📜 inhoudsopgave
,Inleiding.................................................................................................................................. 3
Vorm van het leven.......................................................................................................3
reflectie......................................................................................................................... 3
Geschiedenis................................................................................................................3
Hoofdstuk 1: de klassieken...................................................................................................3
1.1: Ritueel en wijsheid: Mesopotamië...............................................................................3
Historische situering (7000-323 v)................................................................................3
Rituele praktijken.......................................................................................................... 3
Idealen van wijsheid..................................................................................................... 4
Wijsheidsteksten.................................................................................................. 4
1.2: Grieks denken in beweging: Ioniërs en Italianen.........................................................4
Historische situering (800-500 v)..................................................................................4
De geboorte van de natuur...........................................................................................5
Thales.................................................................................................................... 5
Logische vereisten en goddelijke inspiratie..................................................................6
Parmenides........................................................................................................... 6
Zeno (leerling Parmenides)................................................................................. 6
Empedocles.......................................................................................................... 6
Een filosofisch sekte.....................................................................................................6
Pythagoras............................................................................................................ 6
1.3: Filosofie en theorie: Athene.........................................................................................7
historische situering (500-323 v).................................................................................. 7
de sofisten en de strijd om wijsheid..............................................................................7
opvoeding en welsprekendheid.......................................................................... 7
strijd om wijsheid................................................................................................. 7
wiskundige bewijsvoering................................................................................... 7
het statuut van de wet..........................................................................................8
Socrates en de kracht van het morele..........................................................................8
Socrates................................................................................................................ 8
socratische gesprekken.......................................................................................8
Plato en het theoretische ideaal van de filosofie.......................................................... 9
de Academie......................................................................................................... 9
voorbij de aporie (socratisch gesprek).............................................................. 9
wiskundig ideaal...................................................................................................9
Ideeënwereld vs. Empirische wereld.................................................................. 9
de ziel.....................................................................................................................9
de filosoof-koning.............................................................................................. 10
de allegorie van de grot..................................................................................... 10
Aristoteles en de dubbele aard van de mens............................................................. 10
Aristoteles........................................................................................................... 10
de fysica.............................................................................................................. 10
de ethiek.............................................................................................................. 11
De Eerste Filosofie............................................................................................. 11
, De Politiek........................................................................................................... 12
1.4: Zelf en karma: India...................................................................................................12
historische situering (1500 -185 v)............................................................................. 12
Veda’s en Karma........................................................................................................ 13
Veda’s.................................................................................................................. 13
Karma.................................................................................................................. 13
De vetische traditie en de kennis van het diepere zelf............................................... 13
Upanishaden....................................................................................................... 13
Bhagavad-gita.....................................................................................................13
Upanishaden/Bhagavad-gita............................................................................. 14
Het jaïnisme en het niet-handelende zelf................................................................... 14
De Boeddha en de bevrijding van het zelf..................................................................14
Siddhartha Gautama.......................................................................................... 14
1.5: De weg: China...........................................................................................................15
historische situering (600-221 v)................................................................................ 15
I Tjing – Het boek van de veranderingen................................................................... 15
Confucianisme en het rituele handelen...................................................................... 15
Kongzi..................................................................................................................15
Mengzi................................................................................................................. 16
