse ....................................................................................................... 147
Inhoudelijke analyse ..................................................................................................................... 149
conclusie ..................................................................................................................................... 150
Verdieping en oefening ..................................................................................................................... 151
Analyse van een resultatenrekening .............................................................................................. 151
Toewijzen indirecte kosten ............................................................................................................ 154
WACC berekenen ......................................................................................................................... 155
geldcreatie ................................................................................................................................... 155
Crisis en manie ............................................................................................................................ 158
tulpenmanie (1634 – 1637) ............................................................................................................ 158
dotcombubble ............................................................................................................................. 159
Financiële en eurocrisis ................................................................................................................ 160
Toekomstige uitdagingen: ongelijkheid .......................................................................................... 166
actua .............................................................................................................................................. 168
4
,MANAGEMENT
COLLEGE 1: DE GROTE LIJNEN
Waarom economie in opleiding architectuur -> ontwerp is een contextdicipline waarvan economie deel is
van die context
Discipline als ontwerper is niet evident en het gebrek aan economische kennis versterkt de moeilijkheden
die wij later gaan tegenkomen als ontwerpers.
Management = tool om praktijk meer vorm te geven
INLEIDING
DOEL COLLEGES
Goed ontwerper moet economische context goed begrijpen -> bied perspectief en bewustwording
1 ding dat je moet onthouden: economie is een sociale wetenschap (gaat over mensen en hoe ze
handelen onder bepaalde randvoorwaarden). Het is geen exacte wetenschap maar een sociale
wetenschap.
ECONOMIE ALS SOCIALE WETENSCHAP
- Economische inzichten hangen samen met politiek maatschappelijke visies
- Gebaseerd op veranderde denkkaders
- Mens als fundament van theorieën Domein van
- Resultante van dynamisch samenspel binnen een institutioneel kader economen en
Hoe we vandaag naar economie kijken = anders dan 10 jaar geleden -> ander denkkader politici
Economie is geen exacte wetenschap:
- Geen enkele persoon past perfect in theorie
- De socio-economische context verandert steeds
- Mensen zijn niet zuiver rationeel
- Mensen zijn grotendeels niet voorspelbaar
“economie heeft meer raakvlakken met recht dan wiskunde”
Economie bevat wel eigenschappen die zich als exacte wetenschap laten becijferen: Domein van
- Interesten en rendementen fiscalisten en
- Rapporteringen boekhouders…
- Heffingen en taksen
- …
Economie is grotendeels sociale wetenschap met stukken exacte wetenschap -> rationeel en emotioneel
tegelijk
Economie als onderdeel van de praxeologie: de leer van het menselijke handelen (Ludwig von Mises) ->
menselijk handel = basis
Hoe gaat de mens zijn eigen welzijn verbeteren? Geeft logische en minder logische afwegingen
5
,DEFINITIE ECONOMIE
Twee sleutelbegrippen:
1. Scarse means
2. Alternative use
➔ Wat doen met die schaarste middelen en de vele alternatieven waarop we deze middelen kunnen
inzetten
Economisch probleem:
- Schaarste: beperkte hoeveelheid middelen
- Keuze problemen: veelheid aan bestedingsmogelijkheden
Economisch probleem vs. Economisch motief (=oplossen van dit probleem in de drijfveer van menselijk
handelen)
KERNBEGRIPPEN
3 kernbegrippen:
1. Behoeften
2. Productiefactoren
3. Goederen
(economische) behoeftes:
- Verlangens van de mens (onbegrensd, niet allen even fundamenteel)
- Vervulling door inzet schaarse middelen
- Verschillende zaken kunnen een behoefte invullen: substituten
- Het nut van goederen is subjectief, en dus kan de prijs (waarde) variëren van persoon tot
persoon
Prijs = subjectief gegeven
Marktprijs = maatschappelijk gemiddelde van nut dat de maatschappij hecht aan een bepaald
goed
- Economie oordeelt niet over de wenselijkheid van behoeftes, en is amoreel
