College 1:
Samenvatting: De Therapeut (Prof. dr. Peter Rober, 2024)
Inleiding: De focus op de therapeut
Traditioneel lag de nadruk in wetenschappelijk onderzoek sterk op de psychotherapie zelf (de methodes,
protocollen en technieken) en werd de persoon van de therapeut genegeerd. Men ging er vanuit een
rationalistisch perspectief van uit dat objectieve technieken op zichzelf e ectief waren. Hedendaags empirisch
onderzoek toont echter aan dat therapie in de eerste plaats een professionele intermenselijke relatie is. De
kwaliteit van de verbinding met een empathische, authentieke en open therapeut is wat therapie werkelijk
e ectief maakt.
Deel 1: Het basismodel van de psychologische behandelaar
In de academische wereld wordt vaak het scientist-practitioner model (het Boulder Model) naar voren
geschoven als ideaal. Dit model stelt dat psychologen hypothese-toetsend moeten werken en hun interventies
moeten baseren op wetenschappelijke evidentie.
Kritiek op dit model:
Kloof tussen theorie en praktijk: Academische psychologen focussen zich steeds meer op theorie en
onderzoek, en verliezen voeling met de klinische praktijk (ze zijn scientist, maar zelden practitioner).
Onderschatting van complexiteit: De praktijk vereist flexibiliteit en creativiteit. Therapie is niet enkel
wetenschap, maar ook een kunst.
Conclusie: Een scientist-artist-practitioner model is een betere en meer realistische basis voor de
opleiding van klinisch psychologen.
Deel 2: De e ectieve therapeut
Het is wetenschappelijk niet mogelijk om e ectieve therapeuten te identificeren op basis van het type therapie
dat ze geven, aangezien er geen evidentie is dat de ene behandelmethode superieur is aan de andere. Er is wél
sterke evidentie voor de superioriteit van de ene therapeut boven de andere.
Therapeute ecten: 5% tot 8% van de variabiliteit in de outcome van therapie is toe te schrijven aan de
therapeut. De alliantie verklaart 6,5%, de therapeut 6% en het behandelmodel slechts 1,5%.
Therapeute ecten zijn groter bij complexe en ernstige problemen, en komen sterker naar voren in
naturalistische studies dan in streng gecontroleerde RCT's (Randomized Clinical Trials).
Kenmerken van de e ectieve therapeut
1. Demografie: Geslacht, leeftijd of etniciteit zijn slechte voorspellers voor succes, al speelt
compatibiliteit tussen cliënt en therapeut mogelijk wel een rol.
2. Professionele ervaring: Meer ervaring leidt niet eenduidig tot betere therapeuten. Wel zorgt ervaring
voor een daling van de drop-out (vroegtijdig afhaken) van cliënten. De kwaliteit en hoeveelheid van
direct cliëntcontact is belangrijker dan louter het aantal jaren ervaring.
3. Interpersoonlijke stijl: Een vriendelijke, positieve stijl waarbij de therapeut verbaal actief is (b.v. zelf
topics aanbrengt) in een sfeer van samenwerking is e ectief.
, 4. Interventies:
o Directiviteit: Moet worden afgestemd. Bij een defensieve cliënt moet de therapeut minder
directief zijn.
o Inzicht vs. Gedrag: Inzichtverhogend werkt beter bij introverte cliënten; gedragsgerichte
interventies bij impulsieve/externaliserende cliënten.
o Emoties: Interventies die intense emotionele reacties oproepen werken goed, vooral in het
begin en bij matig psychisch lijden. Bij hoog psychisch lijden is ondersteuning beter.
o Hoop: De therapeut moet realistisch hoopvol zijn om positieve verwachtingen (outcome
expectations) bij de cliënt te creëren, wat leidt tot minder drop-out en hogere e ectiviteit.
5. Opleiding: Praktijkervaring onder supervisie is cruciaal, theoretische kennis alleen is gevaarlijk. Bij
acuut trauma blijken direct betrokkenen (natuurlijk milieu) en leken soms initieel e ectiever dan
professionele psychologische debriefing, wat zelfs averechts (PTSS) kan werken.
