Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie
Inhoudstafel
Inhoudstafel ..................................................................................................................................................................... 1
Examen ............................................................................................................................................................................ 2
Inleiding: wat is MKA? ..................................................................................................................................................... 2
Anatomie en propedeu>ca van MKA ............................................................................................................................... 5
1. Anatomie ............................................................................................................................................................ 5
2. Klinisch onderzoek: intra-oraal ........................................................................................................................... 9
3. Klinisch-radiografisch onderzoek van tanden-kaakbeenderen ......................................................................... 11
4. TMJ ................................................................................................................................................................... 12
5. Klinisch onderzoek: extra-oraal ........................................................................................................................ 14
Les 2: Hoofd- en hals traumatologie .............................................................................................................................. 15
1. ALGEMENE AANDACHTSPUNTEN ..................................................................................................................... 15
2. TANDTRAUMATOLOGIE ..................................................................................................................................... 17
3. ONDERKAAK ..................................................................................................................................................... 20
4. BOVENKAAK ...................................................................................................................................................... 23
5. ZYGOMA ........................................................................................................................................................... 25
6. ORBITA .............................................................................................................................................................. 26
7. NASO-(ORBITO)-ETHMOIDAAL ......................................................................................................................... 28
8. WEKE DELEN ..................................................................................................................................................... 28
9. BESLUIT ............................................................................................................................................................. 30
Les 3: Orofaciale infec>es .............................................................................................................................................. 30
1. DEFINITIES......................................................................................................................................................... 30
2. ORALE INFECTIES .............................................................................................................................................. 35
3. REGIONALE INFECTIES ...................................................................................................................................... 36
4. SYSTEMISCHE INFECTIES ................................................................................................................................... 37
5. BESLUIT: ............................................................................................................................................................ 38
Les 4: Speekselklieraandoeningen ................................................................................................................................. 39
1. ANATOMIE ........................................................................................................................................................ 39
2. ANAMNESE & KO .............................................................................................................................................. 40
3. TECHNISCHE ONDERZOEKEN ............................................................................................................................ 44
44
4. ZIEKTEBEELDEN................................................................................................................................................. 45
4.6. Syndroom van Sjögren ...................................................................................................................................... 47
5. SEQUELAE VAN CHIRURGIE ............................................................................................................................... 48
Les 5: Hoofd & Hals Oncologie....................................................................................................................................... 50
1. Epidemiologie en E>ologie: .............................................................................................................................. 50
2. Klinische presenta>e: BELANGRIJKSTE ............................................................................................................. 52
1
, 3. STADIERING....................................................................................................................................................... 55
4. BEHANDELING .................................................................................................................................................. 58
5. CONCLUSIE:....................................................................................................................................................... 61
Les 6: Orthogna>sche heelkunde en Implantologie ...................................................................................................... 61
1. Basisbegrippen uit de orthogna>sche heelkunde: ........................................................................................... 61
2. OSAS: ................................................................................................................................................................ 67
3. Atrofie van kaaksbeenderen: ................................................................................................................................. 68
4. Besluit: .............................................................................................................................................................. 71
Examen
- De presenta>es in de lessen = basisleerstof voor examen
- De cursustekst MKA (verkrijgen via Medica) = op-onele kennis De lijst met examenvragen wordt NIET meer
gebruik
- MC examen
- LES 1: eerder illustra>ef
LES 1: Inleiding: wat is MKA?
