GESCHIEDENIS VAN OPVOEDING, ONDERWIJS EN
VORMING
Inhoud
College 1: introductie............................................................................................. 6
Waarom is historische pedagogiek van belang?..................................................6
Historische pedagogiek/pedagogische historiografie.......................................6
Doelstellingen hedendaagse onderwijs- en opvoedingspraktijken:..................6
Wat is historische pedagogiek/pedagogische historiografie?..............................7
Begrippenkader:............................................................................................... 7
3 paradigma’s/denkkaders binnen de pedagogische historiografie:...................8
Narratio/verklaringsmodel:................................................................................ 10
College 2: introductie van narratio’s....................................................................11
De ontdekking van het kind/het omslagdenken................................................11
Gedachte-experiment:....................................................................................... 14
Kritiek op Ariès:................................................................................................. 15
Welke lessen kunnen we trekken uit de these van Ariès?..................................16
College 3: narratio’s: civilisering, disciplinering en de grammar of schooling......17
Civilisering – Norbert Elias................................................................................. 17
Norbert Elias................................................................................................... 17
Mechanismen die ervoor zorgden dat er civilisering op gang komt...............18
Beschavingsspiraal:....................................................................................... 18
Kritiek op de civiliseringsthese.......................................................................18
Civiliseringthese in de pedagogische historiografie:......................................19
Disciplinering – Michel Foucault.........................................................................19
Michel Foucault.............................................................................................. 19
Verklaringsmodel disciplinering......................................................................20
Disciplinering in de pedagogische historiografie............................................21
Kritiek op de disciplineringsthese...................................................................21
Civilisering & disciplinering............................................................................ 21
Grammar of schooling – David Tyacke en Larry Cuban......................................22
Eerste conclusie:............................................................................................ 22
Tweede conclusie:.......................................................................................... 22
Voorstanders grammar of schooling:..............................................................23
Problemen voor onderwijshervormers:...........................................................23
Grammar of schooling vandaag.....................................................................23
1
, Voorbij de grammar of schooling?..................................................................24
College 4: De vroege wortels tot aan het Humanisme.........................................24
Klassieke oudheid (8ste eeuw v. Chr. – 5de eeuw)................................................24
Athene in de klassieke oudheid......................................................................24
Skohlè............................................................................................................ 24
Socrates en Plato:.......................................................................................... 25
Marcus Fabius Quintilianus............................................................................. 26
Middeleeuwen – Ancien Régime (5de eeuw – 14de eeuw)....................................27
Vroege middeleeuwen:................................................................................... 27
Vanaf 12de eeuw:............................................................................................ 28
Dorpsscholen................................................................................................. 28
Latijnse scholen:............................................................................................ 29
Ontwikkeling eerste vormen van ‘beroepsgericht’ onderwijs.........................30
Lage scholingsgraad...................................................................................... 30
Ancien Régime: Humanisme (15de eeuw – 16de eeuw).....................................30
Humanisme in context van reformatie en contrareformatie:.........................30
Desiderius Erasmus........................................................................................ 31
Hervorming Middeleeuws onderwijsstelsel:....................................................32
Jan Amos Comenius (16e-17e eeuw)...............................................................32
Nuancering!................................................................................................... 33
College 5: de Verlichting....................................................................................... 33
Opfrissing.......................................................................................................... 33
Humanisme:................................................................................................... 33
De Verlichting (17e – 18e eeuw).........................................................................33
Immanuel Kant (18e eeuw)............................................................................. 34
Rationalisten vs. Empiristen: Descartes vs. Locke.............................................35
Rationalisten.................................................................................................. 35
Empiristen...................................................................................................... 35
Pedagogische ideeën van rationalisten vs. Empiristen...................................37
Franse Revolutie (1789-1799)........................................................................... 37
Politiek – institutionele invloed van de Verlichting:........................................37
Opstand burgerij en arbeiders vs. De ‘geprivilegieerde’ standen..................37
1799: Napoleon: gecentraliseerd staatsysteem.............................................37
Nuance: kloof tussen sociale klassen blijft.....................................................38
Wel scharnierpunt ? Overgang.......................................................................38
Invloed op pedagogische ideeën ...................................................................38
Typisch Verlichtingsproject............................................................................. 38
2
, Jean-Jacques Rousseau (18e eeuw)....................................................................38
Pedagogische ideeën van Rousseau...............................................................39
Erfenis van de Verlichting.................................................................................. 39
