Management
,Inhoud
College 1: De grote lijnen ................................................................................................................................................................................................................... 2
Inleiding ................................................................................................................................................................................................................................................... 2
Begrippen en theorieën ............................................................................................................................................................................................................... 3
Grondslagen ......................................................................................................................................................................................................................................... 7
College 2: Geld ........................................................................................................................................................................................................................................ 10
Wat is geld? ......................................................................................................................................................................................................................................... 10
Rendement ......................................................................................................................................................................................................................................... 13
Berekening en activa .................................................................................................................................................................................................................... 17
College 3: Gezinnen ............................................................................................................................................................................................................................. 19
Arbeid ...................................................................................................................................................................................................................................................... 19
Sparen .................................................................................................................................................................................................................................................... 23
Lenen ...................................................................................................................................................................................................................................................... 25
College 4: ondernemen ................................................................................................................................................................................................................... 28
Ondernemen ..................................................................................................................................................................................................................................... 28
Bedrijfsstrategieën ........................................................................................................................................................................................................................ 34
Innoveren ............................................................................................................................................................................................................................................. 35
Intermezzo 1 ............................................................................................................................................................................................................................................ 39
Verdieping en oefening ............................................................................................................................................................................................................. 39
Actua ....................................................................................................................................................................................................................................................... 47
College 5: Bedrijven ............................................................................................................................................................................................................................ 50
Vennootschappen ......................................................................................................................................................................................................................... 50
Rapportering ..................................................................................................................................................................................................................................... 54
Markt en overheid .......................................................................................................................................................................................................................... 58
Conclusies............................................................................................................................................................................................................................................ 64
Antwoorden ....................................................................................................................................................................................................................................... 64
College 6: Managen............................................................................................................................................................................................................................ 65
Managen .............................................................................................................................................................................................................................................. 65
Bedrijfsbeslissingen ...................................................................................................................................................................................................................... 69
Marketing ............................................................................................................................................................................................................................................ 73
College 7: Handel ................................................................................................................................................................................................................................. 76
De productieketen ........................................................................................................................................................................................................................ 76
(Inter)nationale economie....................................................................................................................................................................................................... 80
Crisis ........................................................................................................................................................................................................................................................ 89
College 8: De bouwsector .............................................................................................................................................................................................................. 93
De sector en haar spelers ......................................................................................................................................................................................................... 93
De ontwikkelaar ............................................................................................................................................................................................................................. 101
De architect ...................................................................................................................................................................................................................................... 105
Intermezzo 2 .......................................................................................................................................................................................................................................... 110
Verdieping en oefening ............................................................................................................................................................................................................ 110
Actua ...................................................................................................................................................................................................................................................... 123
1
,College 1: De grote lijnen
Inleiding
1 Wat is economie?
Economie is een sociale wetenschap, geen exacte wetenschap. Economie is zoals de mens rationeel en emotioneel
tegelijk. Dit komt doordat geen enkele persoon perfect past in een theorie, de socio-economische context steeds
verandert, mensen niet zuiver rationeel zijn en grotendeels niet voorspelbaar zijn.
Dat wil zeggen dat economische inzichten vaak samenhangen met politiek-maatschappelijke visies. De economie
verandert mee met de dominante denkkaders. De mens van vlees en bloed als fundament van theorieën. Als er
geen rekening gehouden wordt met het menselijke aspect zal de economie falen. Dit is het domein van de
economen en politici.
Daarom heeft economie meer raakvlakken met recht dan met wiskunde. Economie bevat natuurlijk wel aspecten
van wiskunde: intresten en rendementen, rapporteringen, heffingen,… Dit is het domein van de fiscalisten en
boekhouders.
Economie als onderdeel van praxeologie: de leer van het menselijk handelen (Ludwig von Mises). Hoe verbetert een
mens het eigen welzijn? Er zijn logische of minder logische (behavioral economics) afwegingen.
EXAMEN: is economie een exacte wetenschap?
