Samenvatting Aantekeningen Geschiedenis van de geschiedschrijving | KU Leuven | 2025/26

Geschiedenis van de geschiedschrijving
Uitgangspunt: geschiedschrijving is altijd historisch bepaald
 2 gevolgen:
o Huidige praktijk/discipline is historisch gegroeid (niets is
vanzelfsprekend!)
o Huidige praktijk/discipline is niet allesbepalend: oog hebben voor
andere inzichten, methodes en visies op het verleden/geschiedenis
(en zelf ook mogelijk toepassen/veranderen!)

- Geschiedschrijving?
o Wetenschappelijk/academisch?
 Slechts 150 a 170 jaar oud
o Schriftelijke communicatie van historische kennis?
o Mondelinge overleveringen van herinneringen?
 Moeilijk want heb je geen toegang meer toe (vb van de
romeinen)

- DOEL van geschiedschrijving  elementen vaak terug te zien
o Politiek instrument
 (niet enkel verleden, ook heden: zie Canon van Vlaanderen,
Trump en naambordjes,..)
o Begrijpen van maatschappij door te kijken naar haar geschiedenis
 Lessen trekken uit het verleden = educatie/opvoeding
o Didactisch en moraliserend

- Wat is historiografie?
1) Een studie van historische methode
2) Historiografie van een bepaald veld (wat is er al allemaal over “….”
Geschreven?
3) Kijken hoe historici in het verleden hun werk hebben gedaan, en hoe
dat geleid heeft tot hoe onze discipline er vandaag uitziet  kijken
naar brede sociale en culturele context
 Aandacht op de 3e vorm

- Meer dan Europa, weg van eurocentrisme en eurosolipsisme
o Moeilijk want vanaf verlichting domineert Europese visie heel erg en
is het moeilijk om niet van daaruit te vertrekken

- Complexe dynamiek, met een specifieke rol voor brugfiguren + werken

- DOEL: Europa + geschiedpraktijk ‘provincialiseren’ zie Edward Said =
europa terugbrengen naar europees niveau ipv globaal niveau
(postkolonialisme - Chakrabarty)
o Europa terug op werkelijke schaal bekijken
o Zoveel mogelijk stemmen betrekken (tegen de machtsrelaties in)
waardoor het duidelijk wordt dat het bijna onmogelijk wordt om
academische geschiedschrijving uit te voeren en het te ‘kennen’

, o Vraag dus: Hoe werd de Westerse geschiedschrijving dominant en
hoe werd die beïnvloed?

- Vroegste vormen van geschiedschrijving

o Kleitegel uit in religieuze hoofdstad van Mesopotamië (ca. 2100
v.C.)  inscriptie in tempel voor Enlil:
‘Urnamu’ koning van Ur, koning van Sumerië en Acadië is degene
die de tempel voor Enlil heeft gebouwd (belangrijkste God in het
pantheon)
 Opdrachtgevers wilden dat hun naam op zo een tempel
bewaart bleef
 Wijst op een soort van historisch besef van ‘vereeuwigen’
van zijn naam = dus basis van geschiedschrijving

o Oude Nabije Oosten
 Complexe regio: meerdere beschavingen (Babyloniërs,
Assyriërs, Egypte, Joodse beschaving…)
 Meertalig
 Geen eenduidig begrip/concept (‘historia’ komt van de
Grieken)
 Veelzijdige bewaring van het verleden  relevante thema’s
en patronen
 Geschiedschrijving is weinig vatbaar in deze ruimte
in die tijd

o Chronografie
 (dit zijn de genres die we vaak terugvinden uit de oudheid)
 Het oplijsten van historische gebeurtenissen
(gebeurtenissen toeschrijven aan specifieke datum)
 Subgenres: koningslijsten (wanneer en wat gedaan),
annalen (belangrijkste gebeurtenissen in 1 jaar),
kronieken (bundeling van verschillende annalen)
 belang van astronomie voor datering
 Afbeelding: niet enkel papier, maar ook in steen etc.
o VB: Synchronistische geschiedenis  Assyrische tekst, 8e eeuw
v.C. (kleitabletten in Babylonisch schrift)
 Genre: = Kroniek, op basis van ‘historisch onderzoek’ (niet
enkel ‘eigen’ periode)
 “Problemen bij de ander en bij ons gaat alles goed” ~
Assyriërs  niet neutraal (zit propaganda
achter) dus partijdige tekst
 Functie: Historische rechtvaardiging voor eigen politiek +
territoriale disputen. (claim op territorium)

o Weidner Kroniek (24ste eeuw v.C.)

