MEDISCHE PRAKTIJKVOERING:
communicatie = gouden instrument
- 70% van alle ongevallen bij commerciële vluchten zijn te wijten aan communicatiefouten
- 1,000 000 dollar is yearly wasted in an average US Hospital due to communication failures
good doctor = good communicator
- effect van communicatie op
o compliance vb medicatiegebruik, opvolgen van advies
o self management vb bij chronische ziekten
o adopting accurate health believes vb preventie
- ⟶ sterke relatie tussen communicatie en gezondheidsuitkomsten
o 1/3 van chronisch zieken neemt medicatie niet juist owv financiële problemen
o 1/5 van de patiënten kent bij ontslag diagnose en gebruik van medicatie niet
o 85% van alle klachten over gezondheidszorg is te wijten aan communicatie
STRUCTUUR VAN HET CONSULT
- eerste mentale synthese: weet ik waarom pt vandaag hier is? Waarom wil die een bloedname? Wat zit daar achter?
1. OPENINGSZIN
- een openingszin kan een verkeerde verwachting scheppen bij de patiënt:
o wat kan ik voor u doen? wat is er aan de hand? vertel me uw probleem: zet u maar
- hoe dan wel?
o goede dag, ga zitten! Ik luister…, oké, vertel…, ja, ik luister…, het is aan u…
2. AANMELDINGSVRAAG
- de patiënt vertelt waarom hij tot bij u komt ⟶ geef hem hiervoor de TIJD
- actief luisteren: non-verbale communicatie ⟶ gebruik stiltes!
ORIENTATIE
ICE: WAT EN WAAROM?
- beleving van zijn eigen klacht door de patiënt:
o IDEE? (Idea) EMOTIE? ( Concern) VERWACHTINGEN? (Expectation)
- belang van ICE na te vragen
o meer rekening houden met emoties van patiënt
o afstemmen van het beleid op de ICE: tevredenheid van de patiënt stijgt ⟶ therapietrouw stijgt
ICE: IDEA
- wat?
o bevragen van eigen IDEE
o veel patiënten bespreken hun klachten met vrienden of collega's of zoeken het op het internet
- hoe?
o wat zou, volgens uzelf, de oorzaak van uw klacht kunnen zijn?
o wat zou uw klachten kunnen verklaren, denkt u?
ICE: CONCERN
- wat en waarom?
o wat betekent de klacht voor de patiënt: welke emotionele lading?
o kan ook op een non-verbale manier tot uiting komen
o benoemen van emotie vermindert de geladenheid ervan
- hoe?
o heb ik goed begrepen dat u dit moeilijk vond? merk ik hier wat emotie? dit was een moeilijk moment voor u?
aarzelde u om dat te doen? dit is belangrijk voor u… voel ik wat ontgoocheling?
ICE: EXPECTATION
- wat en waarom?
o wat verwacht de patiënt van de wijze waarop men met de klacht kan geholpen worden
o helpt bij het bepalen van een correct beleidsplan
, - hoe? wat verwacht u van mij? wat kan ik voor u doen? wat maakt dat u hiermee vandaag op raadpleging komt?
2. AGENDA
-
vraag naar andere agendapunten
o aanmeldingsvraag is niet altijd de hoofdreden van de consultatie!
- bij meerdere agendapunten
o bevraag ICE van elk punt
o bespreek met de patiënt welke punten je nu behandelt en voor welke hij eens moet terugkomen
⟶ aanmeldingsvraag is niet altijd hetgeen waarover de consultatie gaat gaan
3. EERSTE MENTALE SYNTHESE
- waarom komt de patiënt nu bij mij?
- aftoetsen of je alles goed begrepen hebt:
o aan de hand van een samenvatting:
mag ik uw vragen zo samenvatten…?
als we alles op een rijtje zetten…
heb ik alles goed begrepen?
mag ik uw vragen zo formuleren…?
4. CONSULTATIEPLAN
- praktische aanpak verschillende problemen + diagnostisch landschap
ANAMNESE: VERSCHILLENDE SOORTEN VRAGEN:
1. een OPEN vraag:antwoordmogelijkheid: brede waaier van antwoorden
− bv. Kan je me vertellen hoe die pijn juist begonnen is?
2. een GESLOTEN vraag:
− eerder hypothese-bevestigend (aantonen/uitsluiten)
− antwoordmogelijkheid: ja of neen
bv. Heb je pijn?
3. een SUGGESTIEVE vraag (valkuil): ⟶ altijd vermijden
− eerder hypothese-bevestigend
− antwoordmogelijkheid: ja of neen
bv. Dus je hebt pijn in je elleboog?