1.1 Definitie
Hoe definieer je economie dan? Een interessante definitie is die van L. Robbins: “The science which studies human
behavior as a relationship between ends and scarse means which have alternative uses.” Uit deze definitie halen
we 2 belangrijke zaken: schaarste (beperkte hoeveelheid middelen) en keuzeproblemen (veelheid aan
bestedingsmodelijkheden). Hieruit volgt het ecnomisch probleem en motief (het oplossen van dit probleem is de
drijfveer van het menselijk handelen).
2 Kernbegrippen
2.1 Behoeften
Verlangens van de mens, kunnen veranderen doorheen de tijd. Om deze economische behoeften te vervullen
worden schaarse middelen ingezet. Er zijn verschillende mogelijkheden om eenzelfde behoefte te vervullen, deze
noemen we substituten. Het nut van goederen is subjectief: de prijs of waarde kan variëren van persoon tot persoon.
Economie oordeelt niet over de wenselijkheid van behoeften en is amoreel. Er wordt geen uitspraak gedaan over
goed of slecht.
Welvaart: wanneer er puur gekeken wordt naar goederen, niet naar cultuur,…
Welzijn: de combinatie van welvaart met vervulling van niet meetbare behoeften.
2.2 Productiefactoren
Er zijn 3 grote categorieën:
Arbeid: kwalitatief (vaardigheid), kwantitatief (demografie) en duur (arbeidsduur).
Natuur: verschillende functies (input, ruimte, recreatief, afvalverwerkend) en milieuverontreiniging/klimaat (natuur
wordt schaars).
Kapitaal: de afgeleide van arbeid en natuur. Er is een indirecte behoeftevervulling. Het is het resultaat van
investeren (spaaroverschot). Ook immaterieel: instituties.
2
, 2.3 Goederen
Goederen zijn gericht op behoeftevervulling. Ook deze zijn schaars, aangezien ze worden gevormd uit schaarse
productiefactoren. Je kunt duurzame (meerdere gebruiken bv. een auto) en niet-duurzame (eenmalig gebruik bv.
plastic rietje) goederen hebben. Je hebt verschillende soorten goederen.
Er zijn consumptiegoederen: hierbij is er een directe behoeftebevrediging (bv. een pint).
Er zijn investeringsgoederen: hierbij is er een indirecte behoeftevervulling. We maken een onderscheid tussen
duurzame investeringsgoederen, deze noemen we kapitaalgoederen (bv. machines) en niet-duurzame
investeringsgoederen (bv. printerinkt).
Er zijn finale goederen: dit zijn eindproducten (bv. kledij).
Er zijn intermediaire goederen: dit zijn halffabricaten (bv. stof).
3 Grote spelers
Economie is een samenspel tussen verschillende soorten spelers.
Gezinnen: zij consumeren. Ze zijn een bron van arbeid (loon). Binnen een gezin is er veel economische activiteit (bv.
poetsen en koken) die niet ‘meegeteld’ wordt, dit huishoudelijk werk is wel heel belangrijk voor de welvaart.
De kerk, cultuurinstellingen, vakbonden: dit middenveld is vandaag echter redelijk zwak.
Bedrijven: zij brengen productiefactoren samen en vergoeden deze. Ze creëren een toegevoegde waarde (winst).
Overheid: zij creëert een kader waarbinnen bedrijven en gezinnen opereren (instellingen). Ze zorgen voor
collectieve productie (bv. afvalophaling) en consumptie (bv. publieke bouwwerken). Om dit te betalen heffen ze
belastingen.
Begrippen en theorieën
1 Economische stromingen
Hoe analyseert men doorheen de (Westerse) geschiedenis naar het economisch vraagstuk?
Context is hierbij heel belangrijk. Er bestaan verschillende economische stromingen naast elkaar, maar er is echter
wel een dominante. Het is het resultaat van een lange ontwikkeling van: conflicterende paradigmata (het
mensbeeld, de rol van de overheid, methodieken), sociaaleconomische omstandigheden en politiek-
maatschappelijke stromingen. Geschiedenis levert geen voorspellend bewijs, maar onthult en onderzoekt complexe
dynamieken.
