Orthopedagogiek samenvatting
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Wat is (ortho) (ped) agogisch handelen ........................................................................... 3
Richtgevende kenmerken .............................................................................................................. 3
Persoonlijke opvoedingsgeschiedenis............................................................................................. 3
Voorwaarden voor een opvoedingsrelatie ........................................................................................ 4
Definities ...................................................................................................................................... 4
Orthopedagogiek als wetenschap .................................................................................................. 5
Verschil tussen wetenschappelijke en praktijk kennis en maatschappelijke visie ............................ 5
De identiteit van de orthopedagogiek .......................................................................................... 5
Het werkterrein van een orthopedagogisch begeleider ..................................................................... 5
Hoofdstuk 2: geschiedenis van de orthopedagogiek ............................................................................ 6
Inleiding ....................................................................................................................................... 6
Geschiedenis door de jaren heen ................................................................................................... 6
De invloed van de paradigma verschuiving op de orthopedagogiek ................................................... 6
Wat is een paradigma? ............................................................................................................... 6
Paradigmawissels ...................................................................................................................... 6
Samenvatting ...........................................................................................................................10
Hoofdstuk 3 JFW KOK.......................................................................................................................11
Opvoeden als proces....................................................................................................................11
Componenten in het opvoedproces...............................................................................................11
Component ontwikkelen ...........................................................................................................11
Component opvoeden ..............................................................................................................12
Specifiek opvoeden ......................................................................................................................12
Eerste graad strategie................................................................................................................12
Tweede graad strategie ..............................................................................................................12
Derde graad strategie ................................................................................................................12
Hoofdstuk 4 Bruininks ......................................................................................................................13
Klimaat creëren............................................................................................................................13
Situaties hanteren ........................................................................................................................13
Relatie presenteren ......................................................................................................................15
Hoofdstuk 5: Ter Horst .....................................................................................................................16
Problematische opvoedingssituatie ...............................................................................................16
het gewone leven centraal ............................................................................................................16
de grondvormen van opvoedingscontact ........................................................................................17
,Hoofdstuk 6: Hellinckx .....................................................................................................................19
Pedagogische vraag en aanbod .....................................................................................................19
Afstemming vraag en aanbod ........................................................................................................19
Factoren die de opvoeding beïnvloeden .........................................................................................20
Kenmerken gezinsleden ............................................................................................................20
Kenmerken subsystemen ..........................................................................................................20
Kenmerken van het gezin ...........................................................................................................20
Kenmerken van de context van het gezin.....................................................................................20
Factoren bij ouders die het pedagogisch aanbod beïnvloeden .....................................................21
Hoofdstuk 7: Opvoeden in de praktijk gebracht ..................................................................................22
Opvoedingsdoelen .......................................................................................................................22
Verschil tussen algemene en concrete opvoedingsdoelen ...........................................................22
Opvoedingsstijlen ........................................................................................................................22
De opvoedingspiramide ................................................................................................................23
Spelregels en basisprincipes in de opvoeding.................................................................................24
Basisregels van de opvoeding ....................................................................................................24
Valkuilen voor opvoeders ..........................................................................................................25
Besluit ............................................................................................................................................25
, Hoofdstuk 1: Wat is (ortho) (ped) agogisch handelen
RICHTGEVENDE KENMERKEN
Kenmerken die ons helpen herkennen of iets orthopedagogisch handelen is.
Brinkman zegt dat je niet exact kan zeggen: "dit is wel orthopedagogisch handelen en dit niet". Daarom
gebruikt hij richtinggevende kenmerken. Ze geven richting en helpen je beoordelen of een begeleider op
een orthopedagogische manier bezig is.
Brinkman – richtinggevende kenmerken
1. Psychosociale verandering:
a. een begeleider probeert iets positief te veranderen in het leven van een cliënt. Hoe iemand
denkt, zich voelt, gedraagt en met andere omgaat.
2. Doelgericht:
a. verandering wordt vooraf gepland en is niet toevallig. Er is altijd een reden waarom een
begeleider iets doet.
3. Systematisch
a. Werken volgens een gestructureerd plan. Hoe geraak ik tot het doel.
4. Bewust
a. De begeleider denkt na over zijn handelen. Men kiest bewust wat die doet en waarom die
dat doet.
5. Gewenst door betrokkenen:
a. Idealiter willen alle betrokkenen die verandering zelf ook. Soms is er sprake van dwang.
Bijvoorbeeld: jeugdrechter, verplichte begeleiding, gedwongen opname
6. Niet wederzijds
a. Complementaire relatie (verschillende rollen) tussen begeleider en cliënt.
7. Beroepsmatig
a. Handelen vanuit een professionele rol.
8. Waardegebonden
a. Handelen vanuit waarden zoals inclusie en empowerment.
Voor een casus
Stel dat je leest: Een begeleider praat dagelijks met een jongere die gepest wordt en maakt samen met
hem een plan om meer zelfvertrouwen op te bouwen.
Dan kan je jezelf afvragen:
• Wil de begeleider een verandering bereiken? → Ja
• Heeft hij een doel? → Ja
• Werkt hij volgens een plan? → Ja
Dan herken je verschillende richtinggevende kenmerken.
PERSOONLIJKE OPVOEDINGSGESCHIEDENIS
Je opvoedingsgeschiedenis beïnvloedt je denken, voelen en handelen als begeleider. Je moet je bewust
zijn van je eigen referentiekader. Je moet hier kritisch en reflectief mee omgaan zodat het je professioneel
handelen niet overschaduwt. Je bekijkt alles door je eigen bril.