- aandachtspunten:
− niet te snel naar gesloten vragen
− één open vraag tegelijk
− let op de non-verbale communicatie
− CAVE computerscherm: niet naar computerscherm kijken
− vat samen !
KLINISCH ONDERZOEK
1. uitkleedopdracht
- waarom?
− mandaat vragen: mag ik even voelen, mag ik even luisteren
− haalbaarheid & medewerking van pt
- hoe?
− VOOR het klinisch onderzoek:
1. vraag goedkeuring en haalbaarheid van KO
2. vertel de patiënt:
• waar hij zich mag uitkleden (sta daar niet op te kijken als die zich uitkleedt) (=anders dan bloot zijn)
• wat hij mag uit doen
• waar hij mag gaan zitten of staan
− “kleedt u zich maar rustig uit. Ik noteer ondertussen in het dossier en ben dadelijk bij u.”
2. tijdens het klinisch onderzoek: hoe communiceren?
− vertel de patiënt wat je doet en wat je van hem verwacht
− positieve feedback over medewerking van patiënt
− vertel je bevindingen nog niet, behoud dit voor de volgende fase (het beleid)
, − kondig aan wanneer het onderzoek afgelopen is en de patiënt zich terug mag aankleden
3. mentale synthese
- terwijl de patiënt zich terug aankleedt, noteer de bevindingen in het medisch dossier
- moment voor een mentale synthese:
− wat is de diagnose/ differentiële diagnoses?
− hoe zie ik, arts, het verloop
− (wat heeft patient al opgezocht, wat weet die al?...)
4. beleidsplan: welke info geef ik = arts? welke stappen stel ik voor? sluit dit aan bij de oriëntatie?
BELEID
⟶ spreken met pt wat de beste behandeling is voor haar en wat die wil
terugkoppeling naar oriëntatie
1. RAPPORTAGE VAN DE BEVINDINGEN = SAMENVATTING
• terugkoppeling naar oriëntatie en ICE van de patiënt
• vertrek bij de klacht en de vragen van de patiënt
o voordeel voor patiënt: antwoord is meer gericht op eigen leefwereld
o voordeel voor arts: behouden van structuur
• vertel ook de normale bevindingen
- meedelen van de diagnose
• vermijd jargon en denk aan ‘gezondheidsvaardigheden’
• toets bij de patiënt wat hij zelf verstaat onder de diagnose/werkhypothese
• geef de patiënt na het meedelen ruimte voor vragen
- patiënt informeren: hoe?
!!! check of pt het
• indien mogelijk uitleg voorbereiden
begrepen heeft
o ondersteunend materiaal, afbeeldingen
vb www.gezondheidenwetenschap.be
• rekening houden met informatiebehoefte van patiënt
•
o recht op niet weten
• nieuwe informatie beperken tot de essentie
o op voorhand nadenken: wat wil ik dat de patiënt onthoudt?
2. BEHANDELINGSVOORSTEL
- rekening houdend met EBM én ICE van de patiënt
− evidence en practice based
- indien meerdere opties: pro's en contra's van elke optie bespreken
- uitleg is meer dan informeren!
− ➔ pt heeft recht op alle informatie, ook wat betreft gevolgen indien hij behandeling weigert.
- beleid meer dan behandeling alleen!
− ➔ soms ook onderhandelen
− ➔ motiveren
− ➔ bevorderen van therapietrouw
- shared decision making
3. VERLOOP & ALARMTEKENS
- leg uit:
− het te verwachten verloop: als het anders
gaat, kom je terug
− alarmtekens
AFSLUITING
- 1. samenvatting van beleid, herhaling van gemaakte afspraken
- 2. (heeft de patiënt nog vragen of verwachtingen? )
als afsluiter…
- fasen niet altijd zo mooi afzonderlijk chronologisch gefaseerd …
- cave bijzondere situaties…
, LES 2: CONSULTVOERING: VERDIEPING
CASUS OUDER-KIND
Wannes, 12 jaar, komt met mama op consultatie owv astma die niet onder controle is. Wannes heeft niet veel zin in de
consultatie maar hij moest mee van mama. Mama is bezorgd over het ‘piepen’ en over het feit dat Wannes zijn medicatie niet
neemt. Wannes ziet geen probleem (‘kunnen we dan nu gaan?’): dat beetje piepen tijdens het fietsen, skaten of ‘s nachts, daar
kan hij wel tegen.