1.1 Premoderne voorlopers (tot 1750)
Dit zijn de voornaamste pre-klassieke denkrichtingen, maar niet de enige. Belangrijke kenmerken zijn: losse
economische gedachten, geen autonome wetenschappelijke discipline, telkens focus op 1 aspect. Het zijn
producten van het Ancien Régime (3 standen). Voorbeelden zijn: Mercantilisme of Fysiocratie.
1.1.1 Mercantilisme (1450 - 1750)
In deze periode was er een obsessie met edele metalen: men wilde het goud en zilver in eigen land houden. Er was
ook sprake van een handelsbalans waarbij men zo weinig mogelijk van andere naties ging kopen en zelf maximaal
aan hen ging verkopen. Er is sprake van nationalisme en protectionisme. Het is een typisch koloniaal (Westers)
systeem.
1.1.2 Maganomics (nu)
Er is in de VS sprake van een wedergeboorte van mercantilisme. Handel wordt gezien als een ‘zero-sum game’. Er is
opnieuw een obsessie met handelsbalansen. Hieruit volgen tarieven, alsook protectionisme, handelsoorlogen en
neokapitalisme rond grondstoffen.
3
, 1.2 Klassieke school (1775 - 1875)
Adam Smith is een Schotse econoom die de grondlegger is voor de economie van vandaag. Er kwam een eerste
volwaardige economische theorie met focus op individuele vrijheid en concurrentie: laisser-faire. We zitten in de
periode van het einde van het Ancien Régime en het begin van de Verlichting: de Homo Economicus, een heel
rationele mens. Hoe kunnen mensen samenwerken om meer welvaart te creëren? Daar ging Smith zijn boek over.
Dit werd verder uitgebouwd naar de Neoklassieke school.
1.2.1 Adam Smith (1776)
De Amerikaanse revolutie vindt plaats, er breekt een wereld open. Smith schreef het boek ‘Wealth of Nations’
Vrijhandel komt in plaats van Mercantilisme. Ambacht, handel en industrie in plaats van fysiocratie. Specialisatie en
ruil wordt belangrijk. Er komt een arbeidsverdeling en ‘the invisible hand’ zorgt voor evenwicht. Dit alles is vandaag
de norm binnen de economische wetenschap.
1.3 Marxistische school (1854 - 1989)
Karl Marx schreef in 1854 een manifest. Hij zag de erbarmelijke omstandigheden van fabrieksarbeiders. Er is een
totalitaire visie op samenleving. De sikkel en hamer op de vlag tonen aan dat enkel arbeid waarde heeft en handel,…
niet. Privébezit wordt afgeschaft, er komt een centraal geleide economie. Marx wou overgaan naar een
postkapitalisme, maar dat lukte niet. Er komt een humanitaire en ecologische catastrofe. Socialisme als
‘kapitalistische variant’
1.4 Neoklassieke school (1875 - nu)
Er is een abstractie van klassieke theorieën met een integratie van statistiek en wiskunde. Er is een loskoppeling van
historisch-institutionele factoren. Modellen en voorspellingen worden ingezet. Het is Angelsaksisch. De Oostenrijkse
school is de rebel binnen neoklassieken. Onzekerheid wordt geïntegreerd, er wordt gefocust op de grote lijnen en
non sciëntisme (kritisch staan tegenover modellen).
1.5 Keynesiaanse school (1936 - nu)
We zitten in The Great Depression. John Maynard Keynes zag dat de economie heel zwak was en wijst de
neoklassieke economie af. Rooseveld kwam met New Deal politiek: grote investeringen vanuit de overheid om de
welvaart van mensen te herstellen. Overheidsgeld vormt dus een motor (anticyclisch budget). Als het goed gaat
bemoeit de overheid zich niet, als het slecht gaat wel. Economie draait pas goed als de bevolking veel kan uitgeven
(hoge koopkracht). In de jaren ’70 geraakt de VS uit gratie. Milton Friedman zette de neoklassieke economie weer op
de troon. We krijgen aanbodeconomie vs. vraageconomie die Vandaag nog steeds aanwezig is in Europa.
