Intrafamiliaal geweld
1. Wat is IFG?
“Intrafamiliaal geweld (afgekort IFG) is elk dwingend, intimiderend gedrag dat uitgeoefend wordt
tegenover een gezins- of familielid of (ex-)intieme partner én waarbij dit dwingend intimiderend
gedrag gepaard gaat met geweld of dreiging met geweld en een intrafamiliale invloed heeft”
Geweld: fysiek, psychisch en seksueel geweld, alsook economische verdrukking, isolatie. Het
kan gaan over actief of passief geweld of dreiging met geweld. Het geweld kan zowel
gepleegd worden door volwassenen als door kinderen en adolescenten. Zowel kinderen als
volwassenen kunnen er het slachtoffer van zijn. Men kan zowel rechtstreeks als
onrechtstreeks slachtoffer zijn van intrafamiliaal geweld. Getuige zijn van geweld is in die zin
ook een vorm van slachtofferschap.
Intrafamiliaal: zowel partners als ex-partners, ouders (of diegenen die de ouderlijke taak
vervullen) tgo. Kinderen, volwassenen tgo. Ouderen, kinderen tgo. Ouders en kinderen
onderling. Huisvrienden vallen buiten de afbakening van intrafamiliaal geweld.
1.1. Vormen van IFG
Kindermishandeling: Ouder -> kind
Oudermishandeling: Kind -> ouder
Ouderenmishandeling: Volw. -> oudere
Partnergeweld: Ouder -> ouder
Siblinggeweld: Kind -> kind
Partnergeweld: Partner -> Partner of ex
1.2. Signalenlijst
Exploratie van signalen: lijst signalen = puur didactisch
- Weinigzeggend
- Andere oorzaak
- Kennis ontwikkelingspsychologie nodig µ
Multiproblem Signaal = alarmbelletje
1.2.1. Voorbeelden
Mogelijke lichamelijke signalen:
Kind heeft verschillende, onverklaarbare blauwe plekken of andere
verwondingen/kneuzingen
Kind is slecht verzorgd (bv. Enkel T-shirt aan in de winter), niet hygiënisch (bv. Ongewassen
haar),
Kind is vaak vermoeid, lusteloos, zwak
Kind vertoont een houterige manier van bewegen
Kind heeft urineweginfecties, vaginale of anale verwondingen
Kind heeft eetproblemen (bv. Geen eetlust) of slaapproblemen
1
,Mogelijke gezinssignalen:
Onhygiënische of gebrekkige leefomstandigheden
Gezin is sociaal geïsoleerd, weinig of geen betrokkenheid op de omgeving of de school
Gezin wisselt vaak van woning, huisarts, ziekenhuis,…
Samenstelling van het gezin wisselt (bv. Moeder die regelmatig andere partners heeft)
Andere kinderen zijn uit huis geplaatst, of door de ouders vrijwillig ondergebracht in een
internaat, een MPI,…
Mogelijke signalen op school:
Leerproblemen of ontwikkelingsproblemen bij kind
Problemen met taal / spraak
Kind is regelmatig afwezig of te laat op school
Kind heeft geen eten/drinken bij
Kind kan zich niet concentreren in de klas of verstoort de les
Kind wil zich niet uitkleden bij turnles/zwemles
Casus
Simon is 8 maanden oud. Zijn oma maakt zich ernstig zorgen: Simon vertoont motorische achterstand
en reageert niet adequaat op sociale interactie. Hij is niet ondervoed, maar is wel vaak ziek. De vader
van Simon is schipper en is vaak weg van huis, de moeder heeft een bipolaire stoornis en
functioneert zeer wisselend. Bij momenten is ze niet in staat om aandacht aan Simon te geven of voor
hem te zorgen.
Op dit moment is de situatie aan het escaleren: moeder ligt bijna continu in haar bed, is (nog) meer
beginnen drinken en Simon ziet er verwaarloosd uit…
1.3. Veiligheids- en risicotaxatie
Belangrijk
Veiligheid vergroten betrokkenen
Voorkomen
Plan van aanpak
Juiste hulp implementeren
Minder beoordelingsfouten
Gerichter observeren
1.3.1. Voorbeelden gestandaardiseerde instrumenten
Kindermishandeling: LIRIK, CARE-NL, ARIJ
Partnergeweld: SARA, B-SAFER, Risicotaxatie Instrument
Partnergeweld (RTI PG) – zie www.risicotaxatie.be
Stalking: SRP
2
, Screening van geweld tijdens zwangerschap: ALPHA-NL
(https://www.nji.nl/nl/Databank/Databank-Instrumenten/Zoek-een-instrument/ALPHA-NL )
Derenmis(be)handeling: RITI
(https://www.ouderenmisbehandeling.be/VLOCO/RITI_Wat.aspx)
1.3.2. Voorbeeld risicotaxatie
3
, 1.3.3. Beperkingen van veiligheids- en risicotaxatie
Protectieve factoren vergeten
Bestaand foutenmarge
Geen richtlijn interventie
Weinig gekend
Kennis en klinische ervaring nodig
Soms training nodig
1.3.4. Protectieve factoren
Niet onderschatten!
→ “hoe meer beschermende factoren, hoe kleiner het risico” geldt NIET.
