GASTCOLLEGE 3:
VLAAMSE JUSTITIE &
HANDHAVING
STRAFUITVOERING DEEL 2
→ Dit gastcollege gaat over het Agentschap Justitie en Handhaving (AJH) en
vooral over de Vlaamse rol binnen strafuitvoering.
→ Belangrijk onderscheid: de federale wetgever bepaalt vaak de regels en
beslissingen, maar Vlaanderen voert veel opdrachten uit, zoals justitiehuizen,
elektronisch toezicht, hulp- en dienstverlening aan gedetineerden en begeleiding
van justitiabelen.
INHOUD
I. Vlaamse Justitie en Handhaving: ontstaan en opdrachten
II. Gemeenschapsgerichte straffen: waarom, wat en hoe?
III. Strafrechtelijke advisering: waarom, wat en hoe?
I. VLAAMSE JUSTITIE EN HANDHAVING:
ONTSTAAN EN OPDRACHTEN
ENKELE MIJLPALEN
1980 Overheveling hulp- en dienstverlening aan gedetineerden naar de
deelstaten
o Vanaf 1980 kreeg Vlaanderen bevoegdheden rond hulp- en dienstverlening
aan gedetineerden.
o In de praktijk gaf Vlaanderen hier pas later concreet invulling aan. In de
notities werd vermeld dat Vlaanderen deze taak eerst wat “vergat” en pas
vanaf eind jaren 1980 sterker begon uit te werken.
o Dit gaat over het aanbod rond welzijn, gezondheid, onderwijs, werk,
cultuur, sport enz. in detentie.
1999 Oprichting van de Justitiehuizen binnen de federale overheid in
nasleep van zaak Dutroux
o De justitiehuizen werden opgericht om justitie menselijker en
toegankelijker te maken.
o De zaak-Dutroux zorgde voor meer aandacht voor slachtoffers, opvolging
en begeleiding.
2000 Oprichting Nationaal Centrum Elektronisch Toezicht
o Dit centrum stond in voor elektronisch toezicht met enkelbanden.
o Later werd dit door de zesde staatshervorming overgeheveld naar de
gemeenschappen.
1
, 2005 Eerste Vlaamse Bestuursrechtscolleges (Raad voor betwistingen
inzake studievoortgangsbeslissingen)
o Dit past binnen het bredere Vlaamse justitie- en handhavingslandschap,
maar is niet hetzelfde als strafjustitie.
2014 Oprichting overkoepelende Dienst van de Bestuursrechtscolleges
(DBRC)
o De DBRC ondersteunt verschillende Vlaamse administratieve
rechtscolleges.
o Doel: juridische discussies sneller en efficiënter beslechten.
2015 Zesde staatshervorming
o Overheveling van de justitiehuizen en centrum elektronisch toezicht
naar Vlaanderen (Welzijn)
Correct: de zesde staatshervorming zorgde ervoor dat de
uitvoering van bepaalde justitieopdrachten naar de
gemeenschappen ging.
Belangrijk: de federale overheid blijft vaak bevoegd om de regels te
maken en beslissingen te nemen, maar Vlaanderen voert uit.
De justitiehuizen en het elektronisch toezicht kwamen in Vlaanderen
eerst onder Welzijn terecht.
o Overheveling van de juridische eerstelijnsbijstand
Dit gaat over laagdrempelige juridische hulp en informatie voor
burgers.
o Verdere uitbreiding bevoegdheden jeugddeliquentierecht
Vlaanderen kreeg meer bevoegdheden rond jongeren die delicten
plegen of daarvan verdacht worden.
2016 Officiële opening eerste Family Justice Center (nu: Veilig Huis) in
Antwerpen
o Veilig Huis richt zich op intrafamiliaal geweld.
o Verschillende diensten werken onder één dak samen: politie, parket, CAW,
jeugdbescherming enz.
o In de notities: dit bestaat niet op dezelfde manier in Franstalig België.
2022 Oprichting van het Agentschap Justitie en Handhaving (AJH)
o Het AJH werd opgericht op 1 januari 2022.
o Dit kwam voort uit het Vlaamse regeerakkoord 2019-2024.
o Doel: Vlaamse justitie zichtbaarder maken en justitiebevoegdheden
bundelen die vroeger verspreid zaten, onder meer binnen Welzijn.
2023 Kaderdecreet Vlaamse handhaving
o Vlaanderen had in ongeveer 150 decreten strafbaarstellingen staan, elk
met eigen regels.
o Het kaderdecreet wil die handhaving meer stroomlijnen en uniformeren.
o Doel: meer rechtszekerheid en betere handhaving.
Oprichting van het Vlaams Meldpunt Grensoverschrijdend Gedrag
o Extern meldpunt voor situaties waarin interne meldpunten onvoldoende
optreden.
o Volgens de notities zijn interne meldpunten soms meer gericht op
“containment” van het probleem dan op echte slachtofferhulp.