- Welvaart = de mate waarin de behoeften worden vervuld met schaarse middelen
- Welzijn = is de combinatie van welvaart met vervulling van niet meetbare behoeften
6
,(schaarse) productiefactoren:
Goederen
- Gericht op behoeftevervulling
- Zijn ook schaars, want worden gevormd uit schaarse productiefactoren
- Duurzaam (meerdere gebruiken bv. Auto) of niet-duurzaam (slechts eenmalig gebruik bv. Eten)
- Consumtiegoed: directe behoeftebevrediging bv. Pint
- Investeringsgoed: indirecte behoeftvervulling:
Duurzame investeringsgoederen (= kapitaalgoederen, nodig om iets anders te consumeren en
meerdere keren te gebruiken): duurzaam van karakter bv. Machines
Niet-duurzame investeringsgoederen: eenmalig gebruik bv. Printerinkt
- Finale goederen (eindproduct vb. kledij) of intermediaire goederen (halffabrikanten vb. stof)
ECONOMISCHE SPELERS
Economie is het samenspel tussen:
3 soorten spelers
1. Gezinnen
2. Bedrijven
3. Overheid
Bij die drie spelers zit de mens telkens aan de basis (zowel goede als corrupte mensen)
THEORIEËN
Heel veel manieren om naar economie te kijken -> gevolg van hoe de maatschappij, geschiedenis en
context evolueert
7
,Economische stroming: hoe denken/analyseren over geschiedenis economisch vraagstuk
ECONOMISCHE STROMINGEN
- Resultaat van lange ontwikkelingen
- Conflicterende paradigma
Mensheid
Rol overheid
Methodieken
- Sociaal-economische omstandigheden: hoe maatschappij naar de economie kijkt
Geschiedenis levert geen voorspellend bewijs, maar onthult en onderzoekt complexe dynamieken.
Premoderne voorlopers:
- Tot ca. 1750
- Voornaamste pre-klassieke denkrichtingen, maar niet de enige (bv. Thomas van Aquino)
- Losse economische gedachten, geen autonome wetenschappelijke discipline
- Telkens focus op een enkel aspect
- Product van ancien regime (de drie standen)
- Vb. mercantilisme of fysiocratie
Mercantilisme (1450-1750):
- Obsessie met edele metalen
Goed, zilver in eigen land houden
- Handelbalans: zo weinig mogelijk van andere naties kopen, er maximaal aan verkopen
- Nationalisme/protectionisme
- Koloniaal (westers) systeem
- Voedingsboden voor conflict en oorlog
Meganomics als wedergeboorte van mercantilisme: (trump geobsedeerd door handelsbalans)
- Handel als zero-sum game (iemand verliest en iemand wint, handel werkt zo NIET)
- Obsessie met handelsbalansen
- Tarieven
- Protectionisme en handelsoorlog
- Neokolonialisme rond grondstoffen
Klassieke school (1775-1875):
Valt samen met begin van de industriële revolutie, de verlichting, de val van ancien regime en Franse
revolutie -> kantelpunt de geschiedenis waar denken over economie compleet veranderd
- Eerste volwaardige economische theorie
Adam Smith (Darwin van economie)
Thomas Malthus
Davis Ricardo
- Individuele vrijheid en concurrentie: laisser-faire
- Homo-economicus: rationeel/optimaliserende mens
- Lotsverbetering mensheid
- Verlichting – einde ancien regime
- Industriële revolutie
8
, - Verder uitgebouwd in neoklassieke school
Adam Smith, wealth of nations (1776)
- Startpunt/basis economische wetenschap
- Hoe komt het dat een bepaald land welvarend is en hoe kan het welvarend blijven: An inquiry into
nature and causes of the Wealth of Nations
- Vrijhandel (vs. Mercantilisme)
- Ambacht, handel en industrie vs. Fysiocratie Vandaag de norm
- Specialisatie en ruil binnen de
- Arbeidsverdeling economische
- “invisible hand” zorgt voor evenwicht en vraag en aanbod wetenschap
Neoklassieke school (1875-heden):
Mensgerichte werk van Adam Smith meer verwetenschappelijken met gevolg:
- Abstractie van de klassieke theorieën
- Integratie statistiek en wiskunde
- Loskoppeling van historische-institutionele factoren
- Modellen en voorspellingen
- Angelsaksisch
- Oostenrijkse school: rebel binnen neoklassieken
Onzekerheid integreren
Focus op grote lijnen
Non-sciëntisme: kritisch staan tov modellen
Keynesiaanse school (1936-heden)
Rond 1929 crash van Wallstreet en great depression: enorme diepgaande crisis met overproductie en
overkapitalisatie van beurzen waardoor de economie instort -> Amerikanen gaan de handel wereldwijd
aan banden leggen
- John Maynard Keynes -> als economie niet werkt is het de taak van de overheid om te zorgen
voor zekerheid om die economie terug op te starten
- Afwijzen van neoklassieke macro-economie
- Great depression en new deal politiek (VS)
- Overheidsgeld als motor (anticyclisch budget)
Bv. Golden gate brug
Vraag stimuleren door zelf uitgaven te doen
- Belang van koopkracht: vraag-economie
- In jaren ’70 uit de gratie geraakt (in VS)
Milton Friedman zette de neoklassieke macro-economie weer op de troon, opnieuw
liberaliseren en kijken naar de aanbod economie (bedrijven productief zijn zodat er makkelijk
geconsumeerd kan worden).