4
, Periode Kenmerken Economisch systeem
Renaissance Ancien Régime Mercantilisme
Ontdekkingsreizen Fysiocratie
Kolonies
Nieuwste tijd Verlichting Klassieke school
Franse Revolutie
Vroege industrialisatie
Tweede helft 18de eeuw Doorgedreven industrialisatie Neoklassieke school
Fin de siècle Extreme armoede arbeiders Marxistische school
Eerste helft 20ste eeuw Wereldoorlogen Neoklassieke school
Grote Depressie Marxistische school
Monopolies (Trusts) Keynesiaanse school
Sovjet-Unie (tot 1989)
Naoorlogse wereld Verzorgingsstaat Neoklassieke school
Democratische systemen (Keynesiaanse school)
Globalisering
We zien een sterkte link tussen de denkkaders in deze verschillende periodes en de economie. Vandaag zitten we in
een kering van een denkrichting en dus type economie.
Neoklassiek is nog steeds mainstream met de vrije markt, privébezit, democratische staten en globalisering.
Toch staat er druk op de neoklassieke school. De Keyensiaanse school en zelfs in heel beperkte mate de
marxistische school blijven sluimeren. Er zijn veel lokale varianten (Europa: derde weg, China: staatsbeleid met vrije
zones, VS en Rusland: Crony Capitalism). Er zijn grote nieuwe uitdagingen: ongelijkheid (in België minder), Groeiend
Autoritairisme en oorlogsdreiging, deglobalisering en multipolariteit (VS als lijm valt weg) en klimaatverandering.
2 De economische orde
Dit is het centrale mechanisme van een samenleving om het economische probleem op te lossen. Er zijn 3
aspecten:
2.1 Allocatiemechanismen
hoe verdeel je mensen, middelen en goederen?
Markteconomie Gemengde economie Centraal geleide economie
Vrijwillige ruil via markt Combinatie marktallocatie en Centrale overheid regelt gehele
(marktallocatie) overheidsingrijpen economie
Gedecentraliseerd privaat initiatief Marktprikkels (subsidies) Vastgestelde prijzen
Beloningsprincipe Collectieve basisvoorzieningen Consumentenkeuze afwezig
(vraag en aanbod)
Concurrentie als motor Model voor westerse democratieën Politisering bedrijfsleven
5
,Inhoud
College 1: De grote lijnen ................................................................................................................................................................................................................... 2
Inleiding ................................................................................................................................................................................................................................................... 2
Begrippen en theorieën ............................................................................................................................................................................................................... 3
Grondslagen ......................................................................................................................................................................................................................................... 7
College 2: Geld ........................................................................................................................................................................................................................................ 10
Wat is geld? ......................................................................................................................................................................................................................................... 10
Rendement ......................................................................................................................................................................................................................................... 13
Berekening en activa .................................................................................................................................................................................................................... 17
College 3: Gezinnen ............................................................................................................................................................................................................................. 19
Arbeid ...................................................................................................................................................................................................................................................... 19
Sparen .................................................................................................................................................................................................................................................... 23
Lenen ...................................................................................................................................................................................................................................................... 25
College 4: ondernemen ................................................................................................................................................................................................................... 28
Ondernemen ..................................................................................................................................................................................................................................... 28
Bedrijfsstrategieën ........................................................................................................................................................................................................................ 34
Innoveren ............................................................................................................................................................................................................................................. 35
Intermezzo 1 ............................................................................................................................................................................................................................................ 39
Verdieping en oefening ............................................................................................................................................................................................................. 39
Actua ....................................................................................................................................................................................................................................................... 47
College 5: Bedrijven ............................................................................................................................................................................................................................ 50
Vennootschappen ......................................................................................................................................................................................................................... 50
Rapportering ..................................................................................................................................................................................................................................... 54
Markt en overheid .......................................................................................................................................................................................................................... 58
Conclusies............................................................................................................................................................................................................................................ 64
Antwoorden ....................................................................................................................................................................................................................................... 64
College 6: Managen............................................................................................................................................................................................................................ 65
Managen .............................................................................................................................................................................................................................................. 65
Bedrijfsbeslissingen ...................................................................................................................................................................................................................... 69
Marketing ............................................................................................................................................................................................................................................ 73
College 7: Handel ................................................................................................................................................................................................................................. 76
De productieketen ........................................................................................................................................................................................................................ 76
(Inter)nationale economie....................................................................................................................................................................................................... 80
Crisis ........................................................................................................................................................................................................................................................ 89
College 8: De bouwsector .............................................................................................................................................................................................................. 93
De sector en haar spelers ......................................................................................................................................................................................................... 93
De ontwikkelaar ............................................................................................................................................................................................................................. 101
De architect ...................................................................................................................................................................................................................................... 105
Intermezzo 2 .......................................................................................................................................................................................................................................... 110
Verdieping en oefening ............................................................................................................................................................................................................ 110
Actua ...................................................................................................................................................................................................................................................... 123
