SAMENVATTING ZOODIEREN
WERKEN MET EXOTEN
• Exoten
o = niet gedomesticeerde dieren
o Bieden unieke mogelijkheden maar ook verwachtingen
o In hobbysector maar vnl. economisch gerichte bedrijven (dierentuin + aquaria…) → inzicht in houderij +
economische aspecten + management
o Standpunt dierenrechten activisten: “dier in gevangenschap” i.p.v. “dier in dierentuin”
• Motivaties om te werken in dierentuin
o Biologie
▪ Biodiversiteit: soorten bestuderen + behouden
▪ Adaptaties: onderzoek hoe dieren aangepast zijn à hun omgeving
o Ecologie
▪ Populaties: opvolging hoe goed/slecht diersoorten het doen (zie bedreigde diersoort)
▪ Migraties: onderzoek waarom trekgedrag dier verandert (vb. migratie walvis gelinkt à migratie vis →
waarom?)
▪ Vervuiling: dier als indicator voor milieuproblemen (vb. vetstaal walvis vol toxines → wijst op besmette regio
met toxines)
o Economie
▪ Handel: in dieren/dierlijke producten
▪ Entertainment: dier → bezoekers → inkomsten
- Ethische discussie: broodfok = mensen die geld verdienen door fokken met dieren vs. DA die geld
vraagt om ziek dier te behandelen → wat doet broodfokker eigenlijk fout (behalve het ethisch
onverantwoorde)
• Doelstellingen vak
o Opleiding
▪ Kennis: te veel kennis ook niet goed → soms beter weinig weten → dier anders bekijken
▪ Toepassing
- Wees nederig t.o.v. dier (niet beter voelen omdat je mens bent) → vb. dolfijn zwemt beter + beter
oriëntatievermogen → kijk naar dier zoals die is, niet wat het kan betekenen voor mens
- Hond behandelen als kind = fout want hond werkt anders dan mens > stel met hond naar DA →
eigenaar “legt uit aan hond wat er gaat gebeuren” → desondanks de uitleg bijt de hond →
verwacht geen onrealistische zaken
▪ Basis = doorgedreven flexibiliteit: situaties = complex → niet zwart-wit denken
o Kritische analyse: info niet zomaar aannemen → kritisch beoordelen
o Gegevensverwerking
o Besluitvorming
▪ Eender welke mening je hebt, je moet altijd besluiten/keuzes maken vb. RX van dolfijn
- Praktisch: veel stress voor dier + geen evidente uitvoering → kijken of er geen alternatieven zijn
- Achteraf ook altijd verantwoordelijkheid opnemen (ook al slecht einde)
- Conclusie: dier is afhankelijk van uw keuzes
o Bewustwording
▪ Ethiek
▪ Mogelijkheden vs. beperkingen
• Mens vs. dier
o Antropomorfisme
▪ Typische examenvraag
▪ = toekennen van menselijke eigenschappen à een dier
▪ vb. dolfijn “lacht” → “wijst op geluk” → kan niet want dolfijn heeft geen lipmusculatuur → mimiek kan niet
veranderen
, ▪ vb. Gaja claimt “muziek tijdens dolfijnenshow” = irriterend voor dolfijn → wetenschap toont à dat dolfijn dit
niet kan horen (hoe luid muziek ook staat)
▪ vb. behoeften van dier in gevangenschap anders dan hoe publiek dit ervaart → “streven naar huisvesting
die natuurlijke biotoop benaderd” → “komt overeen met behoeften dier” → vb. nabootsen savanne → dier
maakt geen gebruik van ruimte → meer baat bij schuilplaatsen → onttrekken van publiek (bedreiging)
o Veiligheid: attitude + infrastructuur
▪ Dier: houding + infrastructuur aanpassen à dier
- Maar mens cijfert zich vaak weg ten koste van dier → zorg altijd eerst voor eigen veiligheid want
mens gewond door dier → dier niet meer kunnen verzorgen
▪ Denken dat men iets beheerst (routine) = dodelijk want dier denkt altijd ‘ik wil je dood’