GEEN EXAMENLEERSTOF à CONTEXT SCHETSEN
Gezicht
- Spectaculaire anatomie
- Organen ondersteund door bloedvaten, spieren en zenuwen
- Geheel verpakt in het skelet (ingenieus systeem)
- Veel func>es: praten, eten, bewegen, zien en horen
- Zintuiglijke func>es geclusterd in kleine, gesloten ruimtes
- Belangrijke rol in communica>e (verbaal en non-verbaal)
Voorbeeld: trauma met gezichtsbeschadiging
- Symptomen: open oog, geen nasolabiale plooien, verkeerde oogposi>e
- Diagnose: aangezichtsverlamming aan de linkerzijde
- Gevolg: gezicht is permanent veranderd
- Sociale impact: pa>ënt voelt zich genegeerd ("doet er niet meer toe")
- Conclusie: illustreert de diepe impact van het gezicht op menselijke interac>e
Voorbeeld: goedaardige maar lokaal destructieve tumor in de bovenkaak
- Bot van de maxilla wordt aangetast/kapotgemaakt
- Volledige verwijdering van de bovenkaak noodzakelijk
- Computergesimuleerde virtuele pre-opera>eve planning
- Reconstruc>e van de bovenkaak (vervanging door nieuwe kaak)
- Directe plaatsing van implantaten en tanden
- Pa>ënt ontwaakt met een func>onele nieuwe kaak
- Uiterst nauwkeurige voorbereiding vereist
2
, - Kleinste posi>eafwijking van tanden wordt direct door pa>ënt gevoeld
MKA: dubbele vooropleiding nodig vanwege verbinding met
tanden en alveolair bot
- Focus eerste jaren: orale pathologie en infec>es van het hoofd-
en halsgebied
- Extra 2 jaar training voor: oncologie, orthogna>sche chirurgie,
speeksel- en klierchirurgie
Wat doet een MKA-arts?
- Veel pathologie komt in de eerste lijn op
consulta>e
o Cruciale rol voor diagnos-ek -jdens
consulta-es
- Beeldvorming is essen-eel voor de prak>jk
o Standaardonderzoek: RX-OPG om de
basissitua>e te beoordelen
o RX-CBCT (Cone Beam CT): 3D-foto van het
hoofd
o Focus van CBCT ligt specifiek op de
skeletstructuren
Voorbeeld van een RX-OPG (orthopantomogram)
- ‘Pt staat voor u’ (links en rechts omgedraaid)
- Tandwortels zijn te zien, niet de tandkronen want zijn
afgerot bij deze pt
- Tanden zijn ontstoken
è Schema>sche
voorstelling (niet kennen)
3
,Tandimplantaten: Osteosynthese plaatjes igv kaakverplaatsing
-
Zelfde pt met CBCT (rechts): we zien direct dat kaakgewricht gebroken is
Dosis van een RX-CBCT: lager dan klassieke CT = voordeel
- Effec>eve dosis 100 μSv tot 500 zelfs 700 μSv ifv FOV (field of view)
- Bij kinderen met nood aan large FOV: schildklier beschermen + evt loodbril
- Stralingsblootstelling van dentale beeldvorming is gelijkaardig aan ca. 2d natuurlijke achtergrondstraling of een
vlucht van 2-4u (rz. minimaal)
- Stralingsblootstelling van foetus bij thk radiologie wordt dus als niet relevant beschouwd
à Loodschilden voor foetus zijn dus niet meer van toepassing.
Chirurgische discipline
- Veel ingrepen vinden plaats onder lokale verdoving
o Toepasbaar voor huidtumoren en tandingrepen
o Typische verdoving vergelijkbaar met de tandarts
o Ingrepen korter dan 2 uur kunnen onder lokale verdoving
§ Je kan veel doen: huidtumoren, tandingrepen
- Bij stress is IV-seda>e in combina>e met lokale anesthesie een
tussenoplossing
o Geen algemene narcose nodig bij IV-seda>e