1
,College 1: De grote lijnen
Inleiding
1 Wat is economie?
Economie is een sociale wetenschap, geen exacte wetenschap. Economie is zoals de mens rationeel en emotioneel
tegelijk. Dit komt doordat geen enkele persoon perfect past in een theorie, de socio-economische context steeds
verandert, mensen niet zuiver rationeel zijn en grotendeels niet voorspelbaar zijn.
Dat wil zeggen dat economische inzichten vaak samenhangen met politiek-maatschappelijke visies. De economie
verandert mee met de dominante denkkaders. De mens van vlees en bloed als fundament van theorieën. Als er
geen rekening gehouden wordt met het menselijke aspect zal de economie falen. Dit is het domein van de
economen en politici.
Daarom heeft economie meer raakvlakken met recht dan met wiskunde. Economie bevat natuurlijk wel aspecten
van wiskunde: intresten en rendementen, rapporteringen, heffingen,… Dit is het domein van de fiscalisten en
boekhouders.
Economie als onderdeel van praxeologie: de leer van het menselijk handelen (Ludwig von Mises). Hoe verbetert een
mens het eigen welzijn? Er zijn logische of minder logische (behavioral economics) afwegingen.
EXAMEN: is economie een exacte wetenschap?
1.1 Definitie
Hoe definieer je economie dan? Een interessante definitie is die van L. Robbins: “The science which studies human
behavior as a relationship between ends and scarse means which have alternative uses.” Uit deze definitie halen
we 2 belangrijke zaken: schaarste (beperkte hoeveelheid middelen) en keuzeproblemen (veelheid aan
bestedingsmodelijkheden). Hieruit volgt het ecnomisch probleem en motief (het oplossen van dit probleem is de
drijfveer van het menselijk handelen).
2 Kernbegrippen
2.1 Behoeften
Verlangens van de mens, kunnen veranderen doorheen de tijd. Om deze economische behoeften te vervullen
worden schaarse middelen ingezet. Er zijn verschillende mogelijkheden om eenzelfde behoefte te vervullen, deze
noemen we substituten. Het nut van goederen is subjectief: de prijs of waarde kan variëren van persoon tot persoon.
Economie oordeelt niet over de wenselijkheid van behoeften en is amoreel. Er wordt geen uitspraak gedaan over
goed of slecht.
Welvaart: wanneer er puur gekeken wordt naar goederen, niet naar cultuur,…
Welzijn: de combinatie van welvaart met vervulling van niet meetbare behoeften.
2.2 Productiefactoren
Er zijn 3 grote categorieën:
Arbeid: kwalitatief (vaardigheid), kwantitatief (demografie) en duur (arbeidsduur).
Natuur: verschillende functies (input, ruimte, recreatief, afvalverwerkend) en milieuverontreiniging/klimaat (natuur
wordt schaars).
Kapitaal: de afgeleide van arbeid en natuur. Er is een indirecte behoeftevervulling. Het is het resultaat van
investeren (spaaroverschot). Ook immaterieel: instituties.
2
, 2.3 Goederen
Goederen zijn gericht op behoeftevervulling. Ook deze zijn schaars, aangezien ze worden gevormd uit schaarse
productiefactoren. Je kunt duurzame (meerdere gebruiken bv. een auto) en niet-duurzame (eenmalig gebruik bv.
plastic rietje) goederen hebben. Je hebt verschillende soorten goederen.
Er zijn consumptiegoederen: hierbij is er een directe behoeftebevrediging (bv. een pint).