▪ Herkansingen bestaan niet: aanval wilde predator → fataal voor 1 van beide partijen → inschatting risico’s +
gedrag = levensreddend
▪ Nood à nieuwe verrijking → advies over veiligheid dierverzorgers + DA + management → belang coherent
beleid + goede contacten
▪ Veiligheid gebaseerd op verschillende elementen (cursus)
- Infrastructuur: veiligheid door technische hulpmiddelen vb. dwangkooi + altijd vluchtweg
openhouden
- Team: samenwerken + respecteer hiërarchie + nooit denken “ik kan het”
- Quarantaine → veiligheid t.o.v. zoönosen
- Veiligheid naar publiek
Aangepaste infrastructuur
Noodplan bij ontsnapping vb. verdovingsgeweer
- Veiligheid dier: sociale rangorde + huisvesting + voedselveiligheid
o Economie
▪ Geld nodig voor wetenschappelijk onderzoek
- Niet krijgen van Belgische staat
- Wel krijgen van grote firma’s
- Enkel geld geven à bedrijven die het goed doen (o.a. dierenwelzijn) → slecht bedrijf → slechte
resultaten uit onderzoek → publicatie
▪ Cultuur: wat men juist/fout vindt, is vaak cultureel bepaald
- Japan: dolfijnenjacht om te bewijzen dat men “een echte man is”
- België vroeger: mens vond zeehond op strand → meepakken naar huis → in tuinhuis → dier
binnen 3 dagen dood
➔ conclusie: zijn wij Belgen beter dan Japanners? → neen, dat is cultuur…
- België nu: liefst niet meer zwemmen met dolfijnen → op reis naar Egypte → daar wel zwemmen
met dolfijnen (giga duur want in Westen mag het niet) → dieren zijn overwerkt
▪ Tijd: evolutie van normen
- Vroeger: wild dier in kleine kooi = oké → nu: dierenwelzijn + natuurlijk verblijf
• Carrièreplanning
o Vorming: door lessen + gastsprekers → basis
o Navorming: blijven leren na diploma
o Opportuniteiten: kansen grijpen → opent deuren
o Motivatie: passie + doorzettingsvermogen
o Flexibiliteit: aanpassen à diersoorten + werkuren…
o vb. je wilt écht met beren werken → doe al dit bovenstaande → je komt er wel
• Tewerkstelling
o Dierverzorger: afgestudeerd à middelbaar → taken: eten/drinken geven + schoonmaken
o Dierzorger: afgestudeerde bachelor → doorgroeimogelijkheden naar wetenschapper
o Diertrainer: voor o.a. medische handelingen
o Therapeut AAI (= Animal Assisted Interventions): mensen met beperking in contact laten komen met dier
o Manager: nood à link tussen dierzorger x manager > vb. dierzorger wil nieuw olifantenverblijf → dierzorger maakt
een mapje met alle info voor manager
o Wetenschapper/onderzoeker: informatie verzamelen → dier helpen
,WETGEVING
• Toedienen medicatie bij wilde dieren
o Men mag inspuiten wat men wil maar denk na → sommige AB blijven tot 2 j in natuur → is dit de moeite waard
indien dier op sterven na dood is?
o Belang van resistentie
o Wetgeving qua medicatie is belangrijk
• Vlaamse wetgeving
o Dierenwelzijn → Vlaams niveau → Vlaamse regering staat in voor regelgeving + opvolging
o Examenvraag: wie is de minister van Dierenwelzijn?
▪ Ben Weyts
o Dierentuin
▪ Definitie = elke voor het publiek toegankelijke inrichting waar levende dieren behorende tot niet-
gedomesticeerde soorten worden gehouden + tentoongesteld, met inbegrip van dierenparken +
safariparken + dolfinaria + aquaria + gespecialiseerde verzamelingen evenwel met uitzondering van
circussen + rondreizende tentoonstellingen + handelszaken voor dieren
- Examenvraag: zijn alle rescues ook dierentuinen?
