Samenvatting Bacteriologie 1 | Antibiotica Werkingsmechanismen | Hogeschool Gent | 2025/26

Algemene werkingsmechanismen van antibiotica

Antibiotica kunnen:

1. Celwandsynthese remmen
2. Eiwitsynthese remmen
3. DNA/RNA-synthese remmen
4. Plasmamembraan beschadigen
5. Synthese van essentiële metabolieten remmen

Waarom zijn antibiotica selectief?

 Bacteriën = prokaryoten
 Mensen = eukaryoten
 Bacteriën hebben een celwand, andere ribosomen en een ander metabolisme.

Bacteriostatisch vs bactericide

Bacteriostatisch
→ remt groei

Voorbeelden:

 tetracyclines
 chlooramfenicol
 macroliden
 trimethoprim

Bactericide
→ doodt bacteriën

Voorbeelden:

 penicillines
 cefalosporines
 aminoglycosiden
 glycopeptiden

MIC (Minimale Inhiberende Concentratie)

 Gevoelig: MIC << concentratie antibioticum op infectieplaats
 Resistent: MIC >> concentratie antibioticum op infectieplaats

Factoren die weefselconcentratie beïnvloeden

Toediening

 oraal
 parenteraal
 vaginaal

,  rectaal
 dermaal
 oculair

Farmacokinetiek

 zuurstabiliteit
 resorptie
 distributie
 metabolisatie
 halfwaardetijd
 eliminatie

Patiëntfactoren

 leeftijd
 gewicht
 genetica
 darm-, lever- en nierziekten
 geneesmiddelinteracties
 eiwitbinding

Spectrum

Eng spectrum
→ actief tegen beperkte groep bacteriën

Voorbeeld:

 penicilline

Voordelen:

 minder superinfecties
 minder verstoring van normale flora

Voorbeelden superinfecties:

 Candida-infectie
 overgroei van Clostridium difficile

Breed spectrum
→ werkzaam tegen Gram+ én Gram−

Voorbeelden:

 tetracyclines
 cefalosporines

Nadeel:

,  meer kans op resistentieontwikkeling

Algemene resistentiemechanismen

1. Inactivatie van antibioticum door enzymen
2. Verminderde penetratie/barrière
3. Antibioticum bereikt doelwit niet
4. Verandering van targetplaats
5. Metabole bypass

Voorbeeld intrinsieke resistentie

Mycoplasma

 heeft geen celwand
 β-lactamantibiotica werken daarom niet




Indeling van antibiotica
1. Remming van de celwandsynthese

 β-lactamantibiotica
o penicillines
o cefalosporines
o carbapenems
o monobactams
 glycopeptiden (vancomycine)
 bacitracine
 isoniazide
 ethambutol

2. Remming van de eiwitsynthese

 aminoglycosiden
 tetracyclines
 chlooramfenicol
 macroliden
 lincosamiden
 fusidinezuur

3. Remming van nucleïnezuurmetabolisme

 trimethoprim
 sulfonamiden
 quinolonen
 metronidazol
 rifampicine