Psychologie
Wat is psychologie?
Definitie
Psychologie = wetenschap waarbij gedrag wordt bestudeerd
- Dit wijkt af van hoe men psychologie vaak voorstelt:
o Psyche + logos → alles wat te maken heeft met studie van de ‘geest’
o Populair idee:
▪ Vooral therapie van de geest
- Wetenschappelijke studie van gedrag!
o Gedrag begrijpen obv onderzoek vs intuïtie
▪ Mensen gaan vaak interpreteren welk gedrag mensen gaan stellen en
waarom ze dat doen = obv intuïtie
- Basisidee: goede wetenschap vereist duidelijk gedefinieerde concepten
- Gedrag = reactie op bepaalde stimulus
o Stimulus: extern (iets dat we zien bv tafel) of intern (bepaalde gedachten)
▪ Gedrag is weglopen omdat het reactie is op stimulus (gevaarlijke hond)
o Brede definitie: alle reacties: open (overt) en gesloten (covert) gedrag
▪ Over (= open) gedrag: observeerbaar voor anderen
▪ Covert (=gesloten) gedrag: bv gedachten, gevoelens
- 2 taken bij studie van gedrag
o Beschrijving van gedrag
▪ Benoemen (patronen in) gedrag: welk gedrag wordt gesteld? Hoe vaak?
o Verklaring van gedrag
▪ Gedrag linken aan bepaalde oorzaak
Verklaring van gedrag
3 domeinen (niveaus) (voorbeeld: Will Smith slaat Chris Rock tijdens Oscars)
1. Omgevingsfactoren
a. Zijn vrouw werd beledigt (= objectief: iedereen heeft dat gezien)
b. In omgeving gebeurd iets en we gaan dat inroepen als verklaring gedrag
2. Mentale/interne processen
a. Er is iets gebeurd dat je niet kan zien, maar je kan veronderstellen dat er zou kunnen
gebeuren, persoon had bepaald idee dat dit zou werken
b. Denken ‘door een klap te geven ga ik mijn vrouw verdedigen’ → idee positief gevolg
te verkrijgen
3. Biologische processen
a. Activiteit neuronen (bv bepaalde neuronen vuren)
b. Intracellulaire activiteit (bv genen → eiwitten → gedrag)
c. Neuronale processen (neuronen deden iets op dat moment: gaan we specifiëren op
neurologisch vlak) <-> mentale processen (gebeuren in hersenen maar gaan we niet
specifiëren op biologisch vlak)
➔ 3 domeinen: niet in conflict: elk gedrag te verklaren vanuit elk van 3 domeinen
➔ Let op: vaak mappen we domeinen op elkaar (bv mentaal proces en hersenactiviteit) maar
dat is niet evident → zoveel mogelijk vermijden
1
, - Maar: hij slaat want hij is agressief..
o Extra soort verklaring?
o Nee: beschrijven van gedrag: herbenoemen =/ verklaren: cirkelredenering:
▪ Waarom slaat hij? Omdat hij agressief is
▪ Hoe weten we dat hij agressief is? omdat hij slaat
▪ Cirkelredenering: vermijden: geen extra info en kan niet echt iets verklaren
3 doelen:
1. Heuristisch nut
a. Ik wil observaties (gedragingen) makkelijk begrijpen
b. Omdat we geneigd zijn orde te willen: willen zoeken naar waarom iets het geval is
2. Predictief nut
a. Ik wil (ander) gedrag voorspellen
3. Impact nut
a. Ik wil (ander) gedrag beïnvloeden
- Vaak volgorde in onderzoek
➔ (1) gedrag observeren
➔ (2) gedrag verklaren (theorie) = heuristisch nut
➔ (3) gedrag voorspellen (test hypotheses/predicties van theorie) = predictief nut
➔ (4) gedrag beïnvloeden (+ test predictie dat beïnvloeding werkt) = impact nut
Relevantie
Waarom leer je dit allemaal?