Neen, in rescuecenters worden dieren niet altijd tentoongesteld
▪ Erkenning: DT moet erkenning krijgen (bij Vlaamse OH) → erkenning aanvragen → verplicht bij
erkenningsaanvraag
- Naam + adres verantwoordelijke park
- Overzichtsplan dierentuin
- Lijst aanwezige dieren
- Lijst personeelsleden + hun taken
- Kopie milieuvergunning
- Kopie contract met erkende DA voor toezicht op dieren
- Kopie verzekeringsovereenkomst die burgerlijke aansprakelijkheid dekt
➔ Dienst Dierenwelzijn stelt voor à minister om inrichting erkenning te geven
- Erkenning behouden
Controlebezoeken: indien niet voldoen à wet + voorwaarden → minister kan erkenning
intrekken/schorsen → intrekking/schorsing kan betrekking hebben op gedeelte van dierentuin
Advies gespecialiseerde commissie van deskundigen + Dierentuincommissie
▪ Engagement
- Moet dierentuin op zich nemen om erkend te blijven
- Wettelijke voorschriften naleven inzake huisvesting + uitrusting + verzorging van dieren + hygiëne +
dgk begeleiding
- Informatie à bezoeker
- Educatief programma
- Deelname à gecoördineerde internationale kweek + uitwisselingsprogramma’s voor betrokken
diersoorten
- Notities: dierentuin verplicht (staat in wet) om engagement à te gaan naar educatie + conservatie +
wetenschappelijk onderzoek
Educatie: vb. programma maken → jong kind bijleren over dolfijnen
Conservatie
Park doet zelf à wetenschappelijk onderzoek → bevestigen wat ze goed doen (soms hier geen tijd
voor)
▪ Minimumnormen voor houden vergunde dieren in gevangenschap: zoogdieren + reptielen + vogels
- Zowel rekening houden met dierenwelzijn + vertoning à publiek
- Moet dierentuin à voldoen om erkend te blijven
- Worden (on)aangekondigd gecontroleerd
- Gelden in Vlaanderen
- Minimumafmetingen kooien + perken
, - Specifieke noden per diersoort (niet voor bruinvis ofc)
- Wat met hybriden (nieuwe diersoorten)? → nieuwe minimumnormen?
- Vaak technische moeilijkheden vb. bassin op bepaalde diepte uitgegraven
- Mooi concept → moeilijk te realiseren
- Examenvraag: welke minimumnormen heb ik nodig om mijn goudvis thuis te vestigen?
Geen, minimumnormen gelden enkel voor dierentuindieren. Alle dieren die op de positieflijst staan
(inclusief goudvis), zijn geen dierentuindieren.
- Examenvraag: waar zijn de minimumnormen te vinden van een chinchilla?
Nergens, minimumnormen gelden enkel voor dierentuindieren. Chinchilla staat op de positieflijst
en elk dier dat hier niet opstaat = dierentuindier.
▪ Positieflijst
- = wettelijke lijst van dieren die men als particulier mag houden
- Opgemaakt voor zoogdieren + reptielen + vogels
- Dier niet op lijst → enkel mogelijk in erkende dierentuin → vergunning nodig
- Afwijking op positieflijst → aanvragen bij Vlaamse OH → advies door Dierentuincommissie + evt.
wetenschappelijk advies door INBO → beslissing Vlaamse OH
- Doelen
Bescherming dierenwelzijn
Bescherming inheemse fauna + flora (huisdieren ontsnappen → ecologische + economische
schade in wild)
Bescherming tegen wegvang uit wild (zeker indien populaties in land van herkomst bedreigd zijn)
▪ Toekomst
- Nieuwe normen: hybriden
- Natuurlijk vs. gevarieerd gedrag
“natuurlijk gedrag” staat in Europese wetgeving → implementeren in nationale wetgeving
Natuurlijk gedrag = overleven → absoluut niet ideaal in natuur want predatie + sociale hiërarchie
etc. → vs. in display → natuurlijk gedrag ontnemen → compenseer dit door speelgoed +
interactie + omgevingsvariatie (indien geen compensatie → stereotyp gedrag)
vb. “natuurlijk gedrag”: eten van olifant in tractorband steken → dit is geen natuurlijk gedrag (ooit
al een autoband in het wild gezien?) → cursus gaat uit van stimulatie van gevarieerd gedrag (i.p.v.
