recht verkennen
examen januari
6. gerechtelijke procedure en rechtshulp
Inleiding
Soorten procedures
● Privaatrechtelijke / burgerlijke
➢ Vb. onbetaalde factuur
➢ Vb. schadevergoeding
➢ Vb. ontslagvergoeding
● Strafrechtelijke
➢ Vb. gebruik /dealen van drugs
➢ Vb. door rood licht rijden
➢ Vb. iemand in elkaar slaan
enkele principes voor rechter/raadsheer
● Onderzoek van
➢ Bevoegdheid (materieel/territoriaal)
- Vb. huurgeschil voor verkeerde vrederechter
➢ ontvankelijkheid
- Is er verjaring ?
- Wordt proces ingesteld door een onbekwame ?
- bv. een minderjarige die niet vertegenwoordigd is door ouders of voogd
- …
➢ Gegrondheid
- Als rechter bevoegd is én eis ontvankelijk is
● Recht van verdediging respecteren
● Uitspraak motiveren
➢ Antwoord op alle argumenten van alle partijen
➢ Geldt thans ook voor het Hof van Assisen (was vroeger niet zo)
● Mag niet weigeren om recht te spreken
➢ zo niet is er rechtsweigering
vraag vooraf
● Vordering voor de Rechtbank
Of
1
, ● Alternatieve Geschillenbeslechting
➢ Arbitrage
➢ Bemiddeling
➢ Verzoening
ADR: alternatieve geschillenbeslechting
Waarom ADR?
● om tijd/geld te besparen
● wordt aangemoedigd door justitie (soms zelf verplicht)
● goede info is nodig om juiste keuze te kunnen maken
● beïnvloedende factoren:
➢ principiële kwestie?
➢ mate waarin conflict geëscaleerd is
➢ gelijkwaardigheid van beide partijen
➢ onzekerheid over uitkomst indien rechtszaak
➢ relatie in de toekomst-gemeenschappelijk belang
arbitrage
● private ‘rechtspraak’
● Beslechting van een geschil wordt toevertrouwd aan scheidsrechter(s)
➢ bestaand geschil of toekomstig geschil
➢ Geschillen waarover ‘je vrij kan beschikken’
➢ Middels overeenkomst: scheidsrechtelijk beding in overeenkomst of
scheidsrechterlijke overeenkomst
➢ Geregeld via Ger. W.
● Geen HB tegen arbitragebeslissing
● Problemen met uitvoering van arbitragebeslissing:
➢ Uitvoerbaarverklaring (exequatur) via vonnis VZ Rb. EA
bemiddeling
● Bemiddelaar
➢ Onafhankelijke persoon = bemiddelaar
➢ Helpt partijen bij zoeken naar een compromis
➢ Mogelijk wanneer partijen wederzijdse toegevingen kunnen doen
● Kenmerken:
➢ Vertrouwelijk karakter/ vrijwillig karakter
➢ Onpartijdig en neutraal
➢ Discretie en beroepsgeheim
● erkende bemiddelaars - lijsten
➢ Federale Bemiddelingscommissie
➢ Specialisaties
2
, Homologatie akkoord
Mogelijkheden en grenzen van bemiddeling
● Geslaagde bemiddeling = aanvaardbare en gedragen oplossing voor en door beide partijen
● Beïnvloedende factoren:
➢ Mate waarin het conflict geëscaleerd is
➢ Gelijkwaardigheid van beide partijen
➢ Onzekerheid over uitkomst indien rechtszaak
➢ Relatie in de toekomst – gemeenschappelijk belang
soorten bemiddeling
● Bemiddelingsbeding in overeenkomst
➢ ‘Verplichte’ bemiddelingspoging vóór stap naar rechter
● Vrijwillige bemiddeling: eigen initiatief van (een van de) partijen
● Gerechtelijke bemiddeling (op verzoek of met instemming partijen)
➢ Pauze in procedure onder impuls van rechter
● Collaboratieve Onderhandelingen
bemiddelingsproces
● Bemiddelingsvoorstel = voorstel om over te gaan tot bemiddeling en aanstelling van een
bemiddelaar
● Bemiddelingsprotocol = spelregels
➢ Concrete regels en verloop worden bepaald (fasen van de bemiddeling)
➢ Ondertekening schorst de verjaring in het conflict
➢ Kosten worden gedeeld
● Bemiddelingsovereenkomst = akkoord over de gevonden oplossing
➢ Schriftelijk
➢ Wordt eventueel overgemaakt aan rechter ter homologatie (voorwaarde = erkend
bemiddelaar!)