Er zijn investeringsgoederen: hierbij is er een indirecte behoeftevervulling. We maken een onderscheid tussen
duurzame investeringsgoederen, deze noemen we kapitaalgoederen (bv. machines) en niet-duurzame
investeringsgoederen (bv. printerinkt).
Er zijn finale goederen: dit zijn eindproducten (bv. kledij).
Er zijn intermediaire goederen: dit zijn halffabricaten (bv. stof).
3 Grote spelers
Economie is een samenspel tussen verschillende soorten spelers.
Gezinnen: zij consumeren. Ze zijn een bron van arbeid (loon). Binnen een gezin is er veel economische activiteit (bv.
poetsen en koken) die niet ‘meegeteld’ wordt, dit huishoudelijk werk is wel heel belangrijk voor de welvaart.
De kerk, cultuurinstellingen, vakbonden: dit middenveld is vandaag echter redelijk zwak.
Bedrijven: zij brengen productiefactoren samen en vergoeden deze. Ze creëren een toegevoegde waarde (winst).
Overheid: zij creëert een kader waarbinnen bedrijven en gezinnen opereren (instellingen). Ze zorgen voor
collectieve productie (bv. afvalophaling) en consumptie (bv. publieke bouwwerken). Om dit te betalen heffen ze
belastingen.
Begrippen en theorieën
1 Economische stromingen
Hoe analyseert men doorheen de (Westerse) geschiedenis naar het economisch vraagstuk?
Context is hierbij heel belangrijk. Er bestaan verschillende economische stromingen naast elkaar, maar er is echter
wel een dominante. Het is het resultaat van een lange ontwikkeling van: conflicterende paradigmata (het
mensbeeld, de rol van de overheid, methodieken), sociaaleconomische omstandigheden en politiek-
maatschappelijke stromingen. Geschiedenis levert geen voorspellend bewijs, maar onthult en onderzoekt complexe
dynamieken.
1.1 Premoderne voorlopers (tot 1750)
Dit zijn de voornaamste pre-klassieke denkrichtingen, maar niet de enige. Belangrijke kenmerken zijn: losse
economische gedachten, geen autonome wetenschappelijke discipline, telkens focus op 1 aspect. Het zijn
producten van het Ancien Régime (3 standen). Voorbeelden zijn: Mercantilisme of Fysiocratie.
1.1.1 Mercantilisme (1450 - 1750)
In deze periode was er een obsessie met edele metalen: men wilde het goud en zilver in eigen land houden. Er was
ook sprake van een handelsbalans waarbij men zo weinig mogelijk van andere naties ging kopen en zelf maximaal
aan hen ging verkopen. Er is sprake van nationalisme en protectionisme. Het is een typisch koloniaal (Westers)
systeem.
1.1.2 Maganomics (nu)
Er is in de VS sprake van een wedergeboorte van mercantilisme. Handel wordt gezien als een ‘zero-sum game’. Er is
opnieuw een obsessie met handelsbalansen. Hieruit volgen tarieven, alsook protectionisme, handelsoorlogen en
neokapitalisme rond grondstoffen.
3
, 1.2 Klassieke school (1775 - 1875)
Adam Smith is een Schotse econoom die de grondlegger is voor de economie van vandaag. Er kwam een eerste
volwaardige economische theorie met focus op individuele vrijheid en concurrentie: laisser-faire. We zitten in de
periode van het einde van het Ancien Régime en het begin van de Verlichting: de Homo Economicus, een heel
rationele mens. Hoe kunnen mensen samenwerken om meer welvaart te creëren? Daar ging Smith zijn boek over.
Dit werd verder uitgebouwd naar de Neoklassieke school.
1.2.1 Adam Smith (1776)
De Amerikaanse revolutie vindt plaats, er breekt een wereld open. Smith schreef het boek ‘Wealth of Nations’
Vrijhandel komt in plaats van Mercantilisme. Ambacht, handel en industrie in plaats van fysiocratie. Specialisatie en
ruil wordt belangrijk. Er komt een arbeidsverdeling en ‘the invisible hand’ zorgt voor evenwicht. Dit alles is vandaag
de norm binnen de economische wetenschap.