natuurlijk gedrag) → graad van variatie = welzijnsparameter eerder dan weerspiegeling van
natuurlijke biotoop vol gevaren + risico’s → afwezigheid van bedreigingen compenseren door
stimulatie ander gedrag = positive reinforcement → geen vervelingen + stereotype gedragingen
- Enrichment
= verrijking → nodig om dier gelukkig te houden
vb. olifant heeft weinig ruimte nodig, enige wat het wil = eten + geen mensen zien → enrichment
hier: voedsel over ruimte verspreiden → dier stimuleren om ruimte te gebruiken → “meer ruimte”
is vaak iets wat mens wil uit medelijden maar eigenlijk heeft dier dit niet echt nodig
- Welfare parameters
WERKEN MET EXOTEN
• Exoten
o = niet gedomesticeerde dieren
o Bieden unieke mogelijkheden maar ook verwachtingen
o In hobbysector maar vnl. economisch gerichte bedrijven (dierentuin + aquaria…) → inzicht in houderij +
economische aspecten + management
o Standpunt dierenrechten activisten: “dier in gevangenschap” i.p.v. “dier in dierentuin”
• Motivaties om te werken in dierentuin
o Biologie
▪ Biodiversiteit: soorten bestuderen + behouden
▪ Adaptaties: onderzoek hoe dieren aangepast zijn à hun omgeving
o Ecologie
▪ Populaties: opvolging hoe goed/slecht diersoorten het doen (zie bedreigde diersoort)
▪ Migraties: onderzoek waarom trekgedrag dier verandert (vb. migratie walvis gelinkt à migratie vis →
waarom?)
▪ Vervuiling: dier als indicator voor milieuproblemen (vb. vetstaal walvis vol toxines → wijst op besmette regio
met toxines)
o Economie
▪ Handel: in dieren/dierlijke producten
▪ Entertainment: dier → bezoekers → inkomsten
- Ethische discussie: broodfok = mensen die geld verdienen door fokken met dieren vs. DA die geld
vraagt om ziek dier te behandelen → wat doet broodfokker eigenlijk fout (behalve het ethisch
onverantwoorde)
• Doelstellingen vak
o Opleiding
▪ Kennis: te veel kennis ook niet goed → soms beter weinig weten → dier anders bekijken
▪ Toepassing
- Wees nederig t.o.v. dier (niet beter voelen omdat je mens bent) → vb. dolfijn zwemt beter + beter
oriëntatievermogen → kijk naar dier zoals die is, niet wat het kan betekenen voor mens
- Hond behandelen als kind = fout want hond werkt anders dan mens > stel met hond naar DA →
eigenaar “legt uit aan hond wat er gaat gebeuren” → desondanks de uitleg bijt de hond →
verwacht geen onrealistische zaken
▪ Basis = doorgedreven flexibiliteit: situaties = complex → niet zwart-wit denken
o Kritische analyse: info niet zomaar aannemen → kritisch beoordelen
o Gegevensverwerking
o Besluitvorming
▪ Eender welke mening je hebt, je moet altijd besluiten/keuzes maken vb. RX van dolfijn
- Praktisch: veel stress voor dier + geen evidente uitvoering → kijken of er geen alternatieven zijn
- Achteraf ook altijd verantwoordelijkheid opnemen (ook al slecht einde)
- Conclusie: dier is afhankelijk van uw keuzes
o Bewustwording
▪ Ethiek
▪ Mogelijkheden vs. beperkingen
• Mens vs. dier
o Antropomorfisme
▪ Typische examenvraag
▪ = toekennen van menselijke eigenschappen à een dier
▪ vb. dolfijn “lacht” → “wijst op geluk” → kan niet want dolfijn heeft geen lipmusculatuur → mimiek kan niet
veranderen
, ▪ vb. Gaja claimt “muziek tijdens dolfijnenshow” = irriterend voor dolfijn → wetenschap toont à dat dolfijn dit
niet kan horen (hoe luid muziek ook staat)
▪ vb. behoeften van dier in gevangenschap anders dan hoe publiek dit ervaart → “streven naar huisvesting
die natuurlijke biotoop benaderd” → “komt overeen met behoeften dier” → vb. nabootsen savanne → dier
maakt geen gebruik van ruimte → meer baat bij schuilplaatsen → onttrekken van publiek (bedreiging)
o Veiligheid: attitude + infrastructuur