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Wat is (ortho) (ped) agogisch handelen ........................................................................... 3
Richtgevende kenmerken .............................................................................................................. 3
Persoonlijke opvoedingsgeschiedenis............................................................................................. 3
Voorwaarden voor een opvoedingsrelatie ........................................................................................ 4
Definities ...................................................................................................................................... 4
Orthopedagogiek als wetenschap .................................................................................................. 5
Verschil tussen wetenschappelijke en praktijk kennis en maatschappelijke visie ............................ 5
De identiteit van de orthopedagogiek .......................................................................................... 5
Het werkterrein van een orthopedagogisch begeleider ..................................................................... 5
Hoofdstuk 2: geschiedenis van de orthopedagogiek ............................................................................ 6
Inleiding ....................................................................................................................................... 6
Geschiedenis door de jaren heen ................................................................................................... 6
De invloed van de paradigma verschuiving op de orthopedagogiek ................................................... 6
Wat is een paradigma? ............................................................................................................... 6
Paradigmawissels ...................................................................................................................... 6
Samenvatting ...........................................................................................................................10
Hoofdstuk 3 JFW KOK.......................................................................................................................11
Opvoeden als proces....................................................................................................................11
Componenten in het opvoedproces...............................................................................................11
Component ontwikkelen ...........................................................................................................11
Component opvoeden ..............................................................................................................12
Specifiek opvoeden ......................................................................................................................12
Eerste graad strategie................................................................................................................12
Tweede graad strategie ..............................................................................................................12
Derde graad strategie ................................................................................................................12
Hoofdstuk 4 Bruininks ......................................................................................................................13
Klimaat creëren............................................................................................................................13
Situaties hanteren ........................................................................................................................13
Relatie presenteren ......................................................................................................................15
Hoofdstuk 5: Ter Horst .....................................................................................................................16
Problematische opvoedingssituatie ...............................................................................................16
het gewone leven centraal ............................................................................................................16
de grondvormen van opvoedingscontact ........................................................................................17
,Hoofdstuk 6: Hellinckx .....................................................................................................................19
Pedagogische vraag en aanbod .....................................................................................................19
Afstemming vraag en aanbod ........................................................................................................19
Factoren die de opvoeding beïnvloeden .........................................................................................20
Kenmerken gezinsleden ............................................................................................................20
Kenmerken subsystemen ..........................................................................................................20
Kenmerken van het gezin ...........................................................................................................20
Kenmerken van de context van het gezin.....................................................................................20
Factoren bij ouders die het pedagogisch aanbod beïnvloeden .....................................................21
Hoofdstuk 7: Opvoeden in de praktijk gebracht ..................................................................................22
Opvoedingsdoelen .......................................................................................................................22
Verschil tussen algemene en concrete opvoedingsdoelen ...........................................................22
Opvoedingsstijlen ........................................................................................................................22
De opvoedingspiramide ................................................................................................................23
Spelregels en basisprincipes in de opvoeding.................................................................................24
Basisregels van de opvoeding ....................................................................................................24
Valkuilen voor opvoeders ..........................................................................................................25
Besluit ............................................................................................................................................25
, Hoofdstuk 1: Wat is (ortho) (ped) agogisch handelen
RICHTGEVENDE KENMERKEN
Kenmerken die ons helpen herkennen of iets orthopedagogisch handelen is.
Brinkman zegt dat je niet exact kan zeggen: "dit is wel orthopedagogisch handelen en dit niet". Daarom
gebruikt hij richtinggevende kenmerken. Ze geven richting en helpen je beoordelen of een begeleider op
een orthopedagogische manier bezig is.
Brinkman – richtinggevende kenmerken
1. Psychosociale verandering:
a. een begeleider probeert iets positief te veranderen in het leven van een cliënt. Hoe iemand
denkt, zich voelt, gedraagt en met andere omgaat.
2. Doelgericht:
a. verandering wordt vooraf gepland en is niet toevallig. Er is altijd een reden waarom een
begeleider iets doet.
3. Systematisch
a. Werken volgens een gestructureerd plan. Hoe geraak ik tot het doel.
4. Bewust
a. De begeleider denkt na over zijn handelen. Men kiest bewust wat die doet en waarom die
dat doet.
5. Gewenst door betrokkenen:
a. Idealiter willen alle betrokkenen die verandering zelf ook. Soms is er sprake van dwang.
Bijvoorbeeld: jeugdrechter, verplichte begeleiding, gedwongen opname
6. Niet wederzijds
a. Complementaire relatie (verschillende rollen) tussen begeleider en cliënt.
7. Beroepsmatig
a. Handelen vanuit een professionele rol.
8. Waardegebonden
a. Handelen vanuit waarden zoals inclusie en empowerment.
Voor een casus
Stel dat je leest: Een begeleider praat dagelijks met een jongere die gepest wordt en maakt samen met
hem een plan om meer zelfvertrouwen op te bouwen.
Dan kan je jezelf afvragen:
• Wil de begeleider een verandering bereiken? → Ja
• Heeft hij een doel? → Ja
• Werkt hij volgens een plan? → Ja
Dan herken je verschillende richtinggevende kenmerken.
PERSOONLIJKE OPVOEDINGSGESCHIEDENIS
Je opvoedingsgeschiedenis beïnvloedt je denken, voelen en handelen als begeleider. Je moet je bewust
zijn van je eigen referentiekader. Je moet hier kritisch en reflectief mee omgaan zodat het je professioneel
handelen niet overschaduwt. Je bekijkt alles door je eigen bril.