- jouw aanpak?
o ⟶ mensen bang maken mbt gevolgen van hun ziekten werkt NIET
o ⟶ Welke last levert het nu voor jou, Wannes?
o ⟶ Wat weet jij al over asthma?
o ⟶ Kan je zelff eens vertelen waarom is hier bent? Merk/weet jij dat jouw mama ongerust bent?
o ⟶ hoe gaat het met fietsen, heb je al gemerkt dat je last heb?
o ⟶ Waarom neem je je medicatie niet?
nooit goed idee om moeder buiten te zetten ⟶ gaat vragen aan kind wat die heeft gezegd
OUDER & KIND
doel hoe
- meer objectieve informatie verkrijgen - rechtstreeks contact met kind te maken
- vanaf jonge leeftijd: vertrouwensband opbouwen - blijvend aandacht tonen voor verhaal van ouders
met kind - veilige omgeving creëren vooral bij klinisch
- loyaliteit bewaken! ⟶ kind en moeder niet onderzoek
scheiden op het moment van consult - geen partij kiezen, loyaliteit tussen beiden bewaken
- ICE kind niet altijd zelfde als ICE ouder kind leert - vanaf 12 jaar ‘beslist’ een kind formeel mee
lichamelijke beleving uitdrukken
ECHTPAAR
Henri en Therese komen bij jou op consult. Je ziet ze regelmatig want ze zijn beiden ‘hartpatiënt’. Vandaag komen ze voor een
routine bloedname. Terloops meldt Henri dat hij last van zijn rug heeft, af en toe krampachtig en hij plaste al eens bloed.
Therese is hierover niet zo ongerust ‘Henri is nogal ne bezorgde, dat heeft ‘em van zijn moeder’. Henri beaamt dat (liefdevol
☺). Therese neemt het gesprek over en doet haar verhaal over de klachten van Henri. Henri knikt ter bevestiging van het
verhaal.
- jouw aanpak?
vragen of Henri het zelf wil uitleggen
als therese tussenkomt ⟶ ik luister straks naar jou, maar nu eerst naar Henri luisteren
hier kan je wel vragen om de vrouw buiten te zetten
je weet nooit of de andere wel wil of al die medische geheimen gedeeld worden
doel hoe
- beiden recht op individuele aandacht - uitklaren van verschillende posities
- ICE & opvattingen & motivatie kunnen verschillen - arts is geen scheidsrechter, van in het begin duidelijk
- ‘privacy’ van elke partner apart respecteren stellen en consultplan afspreken
- loyaliteit bewaken
communicatie = gouden instrument
- 70% van alle ongevallen bij commerciële vluchten zijn te wijten aan communicatiefouten
- 1,000 000 dollar is yearly wasted in an average US Hospital due to communication failures
good doctor = good communicator
- effect van communicatie op
o compliance vb medicatiegebruik, opvolgen van advies
o self management vb bij chronische ziekten
o adopting accurate health believes vb preventie
- ⟶ sterke relatie tussen communicatie en gezondheidsuitkomsten
o 1/3 van chronisch zieken neemt medicatie niet juist owv financiële problemen
o 1/5 van de patiënten kent bij ontslag diagnose en gebruik van medicatie niet
o 85% van alle klachten over gezondheidszorg is te wijten aan communicatie
STRUCTUUR VAN HET CONSULT
- eerste mentale synthese: weet ik waarom pt vandaag hier is? Waarom wil die een bloedname? Wat zit daar achter?
1. OPENINGSZIN
- een openingszin kan een verkeerde verwachting scheppen bij de patiënt:
o wat kan ik voor u doen? wat is er aan de hand? vertel me uw probleem: zet u maar
- hoe dan wel?
o goede dag, ga zitten! Ik luister…, oké, vertel…, ja, ik luister…, het is aan u…
2. AANMELDINGSVRAAG
- de patiënt vertelt waarom hij tot bij u komt ⟶ geef hem hiervoor de TIJD
- actief luisteren: non-verbale communicatie ⟶ gebruik stiltes!
ORIENTATIE
ICE: WAT EN WAAROM?
- beleving van zijn eigen klacht door de patiënt:
o IDEE? (Idea) EMOTIE? ( Concern) VERWACHTINGEN? (Expectation)
- belang van ICE na te vragen
o meer rekening houden met emoties van patiënt
o afstemmen van het beleid op de ICE: tevredenheid van de patiënt stijgt ⟶ therapietrouw stijgt
ICE: IDEA
- wat?
o bevragen van eigen IDEE
o veel patiënten bespreken hun klachten met vrienden of collega's of zoeken het op het internet
- hoe?
o wat zou, volgens uzelf, de oorzaak van uw klacht kunnen zijn?
o wat zou uw klachten kunnen verklaren, denkt u?