▪ Dier: houding + infrastructuur aanpassen à dier
- Maar mens cijfert zich vaak weg ten koste van dier → zorg altijd eerst voor eigen veiligheid want
mens gewond door dier → dier niet meer kunnen verzorgen
▪ Denken dat men iets beheerst (routine) = dodelijk want dier denkt altijd ‘ik wil je dood’
▪ Herkansingen bestaan niet: aanval wilde predator → fataal voor 1 van beide partijen → inschatting risico’s +
gedrag = levensreddend
▪ Nood à nieuwe verrijking → advies over veiligheid dierverzorgers + DA + management → belang coherent
beleid + goede contacten
▪ Veiligheid gebaseerd op verschillende elementen (cursus)
- Infrastructuur: veiligheid door technische hulpmiddelen vb. dwangkooi + altijd vluchtweg
openhouden
- Team: samenwerken + respecteer hiërarchie + nooit denken “ik kan het”
- Quarantaine → veiligheid t.o.v. zoönosen
- Veiligheid naar publiek
Aangepaste infrastructuur
Noodplan bij ontsnapping vb. verdovingsgeweer
- Veiligheid dier: sociale rangorde + huisvesting + voedselveiligheid
o Economie
▪ Geld nodig voor wetenschappelijk onderzoek
- Niet krijgen van Belgische staat
- Wel krijgen van grote firma’s
- Enkel geld geven à bedrijven die het goed doen (o.a. dierenwelzijn) → slecht bedrijf → slechte
resultaten uit onderzoek → publicatie
▪ Cultuur: wat men juist/fout vindt, is vaak cultureel bepaald
- Japan: dolfijnenjacht om te bewijzen dat men “een echte man is”
- België vroeger: mens vond zeehond op strand → meepakken naar huis → in tuinhuis → dier
binnen 3 dagen dood
➔ conclusie: zijn wij Belgen beter dan Japanners? → neen, dat is cultuur…
- België nu: liefst niet meer zwemmen met dolfijnen → op reis naar Egypte → daar wel zwemmen
met dolfijnen (giga duur want in Westen mag het niet) → dieren zijn overwerkt
▪ Tijd: evolutie van normen
- Vroeger: wild dier in kleine kooi = oké → nu: dierenwelzijn + natuurlijk verblijf
• Carrièreplanning
o Vorming: door lessen + gastsprekers → basis
o Navorming: blijven leren na diploma
o Opportuniteiten: kansen grijpen → opent deuren
o Motivatie: passie + doorzettingsvermogen
o Flexibiliteit: aanpassen à diersoorten + werkuren…
o vb. je wilt écht met beren werken → doe al dit bovenstaande → je komt er wel
• Tewerkstelling
o Dierverzorger: afgestudeerd à middelbaar → taken: eten/drinken geven + schoonmaken
o Dierzorger: afgestudeerde bachelor → doorgroeimogelijkheden naar wetenschapper
o Diertrainer: voor o.a. medische handelingen
o Therapeut AAI (= Animal Assisted Interventions): mensen met beperking in contact laten komen met dier
o Manager: nood à link tussen dierzorger x manager > vb. dierzorger wil nieuw olifantenverblijf → dierzorger maakt
een mapje met alle info voor manager
o Wetenschapper/onderzoeker: informatie verzamelen → dier helpen
,WETGEVING
• Toedienen medicatie bij wilde dieren
o Men mag inspuiten wat men wil maar denk na → sommige AB blijven tot 2 j in natuur → is dit de moeite waard
indien dier op sterven na dood is?
o Belang van resistentie
o Wetgeving qua medicatie is belangrijk
• Vlaamse wetgeving
o Dierenwelzijn → Vlaams niveau → Vlaamse regering staat in voor regelgeving + opvolging
o Examenvraag: wie is de minister van Dierenwelzijn?
▪ Ben Weyts
o Dierentuin
▪ Definitie = elke voor het publiek toegankelijke inrichting waar levende dieren behorende tot niet-
gedomesticeerde soorten worden gehouden + tentoongesteld, met inbegrip van dierenparken +
safariparken + dolfinaria + aquaria + gespecialiseerde verzamelingen evenwel met uitzondering van
circussen + rondreizende tentoonstellingen + handelszaken voor dieren
- Examenvraag: zijn alle rescues ook dierentuinen?