Oprichting van het Vlaams Mensenrechteninstituut (VMRI)
o Vlaanderen stapte uit de werking met Unia en richtte een eigen
mensenrechteninstituut op.
o Het VMRI behandelt meldingen van discriminatie, biedt eerstelijnsbijstand
en kan bemiddelen of oordelen via een geschillenkamer.
2026 Overstap van (een deel van) het jeugddelinquentierecht naar AJH
2
, o Vanaf 2026 worden de gemeenschapsinstellingen en bepaalde opdrachten
rond jeugddelinquentie ondergebracht bij AJH.
o In de notities: 6 campussen, met onder andere Everberg als onthaalfase.
HET AGENTSCHAP JUSTITIE EN HANDHAVING IN 7 OPDRACHTEN
1) Reclassering van daders in de Justitiehuizen via probatie, werkstraffen,
…
Reclassering betekent: daders begeleiden en opvolgen buiten de
gevangenis.
Justitieassistenten combineren begeleiding en toezicht.
Het gaat niet alleen om controleren, maar ook om werken aan re-integratie
en recidivebeperking.
2) Elektronisch toezicht op daders in het VCET met enkelbanden
VCET = Vlaams Centrum Elektronisch Toezicht.
Vandaag gaat het om meer dan 2000 personen onder elektronisch toezicht.
Er zijn verschillende groepen: veroordeelden en personen in voorlopige
hechtenis.
Belangrijk verschil: bij voorlopige hechtenis is elektronisch toezicht vaak
zeer strikt; die personen mogen meestal niet buiten.
3) Re-integratie in detentie via de coördinatie van hulp- en
dienstverlening aan gedetineerden
Gedetineerden verliezen hun vrijheid, maar behouden hun recht op een
menswaardig aanbod.
Het gaat om welzijn, gezondheid, onderwijs, werk, cultuur, sport enz.
AJH coördineert dit aanbod in Vlaamse en Brusselse gevangenissen.
4) Opvang en begeleiding van jongeren die een delict plegen of daarvan
verdacht worden
Nieuwe en groeiende opdracht van AJH.
Het gaat zowel om gesloten opvang als ambulante begeleiding.
Bijvoorbeeld elektronische monitoring voor jongeren,
gemeenschapsinstellingen en herstelgerichte trajecten.
5) Ondersteuning van slachtoffers via Slachtofferonthaal, Erkenning en
bemiddeling voor slachtoffers van historisch misbruik en het Meldpunt
Grensoverschrijdend Gedrag
Slachtoffers worden steeds belangrijker binnen justitie.
Sinds Dutroux is er veel meer aandacht voor slachtofferrechten en
slachtofferonthaal.
Toch blijft er kritiek: slachtoffers moeten vaak zelf moeite doen om
schadevergoeding te krijgen.
6) Ondersteuning van gezinnen via de Veilige Huizen, Tijdelijk Huisverbod
en Maatschappelijk onderzoek in complexe (echt)scheidingen
Veilig Huis werkt rond intrafamiliaal geweld.
Verschillende diensten werken samen onder één dak.
3
VLAAMSE JUSTITIE &
HANDHAVING
STRAFUITVOERING DEEL 2
→ Dit gastcollege gaat over het Agentschap Justitie en Handhaving (AJH) en
vooral over de Vlaamse rol binnen strafuitvoering.
→ Belangrijk onderscheid: de federale wetgever bepaalt vaak de regels en
beslissingen, maar Vlaanderen voert veel opdrachten uit, zoals justitiehuizen,
elektronisch toezicht, hulp- en dienstverlening aan gedetineerden en begeleiding
van justitiabelen.
INHOUD
I. Vlaamse Justitie en Handhaving: ontstaan en opdrachten
II. Gemeenschapsgerichte straffen: waarom, wat en hoe?
III. Strafrechtelijke advisering: waarom, wat en hoe?
I. VLAAMSE JUSTITIE EN HANDHAVING:
ONTSTAAN EN OPDRACHTEN
ENKELE MIJLPALEN
1980 Overheveling hulp- en dienstverlening aan gedetineerden naar de
deelstaten
o Vanaf 1980 kreeg Vlaanderen bevoegdheden rond hulp- en dienstverlening
aan gedetineerden.
o In de praktijk gaf Vlaanderen hier pas later concreet invulling aan. In de
notities werd vermeld dat Vlaanderen deze taak eerst wat “vergat” en pas
vanaf eind jaren 1980 sterker begon uit te werken.
o Dit gaat over het aanbod rond welzijn, gezondheid, onderwijs, werk,
cultuur, sport enz. in detentie.
1999 Oprichting van de Justitiehuizen binnen de federale overheid in
nasleep van zaak Dutroux
o De justitiehuizen werden opgericht om justitie menselijker en
toegankelijker te maken.
o De zaak-Dutroux zorgde voor meer aandacht voor slachtoffers, opvolging
en begeleiding.