● Homologatie = gieten in vonnis = uitvoerbare titel geven aan het akkoord
verzoening
specifieke procedure voor de rechter:
● verzoeker vraagt verzoening aan bij griffie
● beide partijen worden uitgenodigd bij rechter
● akkoord/niet-akkoord in PV
● akkoord= uitvoerbaar
3
, ● niet-akkoord: gewone procedure starten
wanneer?
● verplicht vooraleer opstarten sommige procedures
● kan steeds vrijwillig ( kwesties van openbare orde)
verzoeningsrol in de lift via KMS
● 2013 KMS opgericht binnen Familiekamers met een verzoeningsrol toegekend aan een
rechter.
● Vanwege dit succes werd in 2018 de verzoeningsopdracht in hoofde van de rechter
algemeen bekrachtigd.
➢ Mogelijkheid om voor iedere inleidende hoofdvordering tussen partijen (die
bekwaam zijn om een dading aan te gaan), op verzoek van een partij of met beider
instemming vooraf ter minnelijke schikking worden voorgelegd aan de rechter die
bevoegd is om in eerste aanleg ervan kennis te nemen.
➢ aanleiding tot de oprichting van KMS o.a. bij de ondernemingsrechtbanken te
Brussel, Gent en Antwerpen.
● Groot succes: wens wetgever om dit op te schalen
● Wet van 19 december 2023: Elke burgerlijke rechtbank moet minstens uit één KMS
hebben. Ook binnen het Hof van Beroep zal een KMS worden opgericht.
➢ Inwerkingtreding vanaf 1 september 2025.
➢ Vóór deze datum is de oprichting van een KMS facultatief..
De burgerlijke procedure
procesterminologie & kenmerken
● Eiser/eiseres <-> verweerder/verweerster
● Indien verweerder tegeneis instelt
➢ Hoofdeis en tegeneis = Hoofdvordering en tegen vordering
➢ bv oorspronkelijke eiser = Eiser op hoofdeis + verweerder op tegeneis
➢ Appellant <-> geïntimeerde (in hoger beroep)
● Conclusie = schriftelijke argumentatie
● partijautonomie & passieve rol rechter
procedureverloop
4
examen januari
6. gerechtelijke procedure en rechtshulp
Inleiding
Soorten procedures
● Privaatrechtelijke / burgerlijke
➢ Vb. onbetaalde factuur
➢ Vb. schadevergoeding
➢ Vb. ontslagvergoeding
● Strafrechtelijke
➢ Vb. gebruik /dealen van drugs
➢ Vb. door rood licht rijden
➢ Vb. iemand in elkaar slaan
enkele principes voor rechter/raadsheer
● Onderzoek van
➢ Bevoegdheid (materieel/territoriaal)
- Vb. huurgeschil voor verkeerde vrederechter
➢ ontvankelijkheid
- Is er verjaring ?
- Wordt proces ingesteld door een onbekwame ?
- bv. een minderjarige die niet vertegenwoordigd is door ouders of voogd
- …
➢ Gegrondheid
- Als rechter bevoegd is én eis ontvankelijk is
● Recht van verdediging respecteren
● Uitspraak motiveren
➢ Antwoord op alle argumenten van alle partijen
➢ Geldt thans ook voor het Hof van Assisen (was vroeger niet zo)
● Mag niet weigeren om recht te spreken
➢ zo niet is er rechtsweigering
vraag vooraf
● Vordering voor de Rechtbank
Of
1
, ● Alternatieve Geschillenbeslechting
➢ Arbitrage
➢ Bemiddeling
➢ Verzoening
ADR: alternatieve geschillenbeslechting
Waarom ADR?
● om tijd/geld te besparen
● wordt aangemoedigd door justitie (soms zelf verplicht)
● goede info is nodig om juiste keuze te kunnen maken
● beïnvloedende factoren:
➢ principiële kwestie?
➢ mate waarin conflict geëscaleerd is
➢ gelijkwaardigheid van beide partijen
➢ onzekerheid over uitkomst indien rechtszaak
➢ relatie in de toekomst-gemeenschappelijk belang
arbitrage
● private ‘rechtspraak’
● Beslechting van een geschil wordt toevertrouwd aan scheidsrechter(s)
➢ bestaand geschil of toekomstig geschil
➢ Geschillen waarover ‘je vrij kan beschikken’
➢ Middels overeenkomst: scheidsrechtelijk beding in overeenkomst of
scheidsrechterlijke overeenkomst
➢ Geregeld via Ger. W.