Aanbodeconomie vs. Vraageconomie
Marxistische school (1854-1989)
- Karl Marx (communistisch Manifest – 1854)
- Ontstaan uit ontbering fabrieksarbeiders
- Totalitaire visie op de samenleving
- Productiefactoren gecollectiviseerd en vanuit centrale overheid gecoördineerd
- Slechts arbeid heeft waarde, handel etc. niet
- Afschaffing privébezit, centraal, geleide economie
- Vaagheid over postkapitalisme: snel twisten
9
, - Humanitaire en ecologische catastrofe
- USSR, China, Cuba, Noord-Korea etc.
- Socialism als ‘kapitalistische variant’
Neoklassiek nog steeds mainstream?
Vrije markt (neo) klassieke
Privebezit school sluit hier het
Democratische staten beste bij aan
Globalisering
Druk op neoklassieke school:
- Keynesiaanse en zelfs in zeer beperkte mate marxistische stromingen blijven sluimeren
- Vele “lokale” varianten
EU: zgn. derde weg (klassieke gemengde economie)
China: staatsgeld met vrije zones
Rusland en VS: Crony Capitalism (vriendjespolitiek en belangen van de zakenwereld veel te sterk
verstrengeld)
- Grote nieuwe uitdagingen
Ongelijkheid
Groeiende autoritarisme en oorlogsdreigingen
Deglobalisering en multipolariteit
Klimaatverandering
ECONOMISCHE ORDE
= centrale mechanisme van een samenleving om het economisch probleem op te lossen
3 aspecten
1. Allocatiemechanisme: hoe verdeel je mensen, middelen, goederen?
2. Eigendomsrechten: wie bezit er arbeid, kapitaal, goederen?
3. Centrale drijfveer: in wiens belang handelen we?
Allocatiemechanisme:
➔ Hoe goederen verdeeld worden en toegewezen worden aan bepaalde doelstellingen
10
inleiding ..............................................................................................................................................5
Doel colleges ...................................................................................................................................5
Economie als sociale wetenschap .....................................................................................................5
definitie economie............................................................................................................................6
kernbegrippen ..................................................................................................................................6
Economische spelers .......................................................................................................................7
theorieën.............................................................................................................................................7
Economische stromingen .................................................................................................................8
Economische orde ......................................................................................................................... 10
grondslagen ...................................................................................................................................... 13
De homo economicus..................................................................................................................... 13
Trade-offs en optimalisatieprincipe ................................................................................................. 13
Markt als coördinatiemechanisme .................................................................................................. 15
Wat is geld ......................................................................................................................................... 17
De functies van geld ....................................................................................................................... 17
Van ruil naar geld ............................................................................................................................ 17
Van goud naar papier ...................................................................................................................... 18
Van fysiek naar feduciair ................................................................................................................. 19
Van fysiek naar fiat ......................................................................................................................... 21
Monetaire macht ............................................................................................................................ 23
Drukken maar? ............................................................................................................................... 24
rendement ........................................................................................................................................ 25
Probleem van sparen ...................................................................................................................... 25
Monetair beleid .............................................................................................................................. 27
rendement ..................................................................................................................................... 29
Berekening en activa .......................................................................................................................... 31
ROI, YIELD, PBP< en NPV ................................................................................................................ 31
assets vs. Liabilities: why the rich get richer ..................................................................................... 32
Types activa ................................................................................................................................... 35
arbeid ............................................................................................................................................... 38
Allocatie van arbeid ........................................................................................................................ 38