Neen, in rescuecenters worden dieren niet altijd tentoongesteld
▪ Erkenning: DT moet erkenning krijgen (bij Vlaamse OH) → erkenning aanvragen → verplicht bij
erkenningsaanvraag
- Naam + adres verantwoordelijke park
- Overzichtsplan dierentuin
- Lijst aanwezige dieren
- Lijst personeelsleden + hun taken
- Kopie milieuvergunning
- Kopie contract met erkende DA voor toezicht op dieren
- Kopie verzekeringsovereenkomst die burgerlijke aansprakelijkheid dekt
➔ Dienst Dierenwelzijn stelt voor à minister om inrichting erkenning te geven
- Erkenning behouden
Controlebezoeken: indien niet voldoen à wet + voorwaarden → minister kan erkenning
intrekken/schorsen → intrekking/schorsing kan betrekking hebben op gedeelte van dierentuin
Advies gespecialiseerde commissie van deskundigen + Dierentuincommissie
▪ Engagement
- Moet dierentuin op zich nemen om erkend te blijven
- Wettelijke voorschriften naleven inzake huisvesting + uitrusting + verzorging van dieren + hygiëne +
dgk begeleiding
- Informatie à bezoeker
- Educatief programma
- Deelname à gecoördineerde internationale kweek + uitwisselingsprogramma’s voor betrokken
diersoorten
- Notities: dierentuin verplicht (staat in wet) om engagement à te gaan naar educatie + conservatie +
wetenschappelijk onderzoek
Educatie: vb. programma maken → jong kind bijleren over dolfijnen
Conservatie
Park doet zelf à wetenschappelijk onderzoek → bevestigen wat ze goed doen (soms hier geen tijd
voor)
▪ Minimumnormen voor houden vergunde dieren in gevangenschap: zoogdieren + reptielen + vogels
- Zowel rekening houden met dierenwelzijn + vertoning à publiek
- Moet dierentuin à voldoen om erkend te blijven
- Worden (on)aangekondigd gecontroleerd
- Gelden in Vlaanderen
- Minimumafmetingen kooien + perken
, - Specifieke noden per diersoort (niet voor bruinvis ofc)
- Wat met hybriden (nieuwe diersoorten)? → nieuwe minimumnormen?
- Vaak technische moeilijkheden vb. bassin op bepaalde diepte uitgegraven
- Mooi concept → moeilijk te realiseren
- Examenvraag: welke minimumnormen heb ik nodig om mijn goudvis thuis te vestigen?
Geen, minimumnormen gelden enkel voor dierentuindieren. Alle dieren die op de positieflijst staan
(inclusief goudvis), zijn geen dierentuindieren.
- Examenvraag: waar zijn de minimumnormen te vinden van een chinchilla?
Nergens, minimumnormen gelden enkel voor dierentuindieren. Chinchilla staat op de positieflijst
en elk dier dat hier niet opstaat = dierentuindier.
▪ Positieflijst
- = wettelijke lijst van dieren die men als particulier mag houden
- Opgemaakt voor zoogdieren + reptielen + vogels
- Dier niet op lijst → enkel mogelijk in erkende dierentuin → vergunning nodig
- Afwijking op positieflijst → aanvragen bij Vlaamse OH → advies door Dierentuincommissie + evt.
wetenschappelijk advies door INBO → beslissing Vlaamse OH
- Doelen
Bescherming dierenwelzijn
Bescherming inheemse fauna + flora (huisdieren ontsnappen → ecologische + economische
schade in wild)
Bescherming tegen wegvang uit wild (zeker indien populaties in land van herkomst bedreigd zijn)
▪ Toekomst
- Nieuwe normen: hybriden
- Natuurlijk vs. gevarieerd gedrag
“natuurlijk gedrag” staat in Europese wetgeving → implementeren in nationale wetgeving
Natuurlijk gedrag = overleven → absoluut niet ideaal in natuur want predatie + sociale hiërarchie
etc. → vs. in display → natuurlijk gedrag ontnemen → compenseer dit door speelgoed +
interactie + omgevingsvariatie (indien geen compensatie → stereotyp gedrag)
vb. “natuurlijk gedrag”: eten van olifant in tractorband steken → dit is geen natuurlijk gedrag (ooit
al een autoband in het wild gezien?) → cursus gaat uit van stimulatie van gevarieerd gedrag (i.p.v.
natuurlijk gedrag) → graad van variatie = welzijnsparameter eerder dan weerspiegeling van
natuurlijke biotoop vol gevaren + risico’s → afwezigheid van bedreigingen compenseren door
stimulatie ander gedrag = positive reinforcement → geen vervelingen + stereotype gedragingen
- Enrichment
= verrijking → nodig om dier gelukkig te houden
vb. olifant heeft weinig ruimte nodig, enige wat het wil = eten + geen mensen zien → enrichment
hier: voedsel over ruimte verspreiden → dier stimuleren om ruimte te gebruiken → “meer ruimte”
is vaak iets wat mens wil uit medelijden maar eigenlijk heeft dier dit niet echt nodig
- Welfare parameters