o Verwijderen van 4 wijsheidstanden gebeurt vaak onder seda>e (bijv. op St-Rafaël)
- Bij te uitgebreide ingrepen wordt gekozen voor de opera>ekamer onder algemene anesthesie
3D planning en printing: belangrijke zuil binnen de MKA
- Ingenieurs vast op de afdeling voor voorbereiding van casussen
- Technologische evolu>e als cruciale pijler
- Toepassing van 3D-technologie op veel verschillende fronten
Vb van een hoektand die niet doorbreekt. Wordt getransplanteerd dmv 3D voorbereiding
4
,LES 1: Anatomie en propedeutica van MKA
Deze les is geen examenleerstof in se maar wel belangrijke basis voor de lessenreeks
1. Anatomie
- Grens van de MKA: visceraal skelet
1.1 Cranio-faciaal evenwicht
- Mandibula (onderkaak): enige bot dat los is in cranio-faciale complex
o Ophanging gebeurt middels twee condyli onder het os temporale
- Mandibula vormt onderste 1/3de van het gelaat
- ATM (auriculo-temporaal gewricht): pijn problema>ek is zéér frequent: ¼ van alle raadplegingen
1.2 Verticale en horizontale gelaatspijlers
- Structuren in gezicht hebben specifieke func>es en worden ondersteund door het skelet
- Skelet
o Draagt en beschermt de zintuigen
o Dient als bescherming van de hersenen
- Opbouw via ver>cale en horizontale pijlers (steunberen)
o Pijlers = zeer sterke botstructuren
o Tussenliggend bot is flinterdun
à Dun bot fungeert als buffer: breekt bij impact om
hersenbeschadiging te voorkomen
1.2.1 Faciale architectuur: gepneumatiseerde structuur
- Bot rond de orbita (oogkas) is flinterdun
o Orbitabodem is dunner dan papier
- Structuur is specifiek ontworpen om te breken bij impact
- Bij slag op het oog absorbeert het oog zelf de energie niet
o Energie wordt weggeleid naar de dunne botstructuren (mediaal en bodem)
o Botbreuk dient als beschermingsmechanisme om het oog te sparen
o Func>oneert als kreukelzone, vergelijkbaar met de bescherming van de
hersenen
1.3 Vascularisatie van het gelaat
- Zeer rijke bevloeiing in het hoofd-halsgebied
- Grotere marges bij chirurgische ingrepen vergeleken met ledematen
o Fijne en uitgebreide vascularisa>e bevordert herstel
o Traumatologie: weefselschade geneest opvallend goed
o Postopera>ef: uitzonderlijk snelle en goede wondgenezing
- Nadeel: verhoogd risico op nabloedingen
o Kri>eke zones: neus (a. sphenopala>na) en rond de orbita
5
, 1.4 Innervatie van het gelaat
~ 2 belangrijke craniale zenuwen
- 1. N. trigeminus: primaire gevoelszenuw van het gelaat
o Bestaat uit 3 hoofdtakken (V1, V2, V3)
o Bij onderkaakbreuk: beschadiging van mandibulaire tak (V3) leidt tot dove lip
o Lokale verdoving is mogelijk door zenuwstam gericht te blokkeren (geleidingsanesthesie)
o Grondige kennis van de zenuwloop is essen>eel voor pijnvrij opereren
o N. Lingualis: een specifieke awakking van de derde trigeminustak (V3)
§ Func>e: verzorgt het gevoel (sensibiliteit) van de tong
§ Bij zenuwletsel: herstel is mogelijk indien de exacte anatomische loop bekend is
- 2. N. facialis: motorische zenuw van het gelaat
o Verantwoordelijk voor alle gelaatsexpressie en bewegingen
o Loopt vanuit het rotsbeen (schedelbot) en vertakt vrijwel direct
o Vertakkingen lopen naar het voorhoofd, de ogen, de lippen, etc.