Xunzi.................................................................................................................... 16
Mohisme en de universele standaard........................................................................ 17
Mozi......................................................................................................................17
verdere evoluties................................................................................................ 17
Daoïsme en het niet-handelen................................................................................... 18
Laozi en de Daodejing........................................................................................18
Zhuangzi..............................................................................................................18
1.6: Levenskunsten: De hellenistische scholen................................................................19
historische situering (323-30 v).................................................................................. 19
dogmatische scholen..................................................................................................19
de zoektocht naar gemoedsrust....................................................................... 19
de epicureërs - Epicurus (341-270 v)................................................................ 19
stoa - Zeno van Citium (334-262 v)....................................................................21
Socratische idealen.................................................................................................... 21
weg van de theorie............................................................................................. 21
het scepticisme...................................................................................................22
het cynisme.........................................................................................................23
1.7: Zonde en genade: Jeruzalem....................................................................................23
Jezus als filosoof?...................................................................................................... 23
historische situering (ca. 4 v -30 n)............................................................................ 23
Menselijke zonde en goddelijke genade.................................................................... 24
Jezus’ prediking................................................................................................. 24
Hoofdstuk 2: Scholastieke tradities..................................................................................... 1
2.1: Het Romeinse keizerrijk.............................................................................................. 1
, Historische situering (27 v - 1453 n).............................................................................1
Filosofie in de eerste eeuwen van het keizerrijk...........................................................1
Nieuwe idealen van scholing...............................................................................1
Antiek denken voor nieuwe tijden...................................................................... 1
Neoplatonisme............................................................................................................. 2
Plotinus (205-270).................................................................................................2
Filosofische verlossing........................................................................................2
De Kerkvaders..............................................................................................................3
De ware filosofie................................................................................................... 4
Strijd om interpretatie.......................................................................................... 4
Augustinus: de wil en de zondeval.....................................................................5
Augustinus: de Stad Gods vs. de Stad van de Mensen....................................6
2.2 De Indische rijken.........................................................................................................7
historische situering (185 v - 1858).............................................................................. 7
Boeddhistische filosofie................................................................................................ 7
Scholastieke experimenten in filosofische articulatie...................................... 7
de zoektocht naar een gepaste ontologie en epistemologie............................8
Nāgārjuna en de filosofie van de leegte............................................................. 9
Vedische filosofische traditie........................................................................................ 9
schoolvorming......................................................................................................9
kennis en taal......................................................................................................10
dualisme vs. monisme....................................................................................... 11
2.4 Islamitische rijken....................................................................................................... 11
historische situering (622-1922)................................................................................. 11
Filosofie in de vroege islamitische wereld.................................................................. 12
De vertaalbewegingen........................................................................................12
Vormen van geleerdheid.................................................................................... 13
Plaatsen van geleerdheid.................................................................................. 13
noodzakelijkheid en contingentie in Gods schepping.................................................13
Ibn Sina en het intellectuele zelf....................................................................... 13
Al-Ghazali en het afhankelijke zelf....................................................................14
Profetie en filosofisch denken in de samenleving...................................................... 15
Ibn Rushd en de filsofische uitzondering........................................................ 15
2.5 Latijns Europa............................................................................................................ 17
De opkomst van de universiteiten.............................................................................. 17
plaatsen van geleerdheid...................................................................................17
Vertaalbeweging................................................................................................. 18
Het filosofische curriculum............................................................................... 19
De scholastieke synthese...........................................................................................19
“filosofie als de dienstmaagd voor de theologie”...........................................19
systeembouwers................................................................................................ 20