Vergoeding van arbeid .................................................................................................................... 38
Aanbod van arbeid.......................................................................................................................... 41
loonkloof ....................................................................................................................................... 47
sparen............................................................................................................................................... 48
1
, Sparen als deel van vermogen ......................................................................................................... 51
lenen................................................................................................................................................. 53
Waarom lenen................................................................................................................................ 53
Kenmerken leningen ....................................................................................................................... 54
Hypothecaire lening ....................................................................................................................... 57
ondernemen ...................................................................................................................................... 61
Voorbeelden van ondernemers ....................................................................................................... 61
Wat is ondernemen ........................................................................................................................ 62
ondernemerschapsproces .............................................................................................................. 64
ondernemerschap .......................................................................................................................... 64
Ondernemerschap internationaal ................................................................................................... 65
businessplan ................................................................................................................................. 66
Oondernemerschap en groei ........................................................................................................... 67
bedrijfsstrategieen ............................................................................................................................. 68
Grote strategische vragen ............................................................................................................... 69
Innoveren .......................................................................................................................................... 70
Wat is innovatie .............................................................................................................................. 70
Soorten innovatie ........................................................................................................................... 70
productlevenscyclus ...................................................................................................................... 70
innovatieproces ............................................................................................................................. 71
Verdieping en oefening ....................................................................................................................... 73
Structurele vs. Marginale beslissing ................................................................................................. 73
Wijzigingen in vraag en aanbodcurve ............................................................................................... 74
ROI, YIELD, PBP .............................................................................................................................. 77
Net present value (netto geactualiseerde waarde) ............................................................................ 78
Regel van 72 ................................................................................................................................... 81
Risico van aandelen en obligatie ..................................................................................................... 81
(in)actieve bevolking ....................................................................................................................... 81
Compromis en akte ........................................................................................................................ 83
actua ................................................................................................................................................ 83
vennootschappen .............................................................................................................................. 90
Wat is een bedrijf ............................................................................................................................ 90
risicobeheersing ............................................................................................................................. 91
Apart belastingsregime ................................................................................................................... 92
Delen van eigenaarschap ................................................................................................................ 94
vennootschapsvormen ................................................................................................................... 95
Stockholder vs. stakeholder ............................................................................................................ 96
2
,rapportering ...................................................................................................................................... 97
De balans ...................................................................................................................................... 98
