1STE BACHELOR PW
Prof: Frederik Verleden
BELGISCHE
BINNENLANDSE
POLITIEK
K001400A
,Fluo roze = examen
H1 – DE BELGISCHE REVOLUTIE
België officieel onafhankelijke sinds revolutie van 1830 maar ook al eerder als politieke eenheid:
onder de Spaanse en later Oostenrijkse Habsburgers. Belgische revolutie maakte einde aan
kortstondige hereniging van Z&N dat door Congres van Wenen was opgelegd. Deze nieuwe staat
toonde zowel liberale als nationale karaktertrekken
1. Achtergronden, oorzaken en aanleiding
Drie verschillende manier om revolutie te benaderen:
1) Stap in geleidelijke afbraak Ancien Régime
2) Uit onvrede over beleid van Willem I
3) Accident de parcours
1.1 De afbraak van het Ancien Régime (1450-1800)
AR gekenmerkt door overwicht van landbouw en platteland, standen met hun privileges,
absolutisme, particularisme & verstrengeling van godsdienst en openbaar leven.
Ontwikkelingen einde 18de Eeuw
- Grootindustrie en groei kapitalisme leiden tot nieuwe sociale verhoudingen
- Kerk en staat werden gescheiden.
- Adel, geestelijkheid en vorst verloren hun bevoorrechte positie.
- De moderne eenheidsstaat was een ideaaltypische voorstelling met een
specifieke invulling (GB liep voorop).
Franse revolutie 1789
Was mijlpaal in omverwerping feodale en klerikale structuren. Afschaffing van het
corporatisme en de instelling van het samenspannings- of coalitieverbod dat collectieve
actie bestrafte. => gold ook allemaal in de Zuidelijke Nederlanden
Belgische revolutie
Afbraak AR nog niet voltooid; er bleef spanning tss hervorming en traditie bestaan.
Het beleid van Willem I
Noordelijke + Zuidelijke Nederlanden = Koninkrijk der Nederlanden onder Willem I
= Barrière tegen Frankrijk -> vastgelegd op congres van Wenen
Ook groothertogdom Luxemburg toegekend aan Willem I
Noord vs. Zuid
N Z
Calvinistisch Katholiek
Taalhomogeniteit Taaldiversiteit + !Frans
Koloniale handel Begin ind revolutie
Manier van regeren Willem I
a) Verlicht absolutisme
Onderwijs, kerk en godsdienst onder OH-controle
Economische politiek: bevorderde handel en nijverheid, Société Générale
b) Absoluut vorst
Vorstelijke soevereiniteit
Staten-Generaal (= parlement) beschikte niet over reële macht
Natiebesef via taalpolitiek
1
,Fluo roze = examen
Dubbele oppositie in het Zuiden tegen Willem I
Katholieken + liberalen = unie van opposities => monsterverbod
Kerk: verzette zich tegen het principe van de godsdienstvrijheid
Liberalen (jongere generatie): eisten ministeriële verantwoordelijkheid en vrijheid
drukpers
1.2 Het revolutiejaar 1830
Frankrijk -> Julierevolutie: einde aan Bourbondynastie & burgerkoning Orléans op de
troon
Slechte economische toestand: schade aan de gewassen -> prijzen voedsel
OH probeerde wlh tegen te gaan door subsidies
Ontevredenheid van het volk
2. Het verloop van de revolutie
2.1 Van opstand tot afscheiding
Brussel: van rellen naar revolutie
Na de opera La muette de Portici breekt onrust uit tegen
Willem I. Het gezag verliest de controle en een
burgerwacht neemt de macht in Brussel over. Een
compromis (scheiding Noord-Zuid) wordt voorgesteld,
maar Willem I weigert en stuurt troepen. Tijdens de
Septemberdagen groeit de opstand uit tot een revolutie
die het Nederlandse leger niet kan stoppen.
Voorlopig bewind
Na de terugtrekking van Nederland komt er een Voorlopig Bewind (9 leden).
• Op 4 oktober 1830: uitroeping van de Belgische onafhankelijkheid.