het natuurrecht................................................................................................... 20
Hoofdstuk 3: Een zoektocht naar nieuwe fundamenten.................................................... 1
, 3.1: Welke funderingen voor de staat?...............................................................................1
Historische context....................................................................................................... 1
14e-16e eeuw → snel veranderende maatschappelijke + politieke verhoudingen 1
16e-17e eeuw → snel veranderende maatschappelijke + politieke verhoudingen 1
alternatieve vormen van expertise............................................................................... 1
14e-16e eeuw.........................................................................................................1
Machiavelli en het politieke denken..............................................................................1
Niccolò Machiavelli (1469 - 1527).......................................................................... 1
‘De Vorst’ en de autonomie van het politieke domein (los van ethische domein)...2
De ‘Discorsi’ en het republikeinse ideaal................................................................2
Hobbes en het sociale contract.................................................................................... 3
Thomas Hobbes (1588-1679).................................................................................3
De staat als de Leviathan....................................................................................... 4
de natuurstaat.........................................................................................................4
het sociale contract.................................................................................................5
Locke en het eigendomsrecht...................................................................................... 6
John Locke (1632-1704).........................................................................................6
het eigendomsrecht................................................................................................ 6
3.2: Welke fundering voor kennis?..................................................................................... 7
historische context (16e-18e eeuw)............................................................................. 7
Impact van humanisme op idealen van filosofie.....................................................7
Nieuwe idealen voor kennis....................................................................................8
Descartes’ dualisme..................................................................................................... 9
René Descartes (1596–1650)................................................................................ 9
De wereld als een machine.................................................................................. 10
Metafysische Meditaties....................................................................................... 10
Het cartesiaanse effect......................................................................................... 11
Spinoza’s monisme.................................................................................................... 12
Baruch of Benedictus Spinoza (1632-1677).........................................................12
Een atheïstische filosofie?....................................................................................12
Deus, siva natura..................................................................................................12
Sub specie aeternitatis......................................................................................... 13
Leibniz’ perspectivisme.............................................................................................. 14
Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716)................................................................. 14
Monadologie......................................................................................................... 14
Experimenten in ontologische articulatie.............................................................. 15
De structuur van het zuivere denken....................................................................15
Een Characteristica Universalis............................................................................16
Hume en de grenzen van de menselijke rede............................................................17
David Hume (1711-1776)..................................................................................... 17
Een leven zonder fundamenten............................................................................17
Hoofdstuk 4: Hoe modern te zijn?........................................................................................ 1
4.1: Idealen van Verlichting - wat betekend autonomie?....................................................1
,historische context (18e eeuw).....................................................................................1
De Verlichting........................................................................................................1
Hume over de rol van morele gevoelens......................................................................1
“Morale sense”..................................................................................................... 1
De rede vs. de gevoelens.....................................................................................2
Menselijke praktijken........................................................................................... 3
Rousseau en de algemene wil..................................................................................... 3
Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)................................................................. 3
De oorsprong van onderdrukking.......................................................................4
Morele pedagogie................................................................................................. 4
De soevereiniteit van het volk............................................................................. 5
Vrijheid als autonomie......................................................................................... 5
Het historisch effect van Rousseau....................................................................5
Kant en de menselijke autonomie................................................................................ 6
Immanuel Kant (1724-1804)................................................................................. 6
Autonomie in de praktische rede........................................................................6
Autonomie in de theoretische rede.................................................................... 7
De opdracht van de Verlichting...........................................................................9
,hoofdstuk 1
,Inleiding
Filosofie → verschillende omschrijvingen, “reflectie op de vorm van het leven”, hopen om
zaken zichtbaar te maken (door het op abstracte manier te beschrijven) → nodigt uit tot
verdere reflectie
Vorm van het leven