- Gedrag begrijpen cruciaal voor doelen
o Inzichten in gedrag van anderen
o Inzicht in gedrag van jezelf
- Kritisch leren denken: intuïtief vs wetenschappelijk
2
,Stromingen in psychologie
Psychologie = onderwerp waar zeer lang aandacht voor is
- Bv oudheid: gedrag verklaren door te verwijzen naar goden, …
- Slechts sinds eind 19e eeuw ook een wetenschap
- Eerst vooral aandacht voor persoonlijkheid/bewustzijn/…: veel onduidelijkheid
Behaviorisme
- Watson: we moeten gedrag meer wetenschappelijk bestuderen
- Focus op wat te observeren is: overt gedrag en interactie met omgeving:
- Gedrag verklaart adhv gebeurtenissen in omgeving. Men vraagt zich af van welke
gebeurtenissen in de omgeving (bv verschijnen van grote hond) het gedrag (bv weglopen)
een functie is
- Zoeken naar wetmatigheden via
o Operationele definities: bv agressief gedrag → aantal slagen (objectief meetbaar
maken)
o Systematische observatie en manipulatie
▪ Veranderen omgeving: kijken naar verandering in gedrag
- Maar alleen onderzoek naar observeerbaar gedrag en enkel verklaring via observeerbare
omgevingsvariabelen
o Geen aandacht voor mentale processen
o Overt gedrag staat voorop
- Later: meer ‘gesofisticeerd’ behaviorisme waar ook aandacht is voor gedrag dat enkel
observeerbaar is door subject zelf (covert)
o Bv gevoelens, gedachten, herinneringen, perceptie, …
Cognitieve psychologie
- Neemt methode behaviorisme over maar niet onderwerp van onderzoek
- Focus = mentale (cognitieve) processen → gedrag mentaal verklaren
- Wat zijn interne processen die ervoor zorgen dat verandering in omgeving een verandering in
gedrag veroorzaakt
3
, De wetenschappelijke methode
- Iedereen heeft theorieën over gedrag
- En mensen zijn geneigd om zich te houden bij hun eigen ideeën. We zullen vaak info zo
interpreteren dat het onze eigen ideeën bevestigt: confirmatiebias
o Bv politiek: na schietpartij op school: bewijst dat er te veel/te weinig wapens zijn
o Bv therapie: na bepaalde ziekte en behandeling met magneten: ziekte neemt af: dit
bewijst dat therapie werkt!
- Cruciaal: wetenschappelijk onderzoek
Onderzoeksmethodes
Literatuurstudie
- Wat is er al geweten over dit onderwerp? (bv databases)
Naturalistische observatie
= systematische observatie van gedrag in natuurlijke context
➔ Vooral gebruikt voor beschrijving gedrag
➔ Probleem: reactieve gedragingen: mensen zullen zich soms anders gedragen (sociaal
wenselijk) als ze geobserveerd worden
➔ Random toewijzing belangrijk
Vragenlijstenonderzoek
= bevraging van proefpersonen via vragenlijst
➔ Probleem: sociale wenselijkheid: mensen gaan soms sociaal wenselijk antwoorden
➔ Probleem: representativiteit steekproef voor populatie
Interviews
= bevraging van proefpersonen via (gestructureerd) gesprek
➔ Probleem: vaak grote invloed van interviewer
o Implicit bias: onbewust/onbedoeld automatisch bias
▪ Mensen gaan hun anders gedragen naar personen met andere huidskleur
Gestandaardiseerde tests
= taken of procedures voor het meten van bepaald gedrag/vaardigheden
➔ Vaak om gedrag te meten in vergelijking met anderen (via normscores) of om cognitief
construct te meten
o Bv IQ test meet intelligentie, maar wat is dit? Bv het kan zijn dat jij slecht bent in het
maken van IQ tests
Gevalsstudies (case study)
= gedetailleerd onderzoek over één persoon (omdat je geïnteresseerd bent in persoon en
veralgemeenbare dingen te zoeken voor populatie)
➔ Soms ook om te zoeken naar veralgemeenbare principes
➔ Vaak vooral kwalitatief onderzoek (geen kwantificeerbare data i.t.t. kwantitatief onderzoek)
➔ Bv Pheneas Geache: heeft metalen speer door hoofd gekregen: frontale cortex geraakt: er
was verschil in persoonlijkheid (frontale cortex linken aan persoonlijkheid)
4
Wat is psychologie?