Voorbeelden:
Goed sociaal netwerk
Open staan voor hulp
Betrokkenheid
1.3.5. Risicomanagement
Volgende stap na risicotaxatie
Verschillende mogelijkheden:
Verwijderen bv. Arrestatie
Vermijden bv. Opvangen slachtoffer
Verminderen bv. Veiligheidsplan
1.4. Implementatie in GGZ: kindreflex
4
1. Wat is IFG?
“Intrafamiliaal geweld (afgekort IFG) is elk dwingend, intimiderend gedrag dat uitgeoefend wordt
tegenover een gezins- of familielid of (ex-)intieme partner én waarbij dit dwingend intimiderend
gedrag gepaard gaat met geweld of dreiging met geweld en een intrafamiliale invloed heeft”
Geweld: fysiek, psychisch en seksueel geweld, alsook economische verdrukking, isolatie. Het
kan gaan over actief of passief geweld of dreiging met geweld. Het geweld kan zowel
gepleegd worden door volwassenen als door kinderen en adolescenten. Zowel kinderen als
volwassenen kunnen er het slachtoffer van zijn. Men kan zowel rechtstreeks als
onrechtstreeks slachtoffer zijn van intrafamiliaal geweld. Getuige zijn van geweld is in die zin
ook een vorm van slachtofferschap.
Intrafamiliaal: zowel partners als ex-partners, ouders (of diegenen die de ouderlijke taak
vervullen) tgo. Kinderen, volwassenen tgo. Ouderen, kinderen tgo. Ouders en kinderen
onderling. Huisvrienden vallen buiten de afbakening van intrafamiliaal geweld.
1.1. Vormen van IFG
Kindermishandeling: Ouder -> kind
Oudermishandeling: Kind -> ouder
Ouderenmishandeling: Volw. -> oudere
Partnergeweld: Ouder -> ouder
Siblinggeweld: Kind -> kind
Partnergeweld: Partner -> Partner of ex
1.2. Signalenlijst
Exploratie van signalen: lijst signalen = puur didactisch
- Weinigzeggend
- Andere oorzaak
- Kennis ontwikkelingspsychologie nodig µ
Multiproblem Signaal = alarmbelletje
1.2.1. Voorbeelden
Mogelijke lichamelijke signalen:
Kind heeft verschillende, onverklaarbare blauwe plekken of andere
verwondingen/kneuzingen
Kind is slecht verzorgd (bv. Enkel T-shirt aan in de winter), niet hygiënisch (bv. Ongewassen
haar),
Kind is vaak vermoeid, lusteloos, zwak
Kind vertoont een houterige manier van bewegen
Kind heeft urineweginfecties, vaginale of anale verwondingen
Kind heeft eetproblemen (bv. Geen eetlust) of slaapproblemen
1
,Mogelijke gezinssignalen:
Onhygiënische of gebrekkige leefomstandigheden
Gezin is sociaal geïsoleerd, weinig of geen betrokkenheid op de omgeving of de school
Gezin wisselt vaak van woning, huisarts, ziekenhuis,…
Samenstelling van het gezin wisselt (bv. Moeder die regelmatig andere partners heeft)
Andere kinderen zijn uit huis geplaatst, of door de ouders vrijwillig ondergebracht in een
internaat, een MPI,…
Mogelijke signalen op school:
Leerproblemen of ontwikkelingsproblemen bij kind
Problemen met taal / spraak
Kind is regelmatig afwezig of te laat op school
Kind heeft geen eten/drinken bij
Kind kan zich niet concentreren in de klas of verstoort de les
Kind wil zich niet uitkleden bij turnles/zwemles
Casus
Simon is 8 maanden oud. Zijn oma maakt zich ernstig zorgen: Simon vertoont motorische achterstand
en reageert niet adequaat op sociale interactie. Hij is niet ondervoed, maar is wel vaak ziek. De vader
van Simon is schipper en is vaak weg van huis, de moeder heeft een bipolaire stoornis en
functioneert zeer wisselend. Bij momenten is ze niet in staat om aandacht aan Simon te geven of voor
hem te zorgen.
Op dit moment is de situatie aan het escaleren: moeder ligt bijna continu in haar bed, is (nog) meer
beginnen drinken en Simon ziet er verwaarloosd uit…
1.3. Veiligheids- en risicotaxatie
Belangrijk
Veiligheid vergroten betrokkenen
Voorkomen
Plan van aanpak
Juiste hulp implementeren
Minder beoordelingsfouten
Gerichter observeren
1.3.1. Voorbeelden gestandaardiseerde instrumenten
Kindermishandeling: LIRIK, CARE-NL, ARIJ
Partnergeweld: SARA, B-SAFER, Risicotaxatie Instrument
Partnergeweld (RTI PG) – zie www.risicotaxatie.be
Stalking: SRP
2
, Screening van geweld tijdens zwangerschap: ALPHA-NL
(https://www.nji.nl/nl/Databank/Databank-Instrumenten/Zoek-een-instrument/ALPHA-NL )
Derenmis(be)handeling: RITI
(https://www.ouderenmisbehandeling.be/VLOCO/RITI_Wat.aspx)
1.3.2. Voorbeeld risicotaxatie
3
, 1.3.3. Beperkingen van veiligheids- en risicotaxatie
Protectieve factoren vergeten
Bestaand foutenmarge
Geen richtlijn interventie
Weinig gekend
Kennis en klinische ervaring nodig
Soms training nodig
1.3.4. Protectieve factoren
Niet onderschatten!
→ “hoe meer beschermende factoren, hoe kleiner het risico” geldt NIET.
Voorbeelden:
Goed sociaal netwerk
Open staan voor hulp
Betrokkenheid
1.3.5. Risicomanagement
Volgende stap na risicotaxatie
Verschillende mogelijkheden:
Verwijderen bv. Arrestatie
Vermijden bv. Opvangen slachtoffer
Verminderen bv. Veiligheidsplan
1.4. Implementatie in GGZ: kindreflex
4