- relatie van individu tot zelf → wat zijn de aspecten van je leven die centraal staan bij
hoe je jezelf als zelf ziet, hoe staan die centraal, hoe verhoud jij je hiertoe
- relatie van zelf tot anderen → aspecten van andere individuen die relevant zijn
- relatie van zelf tot wereld → hoe verschijnt die wereld aan jou, ligt buiten jou
reflectie
“conceptuele articulatie” → manier om iets verstaanbaar/zichtbaar te maken, iets organisch,
door termen te introduceren die nodig zijn om te kunnen beginnen argumenteren, waardoor
anderen ermee aan de slag kunnen gaan (archivering) → zo kan het een historische traditie
worden (omdat het bewaard gebleven is, maar veel filosofische ideeën zijn ons niet gekend),
vele filosofen hebben niet zelf hun ideeën neergeschreven
Geschiedenis
Historisch bepaald → vormen van het leven zijn altijd anders doordat levensvormen variëren
Hoofdstuk 1: de klassieken
Zij die een bepaald denken voor het eerst neergeschreven/uitgevoerd (neergeschreven door
anderen → bv. leerlingen)
1.1: Ritueel en wijsheid: Mesopotamië
Eigenlijk is de filosofie ontstaan in Griekenland, maar in Mesopotamië voor het eerst
geschreven (dan pas kan historisch overzicht van wijsbegeerte beginnen)
Historische situering (7000-323 v)
- Ontstaan van 1ste steden → surplusproductie = opbrengst van landbouw kan
voor meer gebruikt worden dan landbouw ⇒ mensen gaan zich specialiseren,
landbouwers produceren meer dan ze zelf nodig hebben
➢ Nood aan sociale orde → bv. met leger, centrale autoriteit (geven sociale orde in
ruil voor gewassen, vaak tegen zin van boeren → krijgen andere voordelen)
➢ rituelen zijn belangrijk om centralisatie te legitimeren
➢ schrift ontstaat uit administratieve noden (bv. bijhouden belastingen/schulden) →
helpt legitimatie
Rituele praktijken
- offers maken aan goden → zorgen voor goede opbrengst, snelle genezing, …
- bepaalde handelingen op een bepaalde manier
- collectieve vormgeving
, ➢ gemeenschappelijk de aandacht richten op wat er belangrijk is (oogst = leven of
dood), voor elke groep is iets anders belangrijk
➢ gedeelde emotionele ervaring oproepen en bekrachtigen, emoties (h)erkennen
➢ mythes = interpretatie van de ervaring
○ betekenis/taal geven aan het onvoorspelbare + onbepaalde
○ goddelijke → biedt stabiele ankerpunten die de mens overstijgen →
waaraan rituele praktijk gemeenschap tracht te relateren ⇒ stabiliseert
sociale relaties
Voorbeeld:
Enûma Elis = Babylonische oorsprongsmythe
Strijd tussen goden → oppergod Marduk (= creatie natuurlijke + sociale orde) sticht Babylon
Rituele spiegeling → verhaal wordt verteld tijdens nieuwjaarsfeest (in lente)
➢ Babylonische vorst (daar geplaatst door de goden) houdt de wanorde weg en
behoud de sociale orde
➢ Religie
○ = correct uitvoeren van rituele praktijken
○ ≠ geloof in een bepaalde waarheid → enkel kenmerkend voor
monotheïstische “religies van het boek” → mythes zijn voor hen “bijgeloof”
Idealen van wijsheid
Wijsheidsteksten
- Specifiek genre
- Wijsheid = weten wat te doen (als individu) → respect voor het goddelijke +
bijhorende sociale hiërarchieën
➢ Enkel mening van schriftgeleerden
- Hoogste wijsheid = weten wat de juiste rituelen zijn om samenleving te organiseren
➢ als resultaat van het goddelijke
Voorbeeld:
Gilgamesj = Babylonisch epos
Over een Babylonische vorst (Gilgamesj) die niet geliefd is door het volk, zijn vriend sterft
dus hij vraagt hulp aan goden → komt terug als goede vorst doordat hij aanvaard dat hij
sterfelijk is = lange weg naar zelf-transformatie
- Positie van (schrift)geleerden wordt steeds meer benadrukt → hebben macht van de
taal
➢ Waren vaak exorcisten → genezen van oncontroleerbare gevoelens (bv.
onmacht) met woorden
,Inleiding.................................................................................................................................. 3
Vorm van het leven.......................................................................................................3
reflectie......................................................................................................................... 3
Geschiedenis................................................................................................................3
Hoofdstuk 1: de klassieken...................................................................................................3
1.1: Ritueel en wijsheid: Mesopotamië...............................................................................3
Historische situering (7000-323 v)................................................................................3
Rituele praktijken.......................................................................................................... 3
Idealen van wijsheid..................................................................................................... 4
Wijsheidsteksten.................................................................................................. 4
1.2: Grieks denken in beweging: Ioniërs en Italianen.........................................................4
Historische situering (800-500 v)..................................................................................4
De geboorte van de natuur...........................................................................................5
Thales.................................................................................................................... 5
Logische vereisten en goddelijke inspiratie..................................................................6
Parmenides........................................................................................................... 6
Zeno (leerling Parmenides)................................................................................. 6
Empedocles.......................................................................................................... 6
Een filosofisch sekte.....................................................................................................6
Pythagoras............................................................................................................ 6
1.3: Filosofie en theorie: Athene.........................................................................................7
historische situering (500-323 v).................................................................................. 7
de sofisten en de strijd om wijsheid..............................................................................7
opvoeding en welsprekendheid.......................................................................... 7
strijd om wijsheid................................................................................................. 7
wiskundige bewijsvoering................................................................................... 7
het statuut van de wet..........................................................................................8
Socrates en de kracht van het morele..........................................................................8
Socrates................................................................................................................ 8
socratische gesprekken.......................................................................................8
Plato en het theoretische ideaal van de filosofie.......................................................... 9