o Grondige anatomische kennis van het verloop is cruciaal om letsels te vermijden
o Bij paro>schirurgie (oorspeekselklier) bevindt de zenuw zich midden in het opera>egebied
§ Hoofdfocus: iden>ficeren en sparen van de zenuwtakjes
§ Werkwijze: eerst de zenuwloop veiligstellen, pas daarna de tumor verwijderen
1.5 Musculatuur
- Kauwspieren: bezenuwd door de n. trigeminus (vooral de onderste tak, V3)
o M. Masseter: gelegen aan de buitenzijde van de kaak
o M. Temporalis: waaiert breed uit op de slaap en grijpt vast op de onderkaak
o M. Pterygoideus lateralis en M. Pterygoideus medialis: aan de binnenzijde/diepe zijde
o M. Geniohyoideus: spier aan de onderzijde/mondbodem
- Mondsluiters: de krach>gste en belangrijkste kauwspieren
- Mondopeners: kleinere spieren en func>oneel minder dominant dan de sluitersKauwspieren: bezenuwd door
n trigeminus, vooral onderste tak
6
Inhoudstafel
Inhoudstafel ..................................................................................................................................................................... 1
Examen ............................................................................................................................................................................ 2
Inleiding: wat is MKA? ..................................................................................................................................................... 2
Anatomie en propedeu>ca van MKA ............................................................................................................................... 5
1. Anatomie ............................................................................................................................................................ 5
2. Klinisch onderzoek: intra-oraal ........................................................................................................................... 9
3. Klinisch-radiografisch onderzoek van tanden-kaakbeenderen ......................................................................... 11
4. TMJ ................................................................................................................................................................... 12
5. Klinisch onderzoek: extra-oraal ........................................................................................................................ 14
Les 2: Hoofd- en hals traumatologie .............................................................................................................................. 15
1. ALGEMENE AANDACHTSPUNTEN ..................................................................................................................... 15
2. TANDTRAUMATOLOGIE ..................................................................................................................................... 17
3. ONDERKAAK ..................................................................................................................................................... 20
4. BOVENKAAK ...................................................................................................................................................... 23
5. ZYGOMA ........................................................................................................................................................... 25
6. ORBITA .............................................................................................................................................................. 26
7. NASO-(ORBITO)-ETHMOIDAAL ......................................................................................................................... 28
8. WEKE DELEN ..................................................................................................................................................... 28
9. BESLUIT ............................................................................................................................................................. 30
Les 3: Orofaciale infec>es .............................................................................................................................................. 30
1. DEFINITIES......................................................................................................................................................... 30
2. ORALE INFECTIES .............................................................................................................................................. 35
3. REGIONALE INFECTIES ...................................................................................................................................... 36
4. SYSTEMISCHE INFECTIES ................................................................................................................................... 37
5. BESLUIT: ............................................................................................................................................................ 38
Les 4: Speekselklieraandoeningen ................................................................................................................................. 39
1. ANATOMIE ........................................................................................................................................................ 39
2. ANAMNESE & KO .............................................................................................................................................. 40
3. TECHNISCHE ONDERZOEKEN ............................................................................................................................ 44
44
4. ZIEKTEBEELDEN................................................................................................................................................. 45
4.6. Syndroom van Sjögren ...................................................................................................................................... 47
5. SEQUELAE VAN CHIRURGIE ............................................................................................................................... 48
Les 5: Hoofd & Hals Oncologie....................................................................................................................................... 50
1. Epidemiologie en E>ologie: .............................................................................................................................. 50
2. Klinische presenta>e: BELANGRIJKSTE ............................................................................................................. 52
1
, 3. STADIERING....................................................................................................................................................... 55
4. BEHANDELING .................................................................................................................................................. 58
5. CONCLUSIE:....................................................................................................................................................... 61
Les 6: Orthogna>sche heelkunde en Implantologie ...................................................................................................... 61
1. Basisbegrippen uit de orthogna>sche heelkunde: ........................................................................................... 61
2. OSAS: ................................................................................................................................................................ 67
3. Atrofie van kaaksbeenderen: ................................................................................................................................. 68
4. Besluit: .............................................................................................................................................................. 71
Examen
- De presenta>es in de lessen = basisleerstof voor examen
- De cursustekst MKA (verkrijgen via Medica) = op-onele kennis De lijst met examenvragen wordt NIET meer
gebruik
- MC examen
- LES 1: eerder illustra>ef
LES 1: Inleiding: wat is MKA?