6. Persoonlijkheid en waarden: Flexibiliteit is beter dan dogmatisme. Zelfvertrouwen en persoonlijk
welbevinden correleren positief met succes. Therapeuten moeten cultureel sensitief zijn. Vaak nemen
cliënten in een succesvolle therapie waarden van de therapeut over.
7. Behandelmodel: De theorie die een therapeut aanhangt voorspelt geen outcome, maar allegiance (het
sterke geloof van de therapeut in de eigen methode) is wél paradoxaal genoeg cruciaal voor succes. Te
strakke adherence (strikt volgen van een protocol) kan zelfs negatieve e ecten hebben als de
therapeutische alliantie daaronder lijdt.
8. Professional self-doubt (professionele zelftwijfel): De beste therapeuten zijn bescheiden, mild voor
zichzelf, maar durven hun eigen handelen kritisch in vraag te stellen. Motto: "Love yourself as a person,
doubt yourself as a therapist".
9. Appropriate responsivity: De gave om zich perfect af te stemmen op de unieke behoeften van de cliënt
op het juiste moment.
De Therapeut en de Alliantie
De vaardigheid om een warme alliantie te vormen (non-specifieke competenties) is cruciaal, vooral bij
moeilijke cliënten. Timothy Anderson identificeerde facilitatieve interpersoonlijke vaardigheden (o.a. verbaal
vloeiend zijn, emoties goed lezen, warme blik, aliantiebreuken kunnen herstellen) als bepalend voor succes.
Om te verbeteren wordt aangeraden:
Systematisch feedbackgericht werken: Gebruik proces-feedback (vragen hoe de sessie was/of men
zich begrepen voelde) in plaats van outcome-feedback. Therapeuten zijn namelijk notoir slecht in het
inschatten van hun eigen e ectiviteit.
Deliberate practice: Het systematisch trainen van interpersoonlijke vaardigheden (o.a. door video-
opnames kritisch te bekijken).
, Self-awareness, intuïtie en klinische wijsheid
Self-awareness: De therapeut moet reflecteren op de eigen vooringenomenheden en blinde vlekken.
Intuïtie & Dual Process Model (Kahneman): Naast rationele theorieën is intuïtief begrijpen essentieel,
zeker bij onoplosbare problemen (zoals rouw). Het cognitief functioneren van de therapeut wisselt
flexibel tussen Systeem 1 (snel, intuïtief handelen via knowledge-in-action) en Systeem 2 (traag,
bewust expliciet reflecteren via reflection-in-action).
Klinische wijsheid: De therapeut moet ambiguïteit en kwetsbaarheid kunnen verdragen, en het risico
durven nemen om het "niet-te-weten" en zich oprecht te verwonderen.
Deel 3: De behulpzame therapeut (Wie wordt therapeut?)
Therapeut-zijn is vaak een roeping gedreven door altruïsme en psychological mindedness (drang naar
zelfreflectie en introspectie).
The Wounded Healer (De gewonde genezer): Veel therapeuten hebben zelf geworsteld met moeilijkheden in
hun jeugd en halen daar een helende kracht uit. Dit domein van vroege problematiek bevindt zich vaak op 3
vlakken:
1. Dysfunctionele zorg & Parentificatie: Ervaringen van zorgtekort of situaties waarin het kind de "family
caretaker" werd en zijn eigen noden opo erde voor die van de ouder(s) (emotioneel of instrumenteel).
2. Negatieve gezinservaringen: Trauma, psychische aandoeningen in het gezin, conflicten.
3. Relationele moeilijkheden: Gepest worden, eenzaamheid in de jeugd, die soms gecompenseerd
werden door één positieve, herstellende relatie.
Risico's en Kansen: Een wounded healer kan een helende kracht worden (healing healer) door gegroeide
draagkracht, maar loopt ook het risico te dicht op de pijn te komen of overweldigd te raken (wounding healer of
beschadigde professional).
Narcistische Noden: Onbewust kunnen er meer op het eigen ego gerichte motieven meespelen in de
beroepskeuze, voortkomend uit onvervulde behoeften in de jeugd. Dit kan zich uiten in:
Zoeken naar validatie en externe waardering.
Behoefte aan controle en macht (compensatie voor eerdere machteloosheid).
Behoefte aan bewondering en prestige.
Perfectionisme of een "redder"-complex. Supervisie en zelftraining zijn essentieel om deze noden
ethisch te bewaken.