,  Didactische functie! -> ‘bid niet tot de verkeerde God,
geloof in het juiste pantheon, doe niet wat deze man deed
want anders loopt er iets fout’ = leren uit het verleden
 Belang van goddelijke interventie (invloed op Joodse en
latere Griekse & Christelijke historiografie)
 God als speler in de geschiedenis vaak verbonden
aan moraliserende boodschap
- Mythe vs geschiedenis
o Geen notie ‘geschiedenis’
o Vage grens tussen ‘epen’ en geschiedschrijving
 Nog niet uit elkaar gehaald, ook het feit dat geschreven
bronnen boven mondelinge staan is hier geen sprake
o  historisch bewustzijn is niet een modern waarheidsconcept

- Joods historisch bewustzijn
o Tenach: feitelijke weergave én goddelijke lotsbestemming
 (idee van uitverkoren volk door God)
o Eschatologische opvatting?
 Gericht, god-gestuurd tijdsverloop
 Lineair denken (er is een doel waar we naartoe evolueren;
alles tezamen gaat vooruit) = dominant  ook cyclische
elementen (na periode van tegenspoed komt er voorspoed,
…)
 Interculturele contacten (invloed op Griekse en Christelijke
historiografie)


- Vroege Chinese historiografie

o Nog geen wederzijdse beïnvloeding (Europa-China)
o Voordeel: verruiming van de canon
o Heel eigen karakter
o Andere manier van kijken naar tijd
o Tegenstrijdige visies meegeven
o Meestal politiek (dynastieën, oorlogen,…)
o Vb: Orakelbotten
 Voorspellen van toekomst + registratie van heden/verleden
 Op basis van het cyclische idee van tijd dat alles
eens terugkomt (dus bij toekomst voorspellen wordt
er gekeken naar het verleden)
 ‘aanbidding’ voorouders (ook kijken naar verleden)

o Historisch besef
Specifieke omgang met tijd  cyclisch + verandering
 Verandering is positief en heeft geen negatieve connotatie
ivm frictie

,  Ritme van opeenvolgende dynastieën  idee van 1
startpunt (vb v.C/n.C.)
o Cyclisch denken  moreel/politiek & didactisch
cruciaal
o Belang van chronologische tabellen
o Tianming ~ ‘Mandaat van de Hemel’
 Dynastieke rol voor geschiedschrijving  hoge (officiële)
status!
Erg belangrijk in samenleving  in die tijd historici geen
hoge status aan het hof in Europa

 Trouw aan bronteksten als hoogste goed  verschil in
grammatica cruciaal!
o Annalen als compilaties van kennis (Yijing/I Ching:
Boek der Veranderingen)
o Veelheid aan stemmen en perspectieven (Confucius:
Historici zijn geen maker, maar doorgever  geen
inhoudelijke keuzes)  t.o.v. 1 auteur/autoriteit
 Waarom zoveel aandacht voor het verleden?
 geschiedenis als les = didactische doel van ges.
o Modellen voor eigen tijd (+voorspellingen)
o Filosofische interesse in patronen in menselijk gedrag
(Tao/Dao)
o Hoe ziet het er dan uit?: vb Zuozhuan
 Late 4de eeuw v.C.
 Veelgelezen commentaar op annalen
o Meer narratieve benadering
o Politieke conflicten rond opvolgingen,
machtsmisbruik,…
o ZUOZHUAN tekst:
 Wat valt op?/kenmerken
 Bronnen gebruikt als soort bewijs = bronvermelding
 Tegenstrijdigheden worden ook genoteerd
 Morele + pedagogische dim.: lessen trekken voor
eigen tijd
 Belang van correct citeren
 Band met hofhouding


- Deep dive: Sima Qian (145-86 v.C)
o Tijdens Han-dynastie (grote astroloog/historicus  aan het hof
aangesteld)
o Neemt plaats van overleden vader over aan het hof
o Op sterfbed: ‘nu dat Han aan de macht komt en de conflicterende
rijken samen worden gebracht, moet jij mijn historisch werk
voortzetten want het is erg belangrijk dat wat er gebeurd en
gebeurd is bijgehouden wordt’