1.3 Marxistische school (1854 - 1989)
Karl Marx schreef in 1854 een manifest. Hij zag de erbarmelijke omstandigheden van fabrieksarbeiders. Er is een
totalitaire visie op samenleving. De sikkel en hamer op de vlag tonen aan dat enkel arbeid waarde heeft en handel,…
niet. Privébezit wordt afgeschaft, er komt een centraal geleide economie. Marx wou overgaan naar een
postkapitalisme, maar dat lukte niet. Er komt een humanitaire en ecologische catastrofe. Socialisme als
‘kapitalistische variant’
1.4 Neoklassieke school (1875 - nu)
Er is een abstractie van klassieke theorieën met een integratie van statistiek en wiskunde. Er is een loskoppeling van
historisch-institutionele factoren. Modellen en voorspellingen worden ingezet. Het is Angelsaksisch. De Oostenrijkse
school is de rebel binnen neoklassieken. Onzekerheid wordt geïntegreerd, er wordt gefocust op de grote lijnen en
non sciëntisme (kritisch staan tegenover modellen).
1.5 Keynesiaanse school (1936 - nu)
We zitten in The Great Depression. John Maynard Keynes zag dat de economie heel zwak was en wijst de
neoklassieke economie af. Rooseveld kwam met New Deal politiek: grote investeringen vanuit de overheid om de
welvaart van mensen te herstellen. Overheidsgeld vormt dus een motor (anticyclisch budget). Als het goed gaat
bemoeit de overheid zich niet, als het slecht gaat wel. Economie draait pas goed als de bevolking veel kan uitgeven
(hoge koopkracht). In de jaren ’70 geraakt de VS uit gratie. Milton Friedman zette de neoklassieke economie weer op
de troon. We krijgen aanbodeconomie vs. vraageconomie die Vandaag nog steeds aanwezig is in Europa.
4
, Periode Kenmerken Economisch systeem
Renaissance Ancien Régime Mercantilisme
Ontdekkingsreizen Fysiocratie
Kolonies
Nieuwste tijd Verlichting Klassieke school
Franse Revolutie
Vroege industrialisatie
Tweede helft 18de eeuw Doorgedreven industrialisatie Neoklassieke school
Fin de siècle Extreme armoede arbeiders Marxistische school
Eerste helft 20ste eeuw Wereldoorlogen Neoklassieke school
Grote Depressie Marxistische school
Monopolies (Trusts) Keynesiaanse school
Sovjet-Unie (tot 1989)
Naoorlogse wereld Verzorgingsstaat Neoklassieke school
Democratische systemen (Keynesiaanse school)
Globalisering
We zien een sterkte link tussen de denkkaders in deze verschillende periodes en de economie. Vandaag zitten we in
een kering van een denkrichting en dus type economie.
Neoklassiek is nog steeds mainstream met de vrije markt, privébezit, democratische staten en globalisering.
Toch staat er druk op de neoklassieke school. De Keyensiaanse school en zelfs in heel beperkte mate de
marxistische school blijven sluimeren. Er zijn veel lokale varianten (Europa: derde weg, China: staatsbeleid met vrije
zones, VS en Rusland: Crony Capitalism). Er zijn grote nieuwe uitdagingen: ongelijkheid (in België minder), Groeiend
Autoritairisme en oorlogsdreiging, deglobalisering en multipolariteit (VS als lijm valt weg) en klimaatverandering.
2 De economische orde
Dit is het centrale mechanisme van een samenleving om het economische probleem op te lossen. Er zijn 3
aspecten:
2.1 Allocatiemechanismen
hoe verdeel je mensen, middelen en goederen?
Markteconomie Gemengde economie Centraal geleide economie
Vrijwillige ruil via markt Combinatie marktallocatie en Centrale overheid regelt gehele
(marktallocatie) overheidsingrijpen economie
Gedecentraliseerd privaat initiatief Marktprikkels (subsidies) Vastgestelde prijzen
Beloningsprincipe Collectieve basisvoorzieningen Consumentenkeuze afwezig
(vraag en aanbod)
Concurrentie als motor Model voor westerse democratieën Politisering bedrijfsleven
5