Verkiezingen voor een Nationaal Congres → opdracht: grondwet opstellen.
• 7 februari 1831: uitvaardiging van de grondwet.
Eerst kort regent: Erasme Louis Surlet de Chokier. Daarna keuze voor Leopold I van
België → legt eed af op 21 juli 1831.
2.2 De internationale constellatie
4 beslissende momenten
Instelling voorlopige regering, verkiezing nationaal congres, aanvaarding grondwet en
keuze vorst => bedrieglijk vanzelfsprekend
Niet enkel het werk van Belgen maar ook van een gunstige internationale constellatie
Koninkrijk der Nederlanden in 1815 door Congres van Wenen opgericht als anti-Frans
bolwerk. Ontbinding niet denkbaar zonder instemming van de mogendheden. Willem I
deed beroep op hen en gaf daarmee toe zijn grip verloren te hebben
Mogendheden verdeeld
a. Oostenrijk, Pruisen en Rusland aan de kant van Willem I
• Rusland:
Russische tsaar overweeg militair in te grijpen maar al zijn troepen zaten in Polen
(novemberopstand)
• Pruisen:
Aarzelde uit vrees voor onrust in eigen katholieke Rijnprovincies
2
, Fluo roze = examen
b. Frankrijk en Groot-Brittannië aan de kant van de revolutie
• Frankrijk:
Zag graag de anti-Franse barrière verdwijnen
Op termijn evt annexatie
Dreigde met oorlog als de andere mogendheden zouden tussenkomen
• Groot-Brittannië
Twijfelde door Franse dreiging
Koos uiteindelijk de Belgische kant na de machtsovername van Charles Grey (die de
meer conservatieve Arthur Wellesley opvolgde).
Londen wilde wel absoluut vermijden dat de monding van de grote rivieren in Franse
handen zou komen
Brits initiatief -> internationale conferentie
Georganiseerd in Londen (naar voorbeeld regeling bij de Griekse onafhankelijkheid).
De 5 grote mogendheden + vertegenwoordigers van België en Nederland
onderhandelden over: Wapenstilstand, Grenzen & Verdeling van de staatsschuld
Om het Europese machtsevenwicht te bewaren en Franse invloed te beperken, werd
aan België eeuwigdurende neutraliteit opgelegd.
Tegendraads België
België weigerde de opgelegde grenzen te aanvaarden.
De Oranjedynastie werd uitgesloten van de troon. Keuze voor een Franse prins werd
geweigerd (gevaar voor Europese oorlog). Uiteindelijk koos het Nationaal Congres voor
Leopold I van België (Duitse prins, weduwnaar van de Britse kroonprinses Charlotte).
Op 4 juni 1831 gekozen tot koning.
België aanvaardde de voorwaarden van de conferentie: de XVIII Artikelen.
Verzet Willem I – XVIII artikelen
Willem I verwierp de XVIII Artikelen.
Op 2 augustus 1831 viel hij België binnen (begin van de Tiendaagse Veldtocht).
Belgische troepen werden verslagen. Enkel door tussenkomst van een Frans
expeditieleger werd een inname van Brussel vermeden.
Deze Franse hulp deed de vrees voor annexatie toenemen.
XXIV-artikelen
Grootmachten wilden Nederland versterken als buffer tegen Frankrijk.
Nieuwe, gunstigere regeling voor Willem I: XXIV Artikelen.
België moest:
- Afstand doen van Maastricht.
- Limburg in twee delen splitsen.
- Luxemburg opsplitsen (een deel bleef bij België, het andere bleef in de Duitse Bond).
- Opnieuw tolheffing op de Schelde aanvaarden.
Vestingsteden Maastricht en Luxemburg bleven in de Duitse Bond. In november 1831
keurde het Belgisch parlement het verdrag goed.
Opnieuw verzet van Willem I tegen XXIV artikelen
Zijn weigering werd slecht onthaald door de grootmachten. -> Franse en Britse troepen
verdreven het Nederlandse garnizoen uit de Citadel van Antwerpen (1832).