de Academie......................................................................................................... 9
voorbij de aporie (socratisch gesprek).............................................................. 9
wiskundig ideaal...................................................................................................9
Ideeënwereld vs. Empirische wereld.................................................................. 9
de ziel.....................................................................................................................9
de filosoof-koning.............................................................................................. 10
de allegorie van de grot..................................................................................... 10
Aristoteles en de dubbele aard van de mens............................................................. 10
Aristoteles........................................................................................................... 10
de fysica.............................................................................................................. 10
de ethiek.............................................................................................................. 11
De Eerste Filosofie............................................................................................. 11
, De Politiek........................................................................................................... 12
1.4: Zelf en karma: India...................................................................................................12
historische situering (1500 -185 v)............................................................................. 12
Veda’s en Karma........................................................................................................ 13
Veda’s.................................................................................................................. 13
Karma.................................................................................................................. 13
De vetische traditie en de kennis van het diepere zelf............................................... 13
Upanishaden....................................................................................................... 13
Bhagavad-gita.....................................................................................................13
Upanishaden/Bhagavad-gita............................................................................. 14
Het jaïnisme en het niet-handelende zelf................................................................... 14
De Boeddha en de bevrijding van het zelf..................................................................14
Siddhartha Gautama.......................................................................................... 14
1.5: De weg: China...........................................................................................................15
historische situering (600-221 v)................................................................................ 15
I Tjing – Het boek van de veranderingen................................................................... 15
Confucianisme en het rituele handelen...................................................................... 15
Kongzi..................................................................................................................15
Mengzi................................................................................................................. 16
Xunzi.................................................................................................................... 16
Mohisme en de universele standaard........................................................................ 17
Mozi......................................................................................................................17
verdere evoluties................................................................................................ 17
Daoïsme en het niet-handelen................................................................................... 18
Laozi en de Daodejing........................................................................................18
Zhuangzi..............................................................................................................18
1.6: Levenskunsten: De hellenistische scholen................................................................19
historische situering (323-30 v).................................................................................. 19
dogmatische scholen..................................................................................................19
de zoektocht naar gemoedsrust....................................................................... 19
de epicureërs - Epicurus (341-270 v)................................................................ 19
stoa - Zeno van Citium (334-262 v)....................................................................21
Socratische idealen.................................................................................................... 21
weg van de theorie............................................................................................. 21
het scepticisme...................................................................................................22
het cynisme.........................................................................................................23
1.7: Zonde en genade: Jeruzalem....................................................................................23
Jezus als filosoof?...................................................................................................... 23
historische situering (ca. 4 v -30 n)............................................................................ 23
Menselijke zonde en goddelijke genade.................................................................... 24
Jezus’ prediking................................................................................................. 24
Hoofdstuk 2: Scholastieke tradities..................................................................................... 1
2.1: Het Romeinse keizerrijk.............................................................................................. 1
, Historische situering (27 v - 1453 n).............................................................................1
Filosofie in de eerste eeuwen van het keizerrijk...........................................................1
Nieuwe idealen van scholing...............................................................................1
Antiek denken voor nieuwe tijden...................................................................... 1
Neoplatonisme............................................................................................................. 2
Plotinus (205-270).................................................................................................2
Filosofische verlossing........................................................................................2
De Kerkvaders..............................................................................................................3