Ontvoogding van onderwijs en opvoeding:....................................................39
Veralgemeend onderwijsapparaat:.................................................................40
Onderwijs als socialisatiemiddel:....................................................................40
Was de Verlichting een breekpunt?................................................................40
College 6: de Romantiek....................................................................................... 40
Verschoolsing van de samenleving...................................................................41
Verschoolsing................................................................................................. 41
De Romantiek (19e eeuw).................................................................................. 42
Pestalozzi (18e – 19e eeuw)............................................................................. 42
Herbart........................................................................................................... 43
Fröbel (18e – 19e eeuw)................................................................................... 44
Het moderne schoolsysteem in Europa (19e eeuw)...........................................45
Sociale kwestie: (o.m. beluiken).....................................................................45
Veralgemeend (lager) schoolsysteem:...........................................................45
Waarom wordt 1 model een dominant model en waarom gaan allemaal
andere landen daarin mee?........................................................................... 45
Nationalisme (19e eeuw)................................................................................... 46
De positie van de leraar (19e eeuw)..................................................................46
Lerarenopleiding (19e eeuw):.........................................................................46
College 7: het buitengewoon onderwijs................................................................47
Buitengewoon onderwijs: nu in Vlaanderen......................................................47
Definitie.......................................................................................................... 47
Toelatingsverslag............................................................................................ 47
Types.............................................................................................................. 48
Vlaanderen..................................................................................................... 48
Historisch....................................................................................................... 49
De ontstaansgeschiedenis van het buitengewoon onderwijs............................49
Het ontstaan.................................................................................................. 49
Terminologie................................................................................................... 49
Eerste instituten............................................................................................. 50
Katholieke initiatieven.................................................................................... 50
Staatsinitiatieven........................................................................................... 52
2 ontstaansgronden....................................................................................... 52
Toename classificatie..................................................................................... 53
3
, Bredere tendensen van verwetenschappelijking, medicalisering en
psychologisering............................................................................................... 53
Het verlichte vooruitgangsdenken.................................................................53
Verwetenschappelijking van de pedagogische wetenschappen.....................53
Verwetenschappelijking van de selectieprocedure.........................................53
Psychologisering............................................................................................ 54
College 8: De Reformpedagogiek deel 1...............................................................55
De nieuwe schoolbeweging............................................................................... 55
Context (19e eeuw)......................................................................................... 55
Context (19e – 20e eeuw)................................................................................ 55
De nieuwe schoolbeweging............................................................................55
Ontstaansgronden.......................................................................................... 56
De nieuwe schoolbeweging............................................................................56
Maria Montessori in Italië (19e – 20ste eeuw)......................................................57
Pedagogische ideeën van Montessori............................................................58
De zintuiglijke methode..................................................................................... 59
Ontstaan........................................................................................................ 59
Edouard Séguin:............................................................................................. 59
De Broeders van Liefde in België.......................................................................60
Ovide Decroly (19e-20ste eeuw)..........................................................................61
Pedagogische ideeën van Decroly..................................................................61
Montessori en Decroly.................................................................................... 62
College 9: De Reformpedagogiek deel 2...............................................................62
John Dewey (19e -20ste eeuw)............................................................................. 62
Laboratory school:.......................................................................................... 62
Kritiek:............................................................................................................ 62
Célestin Freinet (19e – 20ste eeuw)...................................................................63
Uitgangspunten die voor Freinet centraal staan:...........................................64
Rudolf Steiner (19e – 20ste eeuw).....................................................................66
Antroposofie:.................................................................................................. 66
Kritiek:............................................................................................................ 66
Streven naar innerlijk ritme en harmonie met de kosmos:.............................66
Mensbeeld:..................................................................................................... 66
Onderwijs:...................................................................................................... 67
Evolutie pedagogisch denken............................................................................67
WOI -WOII: normatieve pedagogische modellen............................................67
Na WOII: institutionele pedagogiek, kritische beweging....................................68
