Economische
Verkenningen
Zita Basteleus
Economische Verkenningen
Sociaal Werk Bachelor I
2025-2026
,Economische Verkenningen Samenvatting
Samenvatting
Vak: Economische Verkenningen
Semester: Semester II
Academiejaar: 2025-2026
Docent: Sacha Dierckx
Het opleidingsonderdeel Economische Verkenningen wil de student een denkkader aanreiken dat hem
of haar in staat stelt om het maatschappelijk gebeuren door een economische bril te lezen. De nadruk
ligt op inzicht in de economische organisatie van een maatschappij, kritische analyse van de
actualiteit, en bewustwording van de eigen rol als economisch handelend wezen.
Volgende delen komen in de cursus aan bod:
- In een inleidend hoofdstuk geven we een kort overzicht van het economisch denken, en
bakenen we de economische wetenschap af als een sociale wetenschap waarin het volgende
keuzeprobleem centraal staat: hoe kan de economische agent met beperkte middelen zoveel
mogelijk (onbeperkte) behoeften invullen? Aan de hand van deze definitie gaan we dieper in op
centrale begrippen zoals schaarste en vertrouwen, en benadrukken we het onderscheid tussen
welvaart en welzijn.
- De cursus bevat verder een micro- en een macro-economisch luik. In een inleiding op de micro-
economie, bestuderen we kort het consumentengedrag en het producentenvraagstuk. Dit leidt
ons tot het ontdekken van een marktevenwicht van vraag en aanbod. Vervolgens onderzoeken
we enkele marktvormen. In dit kader wordt ook het prijsbeleid van de overheid geanalyseerd. In
een macro-economisch luik, richten we onze aandacht op de economische kringloop met zijn
goederen- en geldstroom. We introduceren concepten als de economische activiteit,
toegevoegde waarde en nationaal inkomen (consumptie en sparen). Ook analyseren we het
idee van een evenwichtsinkomen. Dit brengt ons dan weer tot de thema’s van werkgelegenheid,
werkloosheid, economische crisis.
- De cursus heeft ook aandacht voor filosofisch-kritische vraagstukken. Recente topics die
werden behandeld zijn de aard van geld, of wat het betekent om iets “voor niets” de doen (vb.
hulpverlening).
- Als laatste is er ook veel aandacht voor de economische actualiteit. Zo werd de afgelopen jaren
ingegaan op belangwekkende economische gebeurtenissen als de financiële crisis van 2008,
hyperinflatie in Venezuela 2019, en de economische impact van de coronacrisis van 2020.
Zita Basteleus 1
SW I
,Economische Verkenningen Samenvatting
INLEIDING
WAT IS ECONOMIE?
Economische wetenschap (“economics”) = menswetenschap die de economie bestudeert.
- Menswetenschap → niet waardevrij of objectief (eerder subjectief).
- Letterlijk “huishoudkunde” (eco = huis, nomos = boekhouding).
- Veel domeinen: financiële economie, arbeidseconomie, publieke economie, internationale
economie, milieueconomie, … → economie is heel breed.
- De economische wetenschap heeft de ongelijkheid heel lang genegeerd → bepaalde keuze
(niet waardenvrij).
John Kenneth Galbraith: “economie is uitermate nuttig als vorm van werkgelegenheid voor
economen.”
Economie = de manier waarop we goederen en diensten produceren en consumeren (“the economy”).
- Goederen = dingen die je kan aanraken.
o Vb. voedsel, kleding, energie, huisvesting, smartphone, …
- Diensten = dingen die je niet kan aanraken → eerder dingen die je doet, hulp krijgen, …
o Vb. op restaurant gaan, naar de kapper gaan, op vakantie gaan, de bus nemen, …
- Produceren = het maken van goederen en diensten → hoe we ervoor zorgen dat goederen en
diensten er zijn.
- Consumeren = het kopen van goederen en diensten → hoe we gebruik maken van goederen en
diensten.
MICRO-ECONOMIE VS. MACRO-ECONOMIE
Micro- Micro-economie = kijkt naar de kleinere aspecten van de economie en
economie bestudeert de beslissingen die mensen & bedrijven nemen over de toewijzing van
schaarse middelen en hoe dit de prijzen van goederen & diensten beïnvloedt.
- Schaarse middelen → in de economie is alles schaars.
- Focus: individu/huishouden, onderneming → microniveau.
Macro- Macro-economie = de studie van hele economieën. Het deel van de economie
economie dat zich bezighoudt met grootschalige of algemene economische factoren en hoe
die op elkaar reageren in economieën.