● Geen HB tegen arbitragebeslissing
● Problemen met uitvoering van arbitragebeslissing:
➢ Uitvoerbaarverklaring (exequatur) via vonnis VZ Rb. EA
bemiddeling
● Bemiddelaar
➢ Onafhankelijke persoon = bemiddelaar
➢ Helpt partijen bij zoeken naar een compromis
➢ Mogelijk wanneer partijen wederzijdse toegevingen kunnen doen
● Kenmerken:
➢ Vertrouwelijk karakter/ vrijwillig karakter
➢ Onpartijdig en neutraal
➢ Discretie en beroepsgeheim
● erkende bemiddelaars - lijsten
➢ Federale Bemiddelingscommissie
➢ Specialisaties
2
, Homologatie akkoord
Mogelijkheden en grenzen van bemiddeling
● Geslaagde bemiddeling = aanvaardbare en gedragen oplossing voor en door beide partijen
● Beïnvloedende factoren:
➢ Mate waarin het conflict geëscaleerd is
➢ Gelijkwaardigheid van beide partijen
➢ Onzekerheid over uitkomst indien rechtszaak
➢ Relatie in de toekomst – gemeenschappelijk belang
soorten bemiddeling
● Bemiddelingsbeding in overeenkomst
➢ ‘Verplichte’ bemiddelingspoging vóór stap naar rechter
● Vrijwillige bemiddeling: eigen initiatief van (een van de) partijen
● Gerechtelijke bemiddeling (op verzoek of met instemming partijen)
➢ Pauze in procedure onder impuls van rechter
● Collaboratieve Onderhandelingen
bemiddelingsproces
● Bemiddelingsvoorstel = voorstel om over te gaan tot bemiddeling en aanstelling van een
bemiddelaar
● Bemiddelingsprotocol = spelregels
➢ Concrete regels en verloop worden bepaald (fasen van de bemiddeling)
➢ Ondertekening schorst de verjaring in het conflict
➢ Kosten worden gedeeld
● Bemiddelingsovereenkomst = akkoord over de gevonden oplossing
➢ Schriftelijk
➢ Wordt eventueel overgemaakt aan rechter ter homologatie (voorwaarde = erkend
bemiddelaar!)
● Homologatie = gieten in vonnis = uitvoerbare titel geven aan het akkoord
verzoening
specifieke procedure voor de rechter:
● verzoeker vraagt verzoening aan bij griffie
● beide partijen worden uitgenodigd bij rechter
● akkoord/niet-akkoord in PV
● akkoord= uitvoerbaar
3
, ● niet-akkoord: gewone procedure starten
wanneer?
● verplicht vooraleer opstarten sommige procedures
● kan steeds vrijwillig ( kwesties van openbare orde)
verzoeningsrol in de lift via KMS
● 2013 KMS opgericht binnen Familiekamers met een verzoeningsrol toegekend aan een
rechter.
● Vanwege dit succes werd in 2018 de verzoeningsopdracht in hoofde van de rechter
algemeen bekrachtigd.
➢ Mogelijkheid om voor iedere inleidende hoofdvordering tussen partijen (die
bekwaam zijn om een dading aan te gaan), op verzoek van een partij of met beider
instemming vooraf ter minnelijke schikking worden voorgelegd aan de rechter die
bevoegd is om in eerste aanleg ervan kennis te nemen.
➢ aanleiding tot de oprichting van KMS o.a. bij de ondernemingsrechtbanken te
Brussel, Gent en Antwerpen.
● Groot succes: wens wetgever om dit op te schalen
● Wet van 19 december 2023: Elke burgerlijke rechtbank moet minstens uit één KMS
hebben. Ook binnen het Hof van Beroep zal een KMS worden opgericht.
➢ Inwerkingtreding vanaf 1 september 2025.
➢ Vóór deze datum is de oprichting van een KMS facultatief..
De burgerlijke procedure
procesterminologie & kenmerken
● Eiser/eiseres <-> verweerder/verweerster
● Indien verweerder tegeneis instelt
➢ Hoofdeis en tegeneis = Hoofdvordering en tegen vordering
➢ bv oorspronkelijke eiser = Eiser op hoofdeis + verweerder op tegeneis
➢ Appellant <-> geïntimeerde (in hoger beroep)
● Conclusie = schriftelijke argumentatie
● partijautonomie & passieve rol rechter
procedureverloop
4