Samenvatting: De Therapeut (Prof. dr. Peter Rober, 2024)
Inleiding: De focus op de therapeut
Traditioneel lag de nadruk in wetenschappelijk onderzoek sterk op de psychotherapie zelf (de methodes,
protocollen en technieken) en werd de persoon van de therapeut genegeerd. Men ging er vanuit een
rationalistisch perspectief van uit dat objectieve technieken op zichzelf e ectief waren. Hedendaags empirisch
onderzoek toont echter aan dat therapie in de eerste plaats een professionele intermenselijke relatie is. De
kwaliteit van de verbinding met een empathische, authentieke en open therapeut is wat therapie werkelijk
e ectief maakt.
Deel 1: Het basismodel van de psychologische behandelaar
In de academische wereld wordt vaak het scientist-practitioner model (het Boulder Model) naar voren
geschoven als ideaal. Dit model stelt dat psychologen hypothese-toetsend moeten werken en hun interventies
moeten baseren op wetenschappelijke evidentie.
Kritiek op dit model:
Kloof tussen theorie en praktijk: Academische psychologen focussen zich steeds meer op theorie en
onderzoek, en verliezen voeling met de klinische praktijk (ze zijn scientist, maar zelden practitioner).
Onderschatting van complexiteit: De praktijk vereist flexibiliteit en creativiteit. Therapie is niet enkel
wetenschap, maar ook een kunst.
Conclusie: Een scientist-artist-practitioner model is een betere en meer realistische basis voor de
opleiding van klinisch psychologen.
Deel 2: De e ectieve therapeut
Het is wetenschappelijk niet mogelijk om e ectieve therapeuten te identificeren op basis van het type therapie
dat ze geven, aangezien er geen evidentie is dat de ene behandelmethode superieur is aan de andere. Er is wél
sterke evidentie voor de superioriteit van de ene therapeut boven de andere.
Therapeute ecten: 5% tot 8% van de variabiliteit in de outcome van therapie is toe te schrijven aan de
therapeut. De alliantie verklaart 6,5%, de therapeut 6% en het behandelmodel slechts 1,5%.
Therapeute ecten zijn groter bij complexe en ernstige problemen, en komen sterker naar voren in
naturalistische studies dan in streng gecontroleerde RCT's (Randomized Clinical Trials).
Kenmerken van de e ectieve therapeut
1. Demografie: Geslacht, leeftijd of etniciteit zijn slechte voorspellers voor succes, al speelt
compatibiliteit tussen cliënt en therapeut mogelijk wel een rol.
2. Professionele ervaring: Meer ervaring leidt niet eenduidig tot betere therapeuten. Wel zorgt ervaring
voor een daling van de drop-out (vroegtijdig afhaken) van cliënten. De kwaliteit en hoeveelheid van
direct cliëntcontact is belangrijker dan louter het aantal jaren ervaring.
3. Interpersoonlijke stijl: Een vriendelijke, positieve stijl waarbij de therapeut verbaal actief is (b.v. zelf
topics aanbrengt) in een sfeer van samenwerking is e ectief.
, 4. Interventies:
o Directiviteit: Moet worden afgestemd. Bij een defensieve cliënt moet de therapeut minder
directief zijn.
o Inzicht vs. Gedrag: Inzichtverhogend werkt beter bij introverte cliënten; gedragsgerichte
interventies bij impulsieve/externaliserende cliënten.
o Emoties: Interventies die intense emotionele reacties oproepen werken goed, vooral in het
begin en bij matig psychisch lijden. Bij hoog psychisch lijden is ondersteuning beter.
o Hoop: De therapeut moet realistisch hoopvol zijn om positieve verwachtingen (outcome
expectations) bij de cliënt te creëren, wat leidt tot minder drop-out en hogere e ectiviteit.
5. Opleiding: Praktijkervaring onder supervisie is cruciaal, theoretische kennis alleen is gevaarlijk. Bij
acuut trauma blijken direct betrokkenen (natuurlijk milieu) en leken soms initieel e ectiever dan
professionele psychologische debriefing, wat zelfs averechts (PTSS) kan werken.