- Focus: land, regio, wereld,… → macroniveau
➔ Tussen deze 2 zijn er vaak spanningen:
o Beleid gaat heel vaak uit van de micro-economische aspecten/benaderingen (vb.
werklozen willen niet werken omdat de financiële prikkel er niet is → uitkering afnemen = geen
inkomen meer → moeten werken voor het financiële, om een inkomen te hebben).
o Macro-economie: vb. werklozen kunnen door uitkeringen dingen aankopen → geen
uitkering = geen aankopen, dalende koopkracht.
o Deze benaderingen hebben een invloed op de samenleving/het beleid.
Zita Basteleus 2
SW I
, Economische Verkenningen Samenvatting
IN WAT VOOR ECONOMIE LEVEN WE?
Kapitalisme = een economisch systeem dat draait om winst maken, privébezit en een vrije markt. Het
is de manier waarop de meeste Westerse landen hun economie regelen.
- Doelstelling van de productie → winst maken.
o Beslissingen nemen over investeren, prijzen, …
- Marxistische benadering: een kritiek op de ongelijkheid die ontstaat door de manier waarop
goederen geproduceerd worden en bezeten. Marx zag het kapitalisme niet als een natuurlijk
systeem, maar als een historische fase die wordt gekenmerkt door uitbuiting.
Kapitalisme → 2 klassen tegenover elkaar: kapitalistische klasse → arbeidersklasse.
- Kapitalistische klasse bezit de productiemiddelen: geld, kapitaal, grote vermogens,
onderneming, …
- Arbeidersklasse moet arbeid verkopen om te overleven: iedereen die niet kan overleven
door vermogen & daardoor dus arbeid moet verkopen.
Concurrentie = strijd om hetzelfde doel te willen bereiken.
- Voor bedrijven die winst willen maken is concurrentie niet zo goed (altijd proberen om
concurrentie uit te schakelen) → concurrentie om de hoogste winst te hebben/maken.
“Het is een economie waarin de productie wordt georganiseerd met als doel winst te maken, in plaats van de
productie alleen voor de eigen consumptie aan te wenden (zoals in zelfvoorzieningslandbouw) of om die te
gebruiken om aan politieke verplichtingen te voldoen (zoals in feodale samenlevingen waarin aristocraten je
vertellen wat je moet produceren).” - Chang
“Kapitalisme is de verbazingwekkende overtuiging dat de slechtste mensen de slechtste dingen zullen doen in het
algemeen belang van iedereen.”- Foutief toegewijd aan John Maynard Keynes
Zita Basteleus 3
SW I
Verkenningen
Zita Basteleus
Economische Verkenningen
Sociaal Werk Bachelor I
2025-2026
,Economische Verkenningen Samenvatting
Samenvatting
Vak: Economische Verkenningen
Semester: Semester II
Academiejaar: 2025-2026
Docent: Sacha Dierckx
Het opleidingsonderdeel Economische Verkenningen wil de student een denkkader aanreiken dat hem
of haar in staat stelt om het maatschappelijk gebeuren door een economische bril te lezen. De nadruk
ligt op inzicht in de economische organisatie van een maatschappij, kritische analyse van de
actualiteit, en bewustwording van de eigen rol als economisch handelend wezen.
Volgende delen komen in de cursus aan bod:
- In een inleidend hoofdstuk geven we een kort overzicht van het economisch denken, en
bakenen we de economische wetenschap af als een sociale wetenschap waarin het volgende
keuzeprobleem centraal staat: hoe kan de economische agent met beperkte middelen zoveel
mogelijk (onbeperkte) behoeften invullen? Aan de hand van deze definitie gaan we dieper in op
centrale begrippen zoals schaarste en vertrouwen, en benadrukken we het onderscheid tussen
welvaart en welzijn.
- De cursus bevat verder een micro- en een macro-economisch luik. In een inleiding op de micro-
economie, bestuderen we kort het consumentengedrag en het producentenvraagstuk. Dit leidt
ons tot het ontdekken van een marktevenwicht van vraag en aanbod. Vervolgens onderzoeken
we enkele marktvormen. In dit kader wordt ook het prijsbeleid van de overheid geanalyseerd. In
een macro-economisch luik, richten we onze aandacht op de economische kringloop met zijn
goederen- en geldstroom. We introduceren concepten als de economische activiteit,
toegevoegde waarde en nationaal inkomen (consumptie en sparen). Ook analyseren we het
idee van een evenwichtsinkomen. Dit brengt ons dan weer tot de thema’s van werkgelegenheid,
werkloosheid, economische crisis.
- De cursus heeft ook aandacht voor filosofisch-kritische vraagstukken. Recente topics die
werden behandeld zijn de aard van geld, of wat het betekent om iets “voor niets” de doen (vb.
hulpverlening).