4
VORMING
Inhoud
College 1: introductie............................................................................................. 6
Waarom is historische pedagogiek van belang?..................................................6
Historische pedagogiek/pedagogische historiografie.......................................6
Doelstellingen hedendaagse onderwijs- en opvoedingspraktijken:..................6
Wat is historische pedagogiek/pedagogische historiografie?..............................7
Begrippenkader:............................................................................................... 7
3 paradigma’s/denkkaders binnen de pedagogische historiografie:...................8
Narratio/verklaringsmodel:................................................................................ 10
College 2: introductie van narratio’s....................................................................11
De ontdekking van het kind/het omslagdenken................................................11
Gedachte-experiment:....................................................................................... 14
Kritiek op Ariès:................................................................................................. 15
Welke lessen kunnen we trekken uit de these van Ariès?..................................16
College 3: narratio’s: civilisering, disciplinering en de grammar of schooling......17
Civilisering – Norbert Elias................................................................................. 17
Norbert Elias................................................................................................... 17
Mechanismen die ervoor zorgden dat er civilisering op gang komt...............18
Beschavingsspiraal:....................................................................................... 18
Kritiek op de civiliseringsthese.......................................................................18
Civiliseringthese in de pedagogische historiografie:......................................19
Disciplinering – Michel Foucault.........................................................................19
Michel Foucault.............................................................................................. 19
Verklaringsmodel disciplinering......................................................................20
Disciplinering in de pedagogische historiografie............................................21
Kritiek op de disciplineringsthese...................................................................21
Civilisering & disciplinering............................................................................ 21
Grammar of schooling – David Tyacke en Larry Cuban......................................22
Eerste conclusie:............................................................................................ 22
Tweede conclusie:.......................................................................................... 22
Voorstanders grammar of schooling:..............................................................23
Problemen voor onderwijshervormers:...........................................................23
Grammar of schooling vandaag.....................................................................23
1
, Voorbij de grammar of schooling?..................................................................24
College 4: De vroege wortels tot aan het Humanisme.........................................24
Klassieke oudheid (8ste eeuw v. Chr. – 5de eeuw)................................................24
Athene in de klassieke oudheid......................................................................24
Skohlè............................................................................................................ 24
Socrates en Plato:.......................................................................................... 25
Marcus Fabius Quintilianus............................................................................. 26
Middeleeuwen – Ancien Régime (5de eeuw – 14de eeuw)....................................27
Vroege middeleeuwen:................................................................................... 27
Vanaf 12de eeuw:............................................................................................ 28
Dorpsscholen................................................................................................. 28
Latijnse scholen:............................................................................................ 29
Ontwikkeling eerste vormen van ‘beroepsgericht’ onderwijs.........................30
Lage scholingsgraad...................................................................................... 30
Ancien Régime: Humanisme (15de eeuw – 16de eeuw).....................................30
Humanisme in context van reformatie en contrareformatie:.........................30
Desiderius Erasmus........................................................................................ 31
Hervorming Middeleeuws onderwijsstelsel:....................................................32
Jan Amos Comenius (16e-17e eeuw)...............................................................32
Nuancering!................................................................................................... 33
College 5: de Verlichting....................................................................................... 33
Opfrissing.......................................................................................................... 33
Humanisme:................................................................................................... 33
De Verlichting (17e – 18e eeuw).........................................................................33
Immanuel Kant (18e eeuw)............................................................................. 34
Rationalisten vs. Empiristen: Descartes vs. Locke.............................................35
Rationalisten.................................................................................................. 35
Empiristen...................................................................................................... 35
Pedagogische ideeën van rationalisten vs. Empiristen...................................37
Franse Revolutie (1789-1799)........................................................................... 37
Politiek – institutionele invloed van de Verlichting:........................................37
Opstand burgerij en arbeiders vs. De ‘geprivilegieerde’ standen..................37
1799: Napoleon: gecentraliseerd staatsysteem.............................................37
Nuance: kloof tussen sociale klassen blijft.....................................................38
Wel scharnierpunt ? Overgang.......................................................................38
Invloed op pedagogische ideeën ...................................................................38
Typisch Verlichtingsproject............................................................................. 38
2
, Jean-Jacques Rousseau (18e eeuw)....................................................................38
Pedagogische ideeën van Rousseau...............................................................39
Erfenis van de Verlichting.................................................................................. 39