ICE: CONCERN
- wat en waarom?
o wat betekent de klacht voor de patiënt: welke emotionele lading?
o kan ook op een non-verbale manier tot uiting komen
o benoemen van emotie vermindert de geladenheid ervan
- hoe?
o heb ik goed begrepen dat u dit moeilijk vond? merk ik hier wat emotie? dit was een moeilijk moment voor u?
aarzelde u om dat te doen? dit is belangrijk voor u… voel ik wat ontgoocheling?
ICE: EXPECTATION
- wat en waarom?
o wat verwacht de patiënt van de wijze waarop men met de klacht kan geholpen worden
o helpt bij het bepalen van een correct beleidsplan
, - hoe? wat verwacht u van mij? wat kan ik voor u doen? wat maakt dat u hiermee vandaag op raadpleging komt?
2. AGENDA
-
vraag naar andere agendapunten
o aanmeldingsvraag is niet altijd de hoofdreden van de consultatie!
- bij meerdere agendapunten
o bevraag ICE van elk punt
o bespreek met de patiënt welke punten je nu behandelt en voor welke hij eens moet terugkomen
⟶ aanmeldingsvraag is niet altijd hetgeen waarover de consultatie gaat gaan
3. EERSTE MENTALE SYNTHESE
- waarom komt de patiënt nu bij mij?
- aftoetsen of je alles goed begrepen hebt:
o aan de hand van een samenvatting:
mag ik uw vragen zo samenvatten…?
als we alles op een rijtje zetten…
heb ik alles goed begrepen?
mag ik uw vragen zo formuleren…?
4. CONSULTATIEPLAN
- praktische aanpak verschillende problemen + diagnostisch landschap
ANAMNESE: VERSCHILLENDE SOORTEN VRAGEN:
1. een OPEN vraag:antwoordmogelijkheid: brede waaier van antwoorden
− bv. Kan je me vertellen hoe die pijn juist begonnen is?
2. een GESLOTEN vraag:
− eerder hypothese-bevestigend (aantonen/uitsluiten)
− antwoordmogelijkheid: ja of neen
bv. Heb je pijn?
3. een SUGGESTIEVE vraag (valkuil): ⟶ altijd vermijden
− eerder hypothese-bevestigend
− antwoordmogelijkheid: ja of neen
bv. Dus je hebt pijn in je elleboog?
- aandachtspunten:
− niet te snel naar gesloten vragen
− één open vraag tegelijk
− let op de non-verbale communicatie
− CAVE computerscherm: niet naar computerscherm kijken
− vat samen !
KLINISCH ONDERZOEK
1. uitkleedopdracht
- waarom?
− mandaat vragen: mag ik even voelen, mag ik even luisteren
− haalbaarheid & medewerking van pt
- hoe?
− VOOR het klinisch onderzoek:
1. vraag goedkeuring en haalbaarheid van KO
2. vertel de patiënt:
• waar hij zich mag uitkleden (sta daar niet op te kijken als die zich uitkleedt) (=anders dan bloot zijn)
• wat hij mag uit doen
• waar hij mag gaan zitten of staan
− “kleedt u zich maar rustig uit. Ik noteer ondertussen in het dossier en ben dadelijk bij u.”
2. tijdens het klinisch onderzoek: hoe communiceren?
− vertel de patiënt wat je doet en wat je van hem verwacht
− positieve feedback over medewerking van patiënt
− vertel je bevindingen nog niet, behoud dit voor de volgende fase (het beleid)
, − kondig aan wanneer het onderzoek afgelopen is en de patiënt zich terug mag aankleden
3. mentale synthese
- terwijl de patiënt zich terug aankleedt, noteer de bevindingen in het medisch dossier
- moment voor een mentale synthese:
− wat is de diagnose/ differentiële diagnoses?
− hoe zie ik, arts, het verloop
− (wat heeft patient al opgezocht, wat weet die al?...)
4. beleidsplan: welke info geef ik = arts? welke stappen stel ik voor? sluit dit aan bij de oriëntatie?
BELEID
⟶ spreken met pt wat de beste behandeling is voor haar en wat die wil
terugkoppeling naar oriëntatie
1. RAPPORTAGE VAN DE BEVINDINGEN = SAMENVATTING
• terugkoppeling naar oriëntatie en ICE van de patiënt
• vertrek bij de klacht en de vragen van de patiënt
o voordeel voor patiënt: antwoord is meer gericht op eigen leefwereld
o voordeel voor arts: behouden van structuur
• vertel ook de normale bevindingen
- meedelen van de diagnose
• vermijd jargon en denk aan ‘gezondheidsvaardigheden’
• toets bij de patiënt wat hij zelf verstaat onder de diagnose/werkhypothese
• geef de patiënt na het meedelen ruimte voor vragen
- patiënt informeren: hoe?