- Als laatste is er ook veel aandacht voor de economische actualiteit. Zo werd de afgelopen jaren
ingegaan op belangwekkende economische gebeurtenissen als de financiële crisis van 2008,
hyperinflatie in Venezuela 2019, en de economische impact van de coronacrisis van 2020.
Zita Basteleus 1
SW I
,Economische Verkenningen Samenvatting
INLEIDING
WAT IS ECONOMIE?
Economische wetenschap (“economics”) = menswetenschap die de economie bestudeert.
- Menswetenschap → niet waardevrij of objectief (eerder subjectief).
- Letterlijk “huishoudkunde” (eco = huis, nomos = boekhouding).
- Veel domeinen: financiële economie, arbeidseconomie, publieke economie, internationale
economie, milieueconomie, … → economie is heel breed.
- De economische wetenschap heeft de ongelijkheid heel lang genegeerd → bepaalde keuze
(niet waardenvrij).
John Kenneth Galbraith: “economie is uitermate nuttig als vorm van werkgelegenheid voor
economen.”
Economie = de manier waarop we goederen en diensten produceren en consumeren (“the economy”).
- Goederen = dingen die je kan aanraken.
o Vb. voedsel, kleding, energie, huisvesting, smartphone, …
- Diensten = dingen die je niet kan aanraken → eerder dingen die je doet, hulp krijgen, …
o Vb. op restaurant gaan, naar de kapper gaan, op vakantie gaan, de bus nemen, …
- Produceren = het maken van goederen en diensten → hoe we ervoor zorgen dat goederen en
diensten er zijn.
- Consumeren = het kopen van goederen en diensten → hoe we gebruik maken van goederen en
diensten.
MICRO-ECONOMIE VS. MACRO-ECONOMIE
Micro- Micro-economie = kijkt naar de kleinere aspecten van de economie en
economie bestudeert de beslissingen die mensen & bedrijven nemen over de toewijzing van
schaarse middelen en hoe dit de prijzen van goederen & diensten beïnvloedt.
- Schaarse middelen → in de economie is alles schaars.
- Focus: individu/huishouden, onderneming → microniveau.
Macro- Macro-economie = de studie van hele economieën. Het deel van de economie
economie dat zich bezighoudt met grootschalige of algemene economische factoren en hoe
die op elkaar reageren in economieën.
- Focus: land, regio, wereld,… → macroniveau
➔ Tussen deze 2 zijn er vaak spanningen:
o Beleid gaat heel vaak uit van de micro-economische aspecten/benaderingen (vb.
werklozen willen niet werken omdat de financiële prikkel er niet is → uitkering afnemen = geen
inkomen meer → moeten werken voor het financiële, om een inkomen te hebben).
o Macro-economie: vb. werklozen kunnen door uitkeringen dingen aankopen → geen
uitkering = geen aankopen, dalende koopkracht.
o Deze benaderingen hebben een invloed op de samenleving/het beleid.
Zita Basteleus 2
SW I
, Economische Verkenningen Samenvatting
IN WAT VOOR ECONOMIE LEVEN WE?
Kapitalisme = een economisch systeem dat draait om winst maken, privébezit en een vrije markt. Het
is de manier waarop de meeste Westerse landen hun economie regelen.
- Doelstelling van de productie → winst maken.
o Beslissingen nemen over investeren, prijzen, …
- Marxistische benadering: een kritiek op de ongelijkheid die ontstaat door de manier waarop
goederen geproduceerd worden en bezeten. Marx zag het kapitalisme niet als een natuurlijk
systeem, maar als een historische fase die wordt gekenmerkt door uitbuiting.
Kapitalisme → 2 klassen tegenover elkaar: kapitalistische klasse → arbeidersklasse.
- Kapitalistische klasse bezit de productiemiddelen: geld, kapitaal, grote vermogens,
onderneming, …
- Arbeidersklasse moet arbeid verkopen om te overleven: iedereen die niet kan overleven
door vermogen & daardoor dus arbeid moet verkopen.
Concurrentie = strijd om hetzelfde doel te willen bereiken.
- Voor bedrijven die winst willen maken is concurrentie niet zo goed (altijd proberen om
concurrentie uit te schakelen) → concurrentie om de hoogste winst te hebben/maken.
“Het is een economie waarin de productie wordt georganiseerd met als doel winst te maken, in plaats van de
productie alleen voor de eigen consumptie aan te wenden (zoals in zelfvoorzieningslandbouw) of om die te
gebruiken om aan politieke verplichtingen te voldoen (zoals in feodale samenlevingen waarin aristocraten je
vertellen wat je moet produceren).” - Chang
“Kapitalisme is de verbazingwekkende overtuiging dat de slechtste mensen de slechtste dingen zullen doen in het
algemeen belang van iedereen.”- Foutief toegewijd aan John Maynard Keynes
Zita Basteleus 3
SW I