De ware filosofie................................................................................................... 4
Strijd om interpretatie.......................................................................................... 4
Augustinus: de wil en de zondeval.....................................................................5
Augustinus: de Stad Gods vs. de Stad van de Mensen....................................6
2.2 De Indische rijken.........................................................................................................7
historische situering (185 v - 1858).............................................................................. 7
Boeddhistische filosofie................................................................................................ 7
Scholastieke experimenten in filosofische articulatie...................................... 7
de zoektocht naar een gepaste ontologie en epistemologie............................8
Nāgārjuna en de filosofie van de leegte............................................................. 9
Vedische filosofische traditie........................................................................................ 9
schoolvorming......................................................................................................9
kennis en taal......................................................................................................10
dualisme vs. monisme....................................................................................... 11
2.4 Islamitische rijken....................................................................................................... 11
historische situering (622-1922)................................................................................. 11
Filosofie in de vroege islamitische wereld.................................................................. 12
De vertaalbewegingen........................................................................................12
Vormen van geleerdheid.................................................................................... 13
Plaatsen van geleerdheid.................................................................................. 13
noodzakelijkheid en contingentie in Gods schepping.................................................13
Ibn Sina en het intellectuele zelf....................................................................... 13
Al-Ghazali en het afhankelijke zelf....................................................................14
Profetie en filosofisch denken in de samenleving...................................................... 15
Ibn Rushd en de filsofische uitzondering........................................................ 15
2.5 Latijns Europa............................................................................................................ 17
De opkomst van de universiteiten.............................................................................. 17
plaatsen van geleerdheid...................................................................................17
Vertaalbeweging................................................................................................. 18
Het filosofische curriculum............................................................................... 19
De scholastieke synthese...........................................................................................19
“filosofie als de dienstmaagd voor de theologie”...........................................19
systeembouwers................................................................................................ 20
het natuurrecht................................................................................................... 20
Hoofdstuk 3: Een zoektocht naar nieuwe fundamenten.................................................... 1
, 3.1: Welke funderingen voor de staat?...............................................................................1
Historische context....................................................................................................... 1
14e-16e eeuw → snel veranderende maatschappelijke + politieke verhoudingen 1
16e-17e eeuw → snel veranderende maatschappelijke + politieke verhoudingen 1
alternatieve vormen van expertise............................................................................... 1
14e-16e eeuw.........................................................................................................1
Machiavelli en het politieke denken..............................................................................1
Niccolò Machiavelli (1469 - 1527).......................................................................... 1
‘De Vorst’ en de autonomie van het politieke domein (los van ethische domein)...2
De ‘Discorsi’ en het republikeinse ideaal................................................................2
Hobbes en het sociale contract.................................................................................... 3
Thomas Hobbes (1588-1679).................................................................................3
De staat als de Leviathan....................................................................................... 4
de natuurstaat.........................................................................................................4
het sociale contract.................................................................................................5
Locke en het eigendomsrecht...................................................................................... 6
John Locke (1632-1704).........................................................................................6
het eigendomsrecht................................................................................................ 6
3.2: Welke fundering voor kennis?..................................................................................... 7
historische context (16e-18e eeuw)............................................................................. 7
Impact van humanisme op idealen van filosofie.....................................................7
Nieuwe idealen voor kennis....................................................................................8
Descartes’ dualisme..................................................................................................... 9
René Descartes (1596–1650)................................................................................ 9
De wereld als een machine.................................................................................. 10
Metafysische Meditaties....................................................................................... 10
Het cartesiaanse effect......................................................................................... 11
Spinoza’s monisme.................................................................................................... 12
Baruch of Benedictus Spinoza (1632-1677).........................................................12
Een atheïstische filosofie?....................................................................................12
Deus, siva natura..................................................................................................12