6. Persoonlijkheid en waarden: Flexibiliteit is beter dan dogmatisme. Zelfvertrouwen en persoonlijk
welbevinden correleren positief met succes. Therapeuten moeten cultureel sensitief zijn. Vaak nemen
cliënten in een succesvolle therapie waarden van de therapeut over.
7. Behandelmodel: De theorie die een therapeut aanhangt voorspelt geen outcome, maar allegiance (het
sterke geloof van de therapeut in de eigen methode) is wél paradoxaal genoeg cruciaal voor succes. Te
strakke adherence (strikt volgen van een protocol) kan zelfs negatieve e ecten hebben als de
therapeutische alliantie daaronder lijdt.
8. Professional self-doubt (professionele zelftwijfel): De beste therapeuten zijn bescheiden, mild voor
zichzelf, maar durven hun eigen handelen kritisch in vraag te stellen. Motto: "Love yourself as a person,
doubt yourself as a therapist".
9. Appropriate responsivity: De gave om zich perfect af te stemmen op de unieke behoeften van de cliënt
op het juiste moment.
De Therapeut en de Alliantie
De vaardigheid om een warme alliantie te vormen (non-specifieke competenties) is cruciaal, vooral bij
moeilijke cliënten. Timothy Anderson identificeerde facilitatieve interpersoonlijke vaardigheden (o.a. verbaal
vloeiend zijn, emoties goed lezen, warme blik, aliantiebreuken kunnen herstellen) als bepalend voor succes.
Om te verbeteren wordt aangeraden:
Systematisch feedbackgericht werken: Gebruik proces-feedback (vragen hoe de sessie was/of men
zich begrepen voelde) in plaats van outcome-feedback. Therapeuten zijn namelijk notoir slecht in het
inschatten van hun eigen e ectiviteit.
Deliberate practice: Het systematisch trainen van interpersoonlijke vaardigheden (o.a. door video-
opnames kritisch te bekijken).
, Self-awareness, intuïtie en klinische wijsheid
Self-awareness: De therapeut moet reflecteren op de eigen vooringenomenheden en blinde vlekken.
Intuïtie & Dual Process Model (Kahneman): Naast rationele theorieën is intuïtief begrijpen essentieel,
zeker bij onoplosbare problemen (zoals rouw). Het cognitief functioneren van de therapeut wisselt
flexibel tussen Systeem 1 (snel, intuïtief handelen via knowledge-in-action) en Systeem 2 (traag,
bewust expliciet reflecteren via reflection-in-action).
Klinische wijsheid: De therapeut moet ambiguïteit en kwetsbaarheid kunnen verdragen, en het risico
durven nemen om het "niet-te-weten" en zich oprecht te verwonderen.
Deel 3: De behulpzame therapeut (Wie wordt therapeut?)
Therapeut-zijn is vaak een roeping gedreven door altruïsme en psychological mindedness (drang naar
zelfreflectie en introspectie).
The Wounded Healer (De gewonde genezer): Veel therapeuten hebben zelf geworsteld met moeilijkheden in
hun jeugd en halen daar een helende kracht uit. Dit domein van vroege problematiek bevindt zich vaak op 3
vlakken:
1. Dysfunctionele zorg & Parentificatie: Ervaringen van zorgtekort of situaties waarin het kind de "family
caretaker" werd en zijn eigen noden opo erde voor die van de ouder(s) (emotioneel of instrumenteel).
2. Negatieve gezinservaringen: Trauma, psychische aandoeningen in het gezin, conflicten.
3. Relationele moeilijkheden: Gepest worden, eenzaamheid in de jeugd, die soms gecompenseerd
werden door één positieve, herstellende relatie.
Risico's en Kansen: Een wounded healer kan een helende kracht worden (healing healer) door gegroeide
draagkracht, maar loopt ook het risico te dicht op de pijn te komen of overweldigd te raken (wounding healer of
beschadigde professional).
Narcistische Noden: Onbewust kunnen er meer op het eigen ego gerichte motieven meespelen in de
beroepskeuze, voortkomend uit onvervulde behoeften in de jeugd. Dit kan zich uiten in:
Zoeken naar validatie en externe waardering.
Behoefte aan controle en macht (compensatie voor eerdere machteloosheid).
Behoefte aan bewondering en prestige.
Perfectionisme of een "redder"-complex. Supervisie en zelftraining zijn essentieel om deze noden
ethisch te bewaken.