resultatenrekening ......................................................................................................................... 99
Markt en overheid ............................................................................................................................ 100
Rol van de overheid ...................................................................................................................... 100
Allocatieve functie: collectieve voorzieningen ................................................................................ 101
Allocatieve functie: marktinterventies............................................................................................ 104
herverdelingsfunctie ..................................................................................................................... 106
De kost van de staat ..................................................................................................................... 106
managen ......................................................................................................................................... 109
Wat is management? .................................................................................................................... 109
Nood aan management ................................................................................................................ 110
De aard van management ............................................................................................................. 110
Management als organisatie ......................................................................................................... 111
Visie, missie en waarden............................................................................................................... 113
bedrijfscultuur ............................................................................................................................. 114
bedrijfsbeslissingen ......................................................................................................................... 114
Financiële planning ...................................................................................................................... 115
investeringsbeslissingen ............................................................................................................... 117
financieringsbeslissing ................................................................................................................. 117
Financiële controle ....................................................................................................................... 118
marketing ........................................................................................................................................ 119
doelgroepbepaling ....................................................................................................................... 120
marketingmix ............................................................................................................................... 121
Een merk ..................................................................................................................................... 121
productieketen ................................................................................................................................ 122
specialisatie ................................................................................................................................ 122
De productieketen ........................................................................................................................ 124
(inter)nationale economie ................................................................................................................ 126
Berekening economische activiteit ................................................................................................ 126
Comparatieve productiviteit.......................................................................................................... 128
handelsbalans ............................................................................................................................. 130
globalisering ................................................................................................................................ 130
Internationale economische organisaties ...................................................................................... 131
crisis ............................................................................................................................................... 132
Wat zijn turbulenties ..................................................................................................................... 132
Symptomen van een crisis ............................................................................................................ 133
3
, Economische groei ....................................................................................................................... 134
De sector en haar spelers ................................................................................................................. 136
De bouwsector ............................................................................................................................. 136
Professionele bouwheren ............................................................................................................. 136
studiebureaus .............................................................................................................................. 138
annemers .................................................................................................................................... 139
Dynamiek tussen bouwpartners .................................................................................................... 141