Ontvoogding van onderwijs en opvoeding:....................................................39
Veralgemeend onderwijsapparaat:.................................................................40
Onderwijs als socialisatiemiddel:....................................................................40
Was de Verlichting een breekpunt?................................................................40
College 6: de Romantiek....................................................................................... 40
Verschoolsing van de samenleving...................................................................41
Verschoolsing................................................................................................. 41
De Romantiek (19e eeuw).................................................................................. 42
Pestalozzi (18e – 19e eeuw)............................................................................. 42
Herbart........................................................................................................... 43
Fröbel (18e – 19e eeuw)................................................................................... 44
Het moderne schoolsysteem in Europa (19e eeuw)...........................................45
Sociale kwestie: (o.m. beluiken).....................................................................45
Veralgemeend (lager) schoolsysteem:...........................................................45
Waarom wordt 1 model een dominant model en waarom gaan allemaal
andere landen daarin mee?........................................................................... 45
Nationalisme (19e eeuw)................................................................................... 46
De positie van de leraar (19e eeuw)..................................................................46
Lerarenopleiding (19e eeuw):.........................................................................46
College 7: het buitengewoon onderwijs................................................................47
Buitengewoon onderwijs: nu in Vlaanderen......................................................47
Definitie.......................................................................................................... 47
Toelatingsverslag............................................................................................ 47
Types.............................................................................................................. 48
Vlaanderen..................................................................................................... 48
Historisch....................................................................................................... 49
De ontstaansgeschiedenis van het buitengewoon onderwijs............................49
Het ontstaan.................................................................................................. 49
Terminologie................................................................................................... 49
Eerste instituten............................................................................................. 50
Katholieke initiatieven.................................................................................... 50
Staatsinitiatieven........................................................................................... 52
2 ontstaansgronden....................................................................................... 52
Toename classificatie..................................................................................... 53
3
, Bredere tendensen van verwetenschappelijking, medicalisering en
psychologisering............................................................................................... 53
Het verlichte vooruitgangsdenken.................................................................53
Verwetenschappelijking van de pedagogische wetenschappen.....................53
Verwetenschappelijking van de selectieprocedure.........................................53
Psychologisering............................................................................................ 54
College 8: De Reformpedagogiek deel 1...............................................................55
De nieuwe schoolbeweging............................................................................... 55
Context (19e eeuw)......................................................................................... 55
Context (19e – 20e eeuw)................................................................................ 55
De nieuwe schoolbeweging............................................................................55
Ontstaansgronden.......................................................................................... 56
De nieuwe schoolbeweging............................................................................56
Maria Montessori in Italië (19e – 20ste eeuw)......................................................57
Pedagogische ideeën van Montessori............................................................58
De zintuiglijke methode..................................................................................... 59
Ontstaan........................................................................................................ 59
Edouard Séguin:............................................................................................. 59
De Broeders van Liefde in België.......................................................................60
Ovide Decroly (19e-20ste eeuw)..........................................................................61
Pedagogische ideeën van Decroly..................................................................61
Montessori en Decroly.................................................................................... 62
College 9: De Reformpedagogiek deel 2...............................................................62
John Dewey (19e -20ste eeuw)............................................................................. 62
Laboratory school:.......................................................................................... 62
Kritiek:............................................................................................................ 62
Célestin Freinet (19e – 20ste eeuw)...................................................................63
Uitgangspunten die voor Freinet centraal staan:...........................................64
Rudolf Steiner (19e – 20ste eeuw).....................................................................66
Antroposofie:.................................................................................................. 66
Kritiek:............................................................................................................ 66
Streven naar innerlijk ritme en harmonie met de kosmos:.............................66
Mensbeeld:..................................................................................................... 66
Onderwijs:...................................................................................................... 67
Evolutie pedagogisch denken............................................................................67
WOI -WOII: normatieve pedagogische modellen............................................67
Na WOII: institutionele pedagogiek, kritische beweging....................................68
4