Definitie
Psychologie = wetenschap waarbij gedrag wordt bestudeerd
- Dit wijkt af van hoe men psychologie vaak voorstelt:
o Psyche + logos → alles wat te maken heeft met studie van de ‘geest’
o Populair idee:
▪ Vooral therapie van de geest
- Wetenschappelijke studie van gedrag!
o Gedrag begrijpen obv onderzoek vs intuïtie
▪ Mensen gaan vaak interpreteren welk gedrag mensen gaan stellen en
waarom ze dat doen = obv intuïtie
- Basisidee: goede wetenschap vereist duidelijk gedefinieerde concepten
- Gedrag = reactie op bepaalde stimulus
o Stimulus: extern (iets dat we zien bv tafel) of intern (bepaalde gedachten)
▪ Gedrag is weglopen omdat het reactie is op stimulus (gevaarlijke hond)
o Brede definitie: alle reacties: open (overt) en gesloten (covert) gedrag
▪ Over (= open) gedrag: observeerbaar voor anderen
▪ Covert (=gesloten) gedrag: bv gedachten, gevoelens
- 2 taken bij studie van gedrag
o Beschrijving van gedrag
▪ Benoemen (patronen in) gedrag: welk gedrag wordt gesteld? Hoe vaak?
o Verklaring van gedrag
▪ Gedrag linken aan bepaalde oorzaak
Verklaring van gedrag
3 domeinen (niveaus) (voorbeeld: Will Smith slaat Chris Rock tijdens Oscars)
1. Omgevingsfactoren
a. Zijn vrouw werd beledigt (= objectief: iedereen heeft dat gezien)
b. In omgeving gebeurd iets en we gaan dat inroepen als verklaring gedrag
2. Mentale/interne processen
a. Er is iets gebeurd dat je niet kan zien, maar je kan veronderstellen dat er zou kunnen
gebeuren, persoon had bepaald idee dat dit zou werken
b. Denken ‘door een klap te geven ga ik mijn vrouw verdedigen’ → idee positief gevolg
te verkrijgen
3. Biologische processen
a. Activiteit neuronen (bv bepaalde neuronen vuren)
b. Intracellulaire activiteit (bv genen → eiwitten → gedrag)
c. Neuronale processen (neuronen deden iets op dat moment: gaan we specifiëren op
neurologisch vlak) <-> mentale processen (gebeuren in hersenen maar gaan we niet
specifiëren op biologisch vlak)
➔ 3 domeinen: niet in conflict: elk gedrag te verklaren vanuit elk van 3 domeinen
➔ Let op: vaak mappen we domeinen op elkaar (bv mentaal proces en hersenactiviteit) maar
dat is niet evident → zoveel mogelijk vermijden
1
, - Maar: hij slaat want hij is agressief..
o Extra soort verklaring?
o Nee: beschrijven van gedrag: herbenoemen =/ verklaren: cirkelredenering:
▪ Waarom slaat hij? Omdat hij agressief is
▪ Hoe weten we dat hij agressief is? omdat hij slaat
▪ Cirkelredenering: vermijden: geen extra info en kan niet echt iets verklaren
3 doelen:
1. Heuristisch nut
a. Ik wil observaties (gedragingen) makkelijk begrijpen
b. Omdat we geneigd zijn orde te willen: willen zoeken naar waarom iets het geval is
2. Predictief nut
a. Ik wil (ander) gedrag voorspellen
3. Impact nut
a. Ik wil (ander) gedrag beïnvloeden
- Vaak volgorde in onderzoek
➔ (1) gedrag observeren
➔ (2) gedrag verklaren (theorie) = heuristisch nut
➔ (3) gedrag voorspellen (test hypotheses/predicties van theorie) = predictief nut
➔ (4) gedrag beïnvloeden (+ test predictie dat beïnvloeding werkt) = impact nut
Relevantie
Waarom leer je dit allemaal?