De ontwikkelaar ............................................................................................................................... 141
Maatschappelijke rol .................................................................................................................... 141
Residuele grondwaarde ................................................................................................................ 144
De wet breyne .............................................................................................................................. 146
Grond vs. constructie ................................................................................................................... 146
PPS.............................................................................................................................................. 146
De architect..................................................................................................................................... 147
De context van de vlaamse architect ............................................................................................. 147
Bedrijfseconomische analyse ....................................................................................................... 147
Inhoudelijke analyse ..................................................................................................................... 149
conclusie ..................................................................................................................................... 150
Verdieping en oefening ..................................................................................................................... 151
Analyse van een resultatenrekening .............................................................................................. 151
Toewijzen indirecte kosten ............................................................................................................ 154
WACC berekenen ......................................................................................................................... 155
geldcreatie ................................................................................................................................... 155
Crisis en manie ............................................................................................................................ 158
tulpenmanie (1634 – 1637) ............................................................................................................ 158
dotcombubble ............................................................................................................................. 159
Financiële en eurocrisis ................................................................................................................ 160
Toekomstige uitdagingen: ongelijkheid .......................................................................................... 166
actua .............................................................................................................................................. 168
4
,MANAGEMENT
COLLEGE 1: DE GROTE LIJNEN
Waarom economie in opleiding architectuur -> ontwerp is een contextdicipline waarvan economie deel is
van die context
Discipline als ontwerper is niet evident en het gebrek aan economische kennis versterkt de moeilijkheden
die wij later gaan tegenkomen als ontwerpers.
Management = tool om praktijk meer vorm te geven
INLEIDING
DOEL COLLEGES
Goed ontwerper moet economische context goed begrijpen -> bied perspectief en bewustwording
1 ding dat je moet onthouden: economie is een sociale wetenschap (gaat over mensen en hoe ze
handelen onder bepaalde randvoorwaarden). Het is geen exacte wetenschap maar een sociale
wetenschap.
ECONOMIE ALS SOCIALE WETENSCHAP
- Economische inzichten hangen samen met politiek maatschappelijke visies
- Gebaseerd op veranderde denkkaders
- Mens als fundament van theorieën Domein van
- Resultante van dynamisch samenspel binnen een institutioneel kader economen en
Hoe we vandaag naar economie kijken = anders dan 10 jaar geleden -> ander denkkader politici
Economie is geen exacte wetenschap:
- Geen enkele persoon past perfect in theorie
- De socio-economische context verandert steeds
- Mensen zijn niet zuiver rationeel
- Mensen zijn grotendeels niet voorspelbaar
“economie heeft meer raakvlakken met recht dan wiskunde”
Economie bevat wel eigenschappen die zich als exacte wetenschap laten becijferen: Domein van
- Interesten en rendementen fiscalisten en
- Rapporteringen boekhouders…
- Heffingen en taksen
- …
Economie is grotendeels sociale wetenschap met stukken exacte wetenschap -> rationeel en emotioneel
tegelijk
Economie als onderdeel van de praxeologie: de leer van het menselijke handelen (Ludwig von Mises) ->
menselijk handel = basis
Hoe gaat de mens zijn eigen welzijn verbeteren? Geeft logische en minder logische afwegingen
5
,DEFINITIE ECONOMIE
Twee sleutelbegrippen:
1. Scarse means
2. Alternative use
➔ Wat doen met die schaarste middelen en de vele alternatieven waarop we deze middelen kunnen
inzetten
Economisch probleem:
- Schaarste: beperkte hoeveelheid middelen
- Keuze problemen: veelheid aan bestedingsmogelijkheden
Economisch probleem vs. Economisch motief (=oplossen van dit probleem in de drijfveer van menselijk
handelen)
KERNBEGRIPPEN
3 kernbegrippen:
1. Behoeften
2. Productiefactoren
3. Goederen
(economische) behoeftes:
- Verlangens van de mens (onbegrensd, niet allen even fundamenteel)
- Vervulling door inzet schaarse middelen
- Verschillende zaken kunnen een behoefte invullen: substituten
- Het nut van goederen is subjectief, en dus kan de prijs (waarde) variëren van persoon tot
persoon
Prijs = subjectief gegeven
Marktprijs = maatschappelijk gemiddelde van nut dat de maatschappij hecht aan een bepaald
goed
- Economie oordeelt niet over de wenselijkheid van behoeftes, en is amoreel
- Welvaart = de mate waarin de behoeften worden vervuld met schaarse middelen
- Welzijn = is de combinatie van welvaart met vervulling van niet meetbare behoeften
6