GEEN EXAMENLEERSTOF à CONTEXT SCHETSEN
Gezicht
- Spectaculaire anatomie
- Organen ondersteund door bloedvaten, spieren en zenuwen
- Geheel verpakt in het skelet (ingenieus systeem)
- Veel func>es: praten, eten, bewegen, zien en horen
- Zintuiglijke func>es geclusterd in kleine, gesloten ruimtes
- Belangrijke rol in communica>e (verbaal en non-verbaal)
Voorbeeld: trauma met gezichtsbeschadiging
- Symptomen: open oog, geen nasolabiale plooien, verkeerde oogposi>e
- Diagnose: aangezichtsverlamming aan de linkerzijde
- Gevolg: gezicht is permanent veranderd
- Sociale impact: pa>ënt voelt zich genegeerd ("doet er niet meer toe")
- Conclusie: illustreert de diepe impact van het gezicht op menselijke interac>e
Voorbeeld: goedaardige maar lokaal destructieve tumor in de bovenkaak
- Bot van de maxilla wordt aangetast/kapotgemaakt
- Volledige verwijdering van de bovenkaak noodzakelijk
- Computergesimuleerde virtuele pre-opera>eve planning
- Reconstruc>e van de bovenkaak (vervanging door nieuwe kaak)
- Directe plaatsing van implantaten en tanden
- Pa>ënt ontwaakt met een func>onele nieuwe kaak
- Uiterst nauwkeurige voorbereiding vereist
2
, - Kleinste posi>eafwijking van tanden wordt direct door pa>ënt gevoeld
MKA: dubbele vooropleiding nodig vanwege verbinding met
tanden en alveolair bot
- Focus eerste jaren: orale pathologie en infec>es van het hoofd-
en halsgebied
- Extra 2 jaar training voor: oncologie, orthogna>sche chirurgie,
speeksel- en klierchirurgie
Wat doet een MKA-arts?
- Veel pathologie komt in de eerste lijn op
consulta>e
o Cruciale rol voor diagnos-ek -jdens
consulta-es
- Beeldvorming is essen-eel voor de prak>jk
o Standaardonderzoek: RX-OPG om de
basissitua>e te beoordelen
o RX-CBCT (Cone Beam CT): 3D-foto van het
hoofd
o Focus van CBCT ligt specifiek op de
skeletstructuren
Voorbeeld van een RX-OPG (orthopantomogram)
- ‘Pt staat voor u’ (links en rechts omgedraaid)
- Tandwortels zijn te zien, niet de tandkronen want zijn
afgerot bij deze pt
- Tanden zijn ontstoken
è Schema>sche
voorstelling (niet kennen)
3
,Tandimplantaten: Osteosynthese plaatjes igv kaakverplaatsing
-
Zelfde pt met CBCT (rechts): we zien direct dat kaakgewricht gebroken is
Dosis van een RX-CBCT: lager dan klassieke CT = voordeel
- Effec>eve dosis 100 μSv tot 500 zelfs 700 μSv ifv FOV (field of view)
- Bij kinderen met nood aan large FOV: schildklier beschermen + evt loodbril
- Stralingsblootstelling van dentale beeldvorming is gelijkaardig aan ca. 2d natuurlijke achtergrondstraling of een
vlucht van 2-4u (rz. minimaal)
- Stralingsblootstelling van foetus bij thk radiologie wordt dus als niet relevant beschouwd
à Loodschilden voor foetus zijn dus niet meer van toepassing.
Chirurgische discipline
- Veel ingrepen vinden plaats onder lokale verdoving
o Toepasbaar voor huidtumoren en tandingrepen
o Typische verdoving vergelijkbaar met de tandarts
o Ingrepen korter dan 2 uur kunnen onder lokale verdoving
§ Je kan veel doen: huidtumoren, tandingrepen
- Bij stress is IV-seda>e in combina>e met lokale anesthesie een
tussenoplossing
o Geen algemene narcose nodig bij IV-seda>e
o Verwijderen van 4 wijsheidstanden gebeurt vaak onder seda>e (bijv. op St-Rafaël)
- Bij te uitgebreide ingrepen wordt gekozen voor de opera>ekamer onder algemene anesthesie
3D planning en printing: belangrijke zuil binnen de MKA
- Ingenieurs vast op de afdeling voor voorbereiding van casussen
- Technologische evolu>e als cruciale pijler
- Toepassing van 3D-technologie op veel verschillende fronten
Vb van een hoektand die niet doorbreekt. Wordt getransplanteerd dmv 3D voorbereiding