3
Prof: Frederik Verleden
BELGISCHE
BINNENLANDSE
POLITIEK
K001400A
,Fluo roze = examen
H1 – DE BELGISCHE REVOLUTIE
België officieel onafhankelijke sinds revolutie van 1830 maar ook al eerder als politieke eenheid:
onder de Spaanse en later Oostenrijkse Habsburgers. Belgische revolutie maakte einde aan
kortstondige hereniging van Z&N dat door Congres van Wenen was opgelegd. Deze nieuwe staat
toonde zowel liberale als nationale karaktertrekken
1. Achtergronden, oorzaken en aanleiding
Drie verschillende manier om revolutie te benaderen:
1) Stap in geleidelijke afbraak Ancien Régime
2) Uit onvrede over beleid van Willem I
3) Accident de parcours
1.1 De afbraak van het Ancien Régime (1450-1800)
AR gekenmerkt door overwicht van landbouw en platteland, standen met hun privileges,
absolutisme, particularisme & verstrengeling van godsdienst en openbaar leven.
Ontwikkelingen einde 18de Eeuw
- Grootindustrie en groei kapitalisme leiden tot nieuwe sociale verhoudingen
- Kerk en staat werden gescheiden.
- Adel, geestelijkheid en vorst verloren hun bevoorrechte positie.
- De moderne eenheidsstaat was een ideaaltypische voorstelling met een
specifieke invulling (GB liep voorop).
Franse revolutie 1789
Was mijlpaal in omverwerping feodale en klerikale structuren. Afschaffing van het
corporatisme en de instelling van het samenspannings- of coalitieverbod dat collectieve
actie bestrafte. => gold ook allemaal in de Zuidelijke Nederlanden
Belgische revolutie
Afbraak AR nog niet voltooid; er bleef spanning tss hervorming en traditie bestaan.
Het beleid van Willem I
Noordelijke + Zuidelijke Nederlanden = Koninkrijk der Nederlanden onder Willem I
= Barrière tegen Frankrijk -> vastgelegd op congres van Wenen
Ook groothertogdom Luxemburg toegekend aan Willem I
Noord vs. Zuid
N Z
Calvinistisch Katholiek
Taalhomogeniteit Taaldiversiteit + !Frans
Koloniale handel Begin ind revolutie
Manier van regeren Willem I
a) Verlicht absolutisme
Onderwijs, kerk en godsdienst onder OH-controle
Economische politiek: bevorderde handel en nijverheid, Société Générale
b) Absoluut vorst
Vorstelijke soevereiniteit
Staten-Generaal (= parlement) beschikte niet over reële macht
Natiebesef via taalpolitiek
1
,Fluo roze = examen
Dubbele oppositie in het Zuiden tegen Willem I
Katholieken + liberalen = unie van opposities => monsterverbod
Kerk: verzette zich tegen het principe van de godsdienstvrijheid
Liberalen (jongere generatie): eisten ministeriële verantwoordelijkheid en vrijheid
drukpers
1.2 Het revolutiejaar 1830
Frankrijk -> Julierevolutie: einde aan Bourbondynastie & burgerkoning Orléans op de
troon
Slechte economische toestand: schade aan de gewassen -> prijzen voedsel
OH probeerde wlh tegen te gaan door subsidies
Ontevredenheid van het volk
2. Het verloop van de revolutie
2.1 Van opstand tot afscheiding
Brussel: van rellen naar revolutie
Na de opera La muette de Portici breekt onrust uit tegen
Willem I. Het gezag verliest de controle en een
burgerwacht neemt de macht in Brussel over. Een
compromis (scheiding Noord-Zuid) wordt voorgesteld,
maar Willem I weigert en stuurt troepen. Tijdens de
Septemberdagen groeit de opstand uit tot een revolutie
die het Nederlandse leger niet kan stoppen.
Voorlopig bewind
Na de terugtrekking van Nederland komt er een Voorlopig Bewind (9 leden).
• Op 4 oktober 1830: uitroeping van de Belgische onafhankelijkheid.
Verkiezingen voor een Nationaal Congres → opdracht: grondwet opstellen.
• 7 februari 1831: uitvaardiging van de grondwet.
Eerst kort regent: Erasme Louis Surlet de Chokier. Daarna keuze voor Leopold I van
België → legt eed af op 21 juli 1831.
2.2 De internationale constellatie
4 beslissende momenten
Instelling voorlopige regering, verkiezing nationaal congres, aanvaarding grondwet en
keuze vorst => bedrieglijk vanzelfsprekend
Niet enkel het werk van Belgen maar ook van een gunstige internationale constellatie
Koninkrijk der Nederlanden in 1815 door Congres van Wenen opgericht als anti-Frans
bolwerk. Ontbinding niet denkbaar zonder instemming van de mogendheden. Willem I
deed beroep op hen en gaf daarmee toe zijn grip verloren te hebben
Mogendheden verdeeld
a. Oostenrijk, Pruisen en Rusland aan de kant van Willem I
• Rusland:
Russische tsaar overweeg militair in te grijpen maar al zijn troepen zaten in Polen
(novemberopstand)
• Pruisen:
Aarzelde uit vrees voor onrust in eigen katholieke Rijnprovincies
2
, Fluo roze = examen
b. Frankrijk en Groot-Brittannië aan de kant van de revolutie
• Frankrijk:
Zag graag de anti-Franse barrière verdwijnen
Op termijn evt annexatie
Dreigde met oorlog als de andere mogendheden zouden tussenkomen
• Groot-Brittannië
Twijfelde door Franse dreiging
Koos uiteindelijk de Belgische kant na de machtsovername van Charles Grey (die de
meer conservatieve Arthur Wellesley opvolgde).
Londen wilde wel absoluut vermijden dat de monding van de grote rivieren in Franse
handen zou komen
Brits initiatief -> internationale conferentie
Georganiseerd in Londen (naar voorbeeld regeling bij de Griekse onafhankelijkheid).
De 5 grote mogendheden + vertegenwoordigers van België en Nederland
onderhandelden over: Wapenstilstand, Grenzen & Verdeling van de staatsschuld
Om het Europese machtsevenwicht te bewaren en Franse invloed te beperken, werd
aan België eeuwigdurende neutraliteit opgelegd.
Tegendraads België
België weigerde de opgelegde grenzen te aanvaarden.
De Oranjedynastie werd uitgesloten van de troon. Keuze voor een Franse prins werd
geweigerd (gevaar voor Europese oorlog). Uiteindelijk koos het Nationaal Congres voor
Leopold I van België (Duitse prins, weduwnaar van de Britse kroonprinses Charlotte).
Op 4 juni 1831 gekozen tot koning.
België aanvaardde de voorwaarden van de conferentie: de XVIII Artikelen.
Verzet Willem I – XVIII artikelen
Willem I verwierp de XVIII Artikelen.
Op 2 augustus 1831 viel hij België binnen (begin van de Tiendaagse Veldtocht).
Belgische troepen werden verslagen. Enkel door tussenkomst van een Frans
expeditieleger werd een inname van Brussel vermeden.
Deze Franse hulp deed de vrees voor annexatie toenemen.
XXIV-artikelen
Grootmachten wilden Nederland versterken als buffer tegen Frankrijk.
Nieuwe, gunstigere regeling voor Willem I: XXIV Artikelen.
België moest:
- Afstand doen van Maastricht.
- Limburg in twee delen splitsen.
- Luxemburg opsplitsen (een deel bleef bij België, het andere bleef in de Duitse Bond).
- Opnieuw tolheffing op de Schelde aanvaarden.
Vestingsteden Maastricht en Luxemburg bleven in de Duitse Bond. In november 1831
keurde het Belgisch parlement het verdrag goed.
Opnieuw verzet van Willem I tegen XXIV artikelen
Zijn weigering werd slecht onthaald door de grootmachten. -> Franse en Britse troepen
verdreven het Nederlandse garnizoen uit de Citadel van Antwerpen (1832).
3