- Gedrag begrijpen cruciaal voor doelen
o Inzichten in gedrag van anderen
o Inzicht in gedrag van jezelf
- Kritisch leren denken: intuïtief vs wetenschappelijk
2
,Stromingen in psychologie
Psychologie = onderwerp waar zeer lang aandacht voor is
- Bv oudheid: gedrag verklaren door te verwijzen naar goden, …
- Slechts sinds eind 19e eeuw ook een wetenschap
- Eerst vooral aandacht voor persoonlijkheid/bewustzijn/…: veel onduidelijkheid
Behaviorisme
- Watson: we moeten gedrag meer wetenschappelijk bestuderen
- Focus op wat te observeren is: overt gedrag en interactie met omgeving:
- Gedrag verklaart adhv gebeurtenissen in omgeving. Men vraagt zich af van welke
gebeurtenissen in de omgeving (bv verschijnen van grote hond) het gedrag (bv weglopen)
een functie is
- Zoeken naar wetmatigheden via
o Operationele definities: bv agressief gedrag → aantal slagen (objectief meetbaar
maken)
o Systematische observatie en manipulatie
▪ Veranderen omgeving: kijken naar verandering in gedrag
- Maar alleen onderzoek naar observeerbaar gedrag en enkel verklaring via observeerbare
omgevingsvariabelen
o Geen aandacht voor mentale processen
o Overt gedrag staat voorop
- Later: meer ‘gesofisticeerd’ behaviorisme waar ook aandacht is voor gedrag dat enkel
observeerbaar is door subject zelf (covert)
o Bv gevoelens, gedachten, herinneringen, perceptie, …
Cognitieve psychologie
- Neemt methode behaviorisme over maar niet onderwerp van onderzoek
- Focus = mentale (cognitieve) processen → gedrag mentaal verklaren
- Wat zijn interne processen die ervoor zorgen dat verandering in omgeving een verandering in
gedrag veroorzaakt
3
, De wetenschappelijke methode
- Iedereen heeft theorieën over gedrag
- En mensen zijn geneigd om zich te houden bij hun eigen ideeën. We zullen vaak info zo
interpreteren dat het onze eigen ideeën bevestigt: confirmatiebias
o Bv politiek: na schietpartij op school: bewijst dat er te veel/te weinig wapens zijn
o Bv therapie: na bepaalde ziekte en behandeling met magneten: ziekte neemt af: dit
bewijst dat therapie werkt!
- Cruciaal: wetenschappelijk onderzoek
Onderzoeksmethodes
Literatuurstudie
- Wat is er al geweten over dit onderwerp? (bv databases)
Naturalistische observatie
= systematische observatie van gedrag in natuurlijke context
➔ Vooral gebruikt voor beschrijving gedrag
➔ Probleem: reactieve gedragingen: mensen zullen zich soms anders gedragen (sociaal
wenselijk) als ze geobserveerd worden
➔ Random toewijzing belangrijk
Vragenlijstenonderzoek
= bevraging van proefpersonen via vragenlijst
➔ Probleem: sociale wenselijkheid: mensen gaan soms sociaal wenselijk antwoorden
➔ Probleem: representativiteit steekproef voor populatie
Interviews
= bevraging van proefpersonen via (gestructureerd) gesprek
➔ Probleem: vaak grote invloed van interviewer
o Implicit bias: onbewust/onbedoeld automatisch bias
▪ Mensen gaan hun anders gedragen naar personen met andere huidskleur
Gestandaardiseerde tests
= taken of procedures voor het meten van bepaald gedrag/vaardigheden
➔ Vaak om gedrag te meten in vergelijking met anderen (via normscores) of om cognitief
construct te meten
o Bv IQ test meet intelligentie, maar wat is dit? Bv het kan zijn dat jij slecht bent in het
maken van IQ tests
Gevalsstudies (case study)
= gedetailleerd onderzoek over één persoon (omdat je geïnteresseerd bent in persoon en
veralgemeenbare dingen te zoeken voor populatie)
➔ Soms ook om te zoeken naar veralgemeenbare principes
➔ Vaak vooral kwalitatief onderzoek (geen kwantificeerbare data i.t.t. kwantitatief onderzoek)
➔ Bv Pheneas Geache: heeft metalen speer door hoofd gekregen: frontale cortex geraakt: er
was verschil in persoonlijkheid (frontale cortex linken aan persoonlijkheid)
4