4
,LES 1: Anatomie en propedeutica van MKA
Deze les is geen examenleerstof in se maar wel belangrijke basis voor de lessenreeks
1. Anatomie
- Grens van de MKA: visceraal skelet
1.1 Cranio-faciaal evenwicht
- Mandibula (onderkaak): enige bot dat los is in cranio-faciale complex
o Ophanging gebeurt middels twee condyli onder het os temporale
- Mandibula vormt onderste 1/3de van het gelaat
- ATM (auriculo-temporaal gewricht): pijn problema>ek is zéér frequent: ¼ van alle raadplegingen
1.2 Verticale en horizontale gelaatspijlers
- Structuren in gezicht hebben specifieke func>es en worden ondersteund door het skelet
- Skelet
o Draagt en beschermt de zintuigen
o Dient als bescherming van de hersenen
- Opbouw via ver>cale en horizontale pijlers (steunberen)
o Pijlers = zeer sterke botstructuren
o Tussenliggend bot is flinterdun
à Dun bot fungeert als buffer: breekt bij impact om
hersenbeschadiging te voorkomen
1.2.1 Faciale architectuur: gepneumatiseerde structuur
- Bot rond de orbita (oogkas) is flinterdun
o Orbitabodem is dunner dan papier
- Structuur is specifiek ontworpen om te breken bij impact
- Bij slag op het oog absorbeert het oog zelf de energie niet
o Energie wordt weggeleid naar de dunne botstructuren (mediaal en bodem)
o Botbreuk dient als beschermingsmechanisme om het oog te sparen
o Func>oneert als kreukelzone, vergelijkbaar met de bescherming van de
hersenen
1.3 Vascularisatie van het gelaat
- Zeer rijke bevloeiing in het hoofd-halsgebied
- Grotere marges bij chirurgische ingrepen vergeleken met ledematen
o Fijne en uitgebreide vascularisa>e bevordert herstel
o Traumatologie: weefselschade geneest opvallend goed
o Postopera>ef: uitzonderlijk snelle en goede wondgenezing
- Nadeel: verhoogd risico op nabloedingen
o Kri>eke zones: neus (a. sphenopala>na) en rond de orbita
5
, 1.4 Innervatie van het gelaat
~ 2 belangrijke craniale zenuwen
- 1. N. trigeminus: primaire gevoelszenuw van het gelaat
o Bestaat uit 3 hoofdtakken (V1, V2, V3)
o Bij onderkaakbreuk: beschadiging van mandibulaire tak (V3) leidt tot dove lip
o Lokale verdoving is mogelijk door zenuwstam gericht te blokkeren (geleidingsanesthesie)
o Grondige kennis van de zenuwloop is essen>eel voor pijnvrij opereren
o N. Lingualis: een specifieke awakking van de derde trigeminustak (V3)
§ Func>e: verzorgt het gevoel (sensibiliteit) van de tong
§ Bij zenuwletsel: herstel is mogelijk indien de exacte anatomische loop bekend is
- 2. N. facialis: motorische zenuw van het gelaat
o Verantwoordelijk voor alle gelaatsexpressie en bewegingen
o Loopt vanuit het rotsbeen (schedelbot) en vertakt vrijwel direct
o Vertakkingen lopen naar het voorhoofd, de ogen, de lippen, etc.
o Grondige anatomische kennis van het verloop is cruciaal om letsels te vermijden
o Bij paro>schirurgie (oorspeekselklier) bevindt de zenuw zich midden in het opera>egebied
§ Hoofdfocus: iden>ficeren en sparen van de zenuwtakjes
§ Werkwijze: eerst de zenuwloop veiligstellen, pas daarna de tumor verwijderen
1.5 Musculatuur
- Kauwspieren: bezenuwd door de n. trigeminus (vooral de onderste tak, V3)
o M. Masseter: gelegen aan de buitenzijde van de kaak
o M. Temporalis: waaiert breed uit op de slaap en grijpt vast op de onderkaak
o M. Pterygoideus lateralis en M. Pterygoideus medialis: aan de binnenzijde/diepe zijde
o M. Geniohyoideus: spier aan de onderzijde/mondbodem
- Mondsluiters: de krach>gste en belangrijkste kauwspieren
- Mondopeners: kleinere spieren en func>oneel minder dominant dan de sluitersKauwspieren: bezenuwd door
n trigeminus, vooral onderste tak
6