!!! check of pt het
• indien mogelijk uitleg voorbereiden
begrepen heeft
o ondersteunend materiaal, afbeeldingen
vb www.gezondheidenwetenschap.be
• rekening houden met informatiebehoefte van patiënt
•
o recht op niet weten
• nieuwe informatie beperken tot de essentie
o op voorhand nadenken: wat wil ik dat de patiënt onthoudt?
2. BEHANDELINGSVOORSTEL
- rekening houdend met EBM én ICE van de patiënt
− evidence en practice based
- indien meerdere opties: pro's en contra's van elke optie bespreken
- uitleg is meer dan informeren!
− ➔ pt heeft recht op alle informatie, ook wat betreft gevolgen indien hij behandeling weigert.
- beleid meer dan behandeling alleen!
− ➔ soms ook onderhandelen
− ➔ motiveren
− ➔ bevorderen van therapietrouw
- shared decision making
3. VERLOOP & ALARMTEKENS
- leg uit:
− het te verwachten verloop: als het anders
gaat, kom je terug
− alarmtekens
AFSLUITING
- 1. samenvatting van beleid, herhaling van gemaakte afspraken
- 2. (heeft de patiënt nog vragen of verwachtingen? )
als afsluiter…
- fasen niet altijd zo mooi afzonderlijk chronologisch gefaseerd …
- cave bijzondere situaties…
, LES 2: CONSULTVOERING: VERDIEPING
CASUS OUDER-KIND
Wannes, 12 jaar, komt met mama op consultatie owv astma die niet onder controle is. Wannes heeft niet veel zin in de
consultatie maar hij moest mee van mama. Mama is bezorgd over het ‘piepen’ en over het feit dat Wannes zijn medicatie niet
neemt. Wannes ziet geen probleem (‘kunnen we dan nu gaan?’): dat beetje piepen tijdens het fietsen, skaten of ‘s nachts, daar
kan hij wel tegen.
- jouw aanpak?
o ⟶ mensen bang maken mbt gevolgen van hun ziekten werkt NIET
o ⟶ Welke last levert het nu voor jou, Wannes?
o ⟶ Wat weet jij al over asthma?
o ⟶ Kan je zelff eens vertelen waarom is hier bent? Merk/weet jij dat jouw mama ongerust bent?
o ⟶ hoe gaat het met fietsen, heb je al gemerkt dat je last heb?
o ⟶ Waarom neem je je medicatie niet?
nooit goed idee om moeder buiten te zetten ⟶ gaat vragen aan kind wat die heeft gezegd
OUDER & KIND
doel hoe
- meer objectieve informatie verkrijgen - rechtstreeks contact met kind te maken
- vanaf jonge leeftijd: vertrouwensband opbouwen - blijvend aandacht tonen voor verhaal van ouders
met kind - veilige omgeving creëren vooral bij klinisch
- loyaliteit bewaken! ⟶ kind en moeder niet onderzoek
scheiden op het moment van consult - geen partij kiezen, loyaliteit tussen beiden bewaken
- ICE kind niet altijd zelfde als ICE ouder kind leert - vanaf 12 jaar ‘beslist’ een kind formeel mee
lichamelijke beleving uitdrukken
ECHTPAAR
Henri en Therese komen bij jou op consult. Je ziet ze regelmatig want ze zijn beiden ‘hartpatiënt’. Vandaag komen ze voor een
routine bloedname. Terloops meldt Henri dat hij last van zijn rug heeft, af en toe krampachtig en hij plaste al eens bloed.
Therese is hierover niet zo ongerust ‘Henri is nogal ne bezorgde, dat heeft ‘em van zijn moeder’. Henri beaamt dat (liefdevol
☺). Therese neemt het gesprek over en doet haar verhaal over de klachten van Henri. Henri knikt ter bevestiging van het
verhaal.
- jouw aanpak?
vragen of Henri het zelf wil uitleggen
als therese tussenkomt ⟶ ik luister straks naar jou, maar nu eerst naar Henri luisteren
hier kan je wel vragen om de vrouw buiten te zetten
je weet nooit of de andere wel wil of al die medische geheimen gedeeld worden
doel hoe
- beiden recht op individuele aandacht - uitklaren van verschillende posities
- ICE & opvattingen & motivatie kunnen verschillen - arts is geen scheidsrechter, van in het begin duidelijk
- ‘privacy’ van elke partner apart respecteren stellen en consultplan afspreken
- loyaliteit bewaken