Sub specie aeternitatis......................................................................................... 13
Leibniz’ perspectivisme.............................................................................................. 14
Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716)................................................................. 14
Monadologie......................................................................................................... 14
Experimenten in ontologische articulatie.............................................................. 15
De structuur van het zuivere denken....................................................................15
Een Characteristica Universalis............................................................................16
Hume en de grenzen van de menselijke rede............................................................17
David Hume (1711-1776)..................................................................................... 17
Een leven zonder fundamenten............................................................................17
Hoofdstuk 4: Hoe modern te zijn?........................................................................................ 1
4.1: Idealen van Verlichting - wat betekend autonomie?....................................................1
,historische context (18e eeuw).....................................................................................1
De Verlichting........................................................................................................1
Hume over de rol van morele gevoelens......................................................................1
“Morale sense”..................................................................................................... 1
De rede vs. de gevoelens.....................................................................................2
Menselijke praktijken........................................................................................... 3
Rousseau en de algemene wil..................................................................................... 3
Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)................................................................. 3
De oorsprong van onderdrukking.......................................................................4
Morele pedagogie................................................................................................. 4
De soevereiniteit van het volk............................................................................. 5
Vrijheid als autonomie......................................................................................... 5
Het historisch effect van Rousseau....................................................................5
Kant en de menselijke autonomie................................................................................ 6
Immanuel Kant (1724-1804)................................................................................. 6
Autonomie in de praktische rede........................................................................6
Autonomie in de theoretische rede.................................................................... 7
De opdracht van de Verlichting...........................................................................9
,hoofdstuk 1
,Inleiding
Filosofie → verschillende omschrijvingen, “reflectie op de vorm van het leven”, hopen om
zaken zichtbaar te maken (door het op abstracte manier te beschrijven) → nodigt uit tot
verdere reflectie
Vorm van het leven
- relatie van individu tot zelf → wat zijn de aspecten van je leven die centraal staan bij
hoe je jezelf als zelf ziet, hoe staan die centraal, hoe verhoud jij je hiertoe
- relatie van zelf tot anderen → aspecten van andere individuen die relevant zijn
- relatie van zelf tot wereld → hoe verschijnt die wereld aan jou, ligt buiten jou
reflectie
“conceptuele articulatie” → manier om iets verstaanbaar/zichtbaar te maken, iets organisch,
door termen te introduceren die nodig zijn om te kunnen beginnen argumenteren, waardoor
anderen ermee aan de slag kunnen gaan (archivering) → zo kan het een historische traditie
worden (omdat het bewaard gebleven is, maar veel filosofische ideeën zijn ons niet gekend),
vele filosofen hebben niet zelf hun ideeën neergeschreven
Geschiedenis
Historisch bepaald → vormen van het leven zijn altijd anders doordat levensvormen variëren
Hoofdstuk 1: de klassieken
Zij die een bepaald denken voor het eerst neergeschreven/uitgevoerd (neergeschreven door
anderen → bv. leerlingen)
1.1: Ritueel en wijsheid: Mesopotamië
Eigenlijk is de filosofie ontstaan in Griekenland, maar in Mesopotamië voor het eerst
geschreven (dan pas kan historisch overzicht van wijsbegeerte beginnen)
Historische situering (7000-323 v)
- Ontstaan van 1ste steden → surplusproductie = opbrengst van landbouw kan
voor meer gebruikt worden dan landbouw ⇒ mensen gaan zich specialiseren,
landbouwers produceren meer dan ze zelf nodig hebben
➢ Nood aan sociale orde → bv. met leger, centrale autoriteit (geven sociale orde in
ruil voor gewassen, vaak tegen zin van boeren → krijgen andere voordelen)
➢ rituelen zijn belangrijk om centralisatie te legitimeren
➢ schrift ontstaat uit administratieve noden (bv. bijhouden belastingen/schulden) →
helpt legitimatie
Rituele praktijken
- offers maken aan goden → zorgen voor goede opbrengst, snelle genezing, …
- bepaalde handelingen op een bepaalde manier
- collectieve vormgeving
, ➢ gemeenschappelijk de aandacht richten op wat er belangrijk is (oogst = leven of
dood), voor elke groep is iets anders belangrijk
➢ gedeelde emotionele ervaring oproepen en bekrachtigen, emoties (h)erkennen
➢ mythes = interpretatie van de ervaring
○ betekenis/taal geven aan het onvoorspelbare + onbepaalde
○ goddelijke → biedt stabiele ankerpunten die de mens overstijgen →
waaraan rituele praktijk gemeenschap tracht te relateren ⇒ stabiliseert
sociale relaties
Voorbeeld:
Enûma Elis = Babylonische oorsprongsmythe
Strijd tussen goden → oppergod Marduk (= creatie natuurlijke + sociale orde) sticht Babylon
Rituele spiegeling → verhaal wordt verteld tijdens nieuwjaarsfeest (in lente)
➢ Babylonische vorst (daar geplaatst door de goden) houdt de wanorde weg en
behoud de sociale orde
➢ Religie
○ = correct uitvoeren van rituele praktijken
○ ≠ geloof in een bepaalde waarheid → enkel kenmerkend voor
monotheïstische “religies van het boek” → mythes zijn voor hen “bijgeloof”
Idealen van wijsheid
Wijsheidsteksten
- Specifiek genre
- Wijsheid = weten wat te doen (als individu) → respect voor het goddelijke +
bijhorende sociale hiërarchieën
➢ Enkel mening van schriftgeleerden
- Hoogste wijsheid = weten wat de juiste rituelen zijn om samenleving te organiseren
➢ als resultaat van het goddelijke
Voorbeeld:
Gilgamesj = Babylonisch epos
Over een Babylonische vorst (Gilgamesj) die niet geliefd is door het volk, zijn vriend sterft
dus hij vraagt hulp aan goden → komt terug als goede vorst doordat hij aanvaard dat hij
sterfelijk is = lange weg naar zelf-transformatie
- Positie van (schrift)geleerden wordt steeds meer benadrukt → hebben macht van de
taal
➢ Waren vaak exorcisten → genezen van oncontroleerbare gevoelens (bv.
onmacht) met woorden