,(schaarse) productiefactoren:
Goederen
- Gericht op behoeftevervulling
- Zijn ook schaars, want worden gevormd uit schaarse productiefactoren
- Duurzaam (meerdere gebruiken bv. Auto) of niet-duurzaam (slechts eenmalig gebruik bv. Eten)
- Consumtiegoed: directe behoeftebevrediging bv. Pint
- Investeringsgoed: indirecte behoeftvervulling:
Duurzame investeringsgoederen (= kapitaalgoederen, nodig om iets anders te consumeren en
meerdere keren te gebruiken): duurzaam van karakter bv. Machines
Niet-duurzame investeringsgoederen: eenmalig gebruik bv. Printerinkt
- Finale goederen (eindproduct vb. kledij) of intermediaire goederen (halffabrikanten vb. stof)
ECONOMISCHE SPELERS
Economie is het samenspel tussen:
3 soorten spelers
1. Gezinnen
2. Bedrijven
3. Overheid
Bij die drie spelers zit de mens telkens aan de basis (zowel goede als corrupte mensen)
THEORIEËN
Heel veel manieren om naar economie te kijken -> gevolg van hoe de maatschappij, geschiedenis en
context evolueert
7
,Economische stroming: hoe denken/analyseren over geschiedenis economisch vraagstuk
ECONOMISCHE STROMINGEN
- Resultaat van lange ontwikkelingen
- Conflicterende paradigma
Mensheid
Rol overheid
Methodieken
- Sociaal-economische omstandigheden: hoe maatschappij naar de economie kijkt
Geschiedenis levert geen voorspellend bewijs, maar onthult en onderzoekt complexe dynamieken.
Premoderne voorlopers:
- Tot ca. 1750
- Voornaamste pre-klassieke denkrichtingen, maar niet de enige (bv. Thomas van Aquino)
- Losse economische gedachten, geen autonome wetenschappelijke discipline
- Telkens focus op een enkel aspect
- Product van ancien regime (de drie standen)
- Vb. mercantilisme of fysiocratie
Mercantilisme (1450-1750):
- Obsessie met edele metalen
Goed, zilver in eigen land houden
- Handelbalans: zo weinig mogelijk van andere naties kopen, er maximaal aan verkopen
- Nationalisme/protectionisme
- Koloniaal (westers) systeem
- Voedingsboden voor conflict en oorlog
Meganomics als wedergeboorte van mercantilisme: (trump geobsedeerd door handelsbalans)
- Handel als zero-sum game (iemand verliest en iemand wint, handel werkt zo NIET)
- Obsessie met handelsbalansen
- Tarieven
- Protectionisme en handelsoorlog
- Neokolonialisme rond grondstoffen
Klassieke school (1775-1875):
Valt samen met begin van de industriële revolutie, de verlichting, de val van ancien regime en Franse
revolutie -> kantelpunt de geschiedenis waar denken over economie compleet veranderd
- Eerste volwaardige economische theorie
Adam Smith (Darwin van economie)
Thomas Malthus
Davis Ricardo
- Individuele vrijheid en concurrentie: laisser-faire
- Homo-economicus: rationeel/optimaliserende mens
- Lotsverbetering mensheid
- Verlichting – einde ancien regime
- Industriële revolutie
8
, - Verder uitgebouwd in neoklassieke school
Adam Smith, wealth of nations (1776)
- Startpunt/basis economische wetenschap
- Hoe komt het dat een bepaald land welvarend is en hoe kan het welvarend blijven: An inquiry into
nature and causes of the Wealth of Nations
- Vrijhandel (vs. Mercantilisme)
- Ambacht, handel en industrie vs. Fysiocratie Vandaag de norm
- Specialisatie en ruil binnen de
- Arbeidsverdeling economische
- “invisible hand” zorgt voor evenwicht en vraag en aanbod wetenschap
Neoklassieke school (1875-heden):
Mensgerichte werk van Adam Smith meer verwetenschappelijken met gevolg:
- Abstractie van de klassieke theorieën
- Integratie statistiek en wiskunde
- Loskoppeling van historische-institutionele factoren
- Modellen en voorspellingen
- Angelsaksisch
- Oostenrijkse school: rebel binnen neoklassieken
Onzekerheid integreren
Focus op grote lijnen
Non-sciëntisme: kritisch staan tov modellen
Keynesiaanse school (1936-heden)
Rond 1929 crash van Wallstreet en great depression: enorme diepgaande crisis met overproductie en
overkapitalisatie van beurzen waardoor de economie instort -> Amerikanen gaan de handel wereldwijd
aan banden leggen
- John Maynard Keynes -> als economie niet werkt is het de taak van de overheid om te zorgen
voor zekerheid om die economie terug op te starten
- Afwijzen van neoklassieke macro-economie
- Great depression en new deal politiek (VS)
- Overheidsgeld als motor (anticyclisch budget)
Bv. Golden gate brug
Vraag stimuleren door zelf uitgaven te doen
- Belang van koopkracht: vraag-economie
- In jaren ’70 uit de gratie geraakt (in VS)
Milton Friedman zette de neoklassieke macro-economie weer op de troon, opnieuw
liberaliseren en kijken naar de aanbod economie (bedrijven productief zijn zodat er makkelijk
geconsumeerd kan worden).
Aanbodeconomie vs. Vraageconomie
Marxistische school (1854-1989)
- Karl Marx (communistisch Manifest – 1854)
- Ontstaan uit ontbering fabrieksarbeiders
- Totalitaire visie op de samenleving
- Productiefactoren gecollectiviseerd en vanuit centrale overheid gecoördineerd
- Slechts arbeid heeft waarde, handel etc. niet
- Afschaffing privébezit, centraal, geleide economie
- Vaagheid over postkapitalisme: snel twisten
9
, - Humanitaire en ecologische catastrofe
- USSR, China, Cuba, Noord-Korea etc.
- Socialism als ‘kapitalistische variant’
Neoklassiek nog steeds mainstream?
Vrije markt (neo) klassieke
Privebezit school sluit hier het
Democratische staten beste bij aan
Globalisering
Druk op neoklassieke school:
- Keynesiaanse en zelfs in zeer beperkte mate marxistische stromingen blijven sluimeren
- Vele “lokale” varianten
EU: zgn. derde weg (klassieke gemengde economie)
China: staatsgeld met vrije zones
Rusland en VS: Crony Capitalism (vriendjespolitiek en belangen van de zakenwereld veel te sterk
verstrengeld)
- Grote nieuwe uitdagingen
Ongelijkheid
Groeiende autoritarisme en oorlogsdreigingen
Deglobalisering en multipolariteit
Klimaatverandering
ECONOMISCHE ORDE
= centrale mechanisme van een samenleving om het economisch probleem op te lossen
3 aspecten
1. Allocatiemechanisme: hoe verdeel je mensen, middelen, goederen?
2. Eigendomsrechten: wie bezit er arbeid, kapitaal, goederen?
3. Centrale drijfveer: in wiens belang handelen we?
Allocatiemechanisme:
➔ Hoe goederen verdeeld worden en toegewezen worden aan bepaalde doelstellingen
10