2000 Oprichting Nationaal Centrum Elektronisch Toezicht
o Dit centrum stond in voor elektronisch toezicht met enkelbanden.
o Later werd dit door de zesde staatshervorming overgeheveld naar de
gemeenschappen.
1
, 2005 Eerste Vlaamse Bestuursrechtscolleges (Raad voor betwistingen
inzake studievoortgangsbeslissingen)
o Dit past binnen het bredere Vlaamse justitie- en handhavingslandschap,
maar is niet hetzelfde als strafjustitie.
2014 Oprichting overkoepelende Dienst van de Bestuursrechtscolleges
(DBRC)
o De DBRC ondersteunt verschillende Vlaamse administratieve
rechtscolleges.
o Doel: juridische discussies sneller en efficiënter beslechten.
2015 Zesde staatshervorming
o Overheveling van de justitiehuizen en centrum elektronisch toezicht
naar Vlaanderen (Welzijn)
Correct: de zesde staatshervorming zorgde ervoor dat de
uitvoering van bepaalde justitieopdrachten naar de
gemeenschappen ging.
Belangrijk: de federale overheid blijft vaak bevoegd om de regels te
maken en beslissingen te nemen, maar Vlaanderen voert uit.
De justitiehuizen en het elektronisch toezicht kwamen in Vlaanderen
eerst onder Welzijn terecht.
o Overheveling van de juridische eerstelijnsbijstand
Dit gaat over laagdrempelige juridische hulp en informatie voor
burgers.
o Verdere uitbreiding bevoegdheden jeugddeliquentierecht
Vlaanderen kreeg meer bevoegdheden rond jongeren die delicten
plegen of daarvan verdacht worden.
2016 Officiële opening eerste Family Justice Center (nu: Veilig Huis) in
Antwerpen
o Veilig Huis richt zich op intrafamiliaal geweld.
o Verschillende diensten werken onder één dak samen: politie, parket, CAW,
jeugdbescherming enz.
o In de notities: dit bestaat niet op dezelfde manier in Franstalig België.
2022 Oprichting van het Agentschap Justitie en Handhaving (AJH)
o Het AJH werd opgericht op 1 januari 2022.
o Dit kwam voort uit het Vlaamse regeerakkoord 2019-2024.
o Doel: Vlaamse justitie zichtbaarder maken en justitiebevoegdheden
bundelen die vroeger verspreid zaten, onder meer binnen Welzijn.
2023 Kaderdecreet Vlaamse handhaving
o Vlaanderen had in ongeveer 150 decreten strafbaarstellingen staan, elk
met eigen regels.
o Het kaderdecreet wil die handhaving meer stroomlijnen en uniformeren.
o Doel: meer rechtszekerheid en betere handhaving.
Oprichting van het Vlaams Meldpunt Grensoverschrijdend Gedrag
o Extern meldpunt voor situaties waarin interne meldpunten onvoldoende
optreden.
o Volgens de notities zijn interne meldpunten soms meer gericht op
“containment” van het probleem dan op echte slachtofferhulp.
Oprichting van het Vlaams Mensenrechteninstituut (VMRI)
o Vlaanderen stapte uit de werking met Unia en richtte een eigen
mensenrechteninstituut op.
o Het VMRI behandelt meldingen van discriminatie, biedt eerstelijnsbijstand
en kan bemiddelen of oordelen via een geschillenkamer.
2026 Overstap van (een deel van) het jeugddelinquentierecht naar AJH
2
, o Vanaf 2026 worden de gemeenschapsinstellingen en bepaalde opdrachten
rond jeugddelinquentie ondergebracht bij AJH.
o In de notities: 6 campussen, met onder andere Everberg als onthaalfase.
HET AGENTSCHAP JUSTITIE EN HANDHAVING IN 7 OPDRACHTEN
1) Reclassering van daders in de Justitiehuizen via probatie, werkstraffen,
…
Reclassering betekent: daders begeleiden en opvolgen buiten de
gevangenis.
Justitieassistenten combineren begeleiding en toezicht.
Het gaat niet alleen om controleren, maar ook om werken aan re-integratie
en recidivebeperking.
2) Elektronisch toezicht op daders in het VCET met enkelbanden
VCET = Vlaams Centrum Elektronisch Toezicht.
Vandaag gaat het om meer dan 2000 personen onder elektronisch toezicht.
Er zijn verschillende groepen: veroordeelden en personen in voorlopige
hechtenis.
Belangrijk verschil: bij voorlopige hechtenis is elektronisch toezicht vaak
zeer strikt; die personen mogen meestal niet buiten.
3) Re-integratie in detentie via de coördinatie van hulp- en
dienstverlening aan gedetineerden
Gedetineerden verliezen hun vrijheid, maar behouden hun recht op een
menswaardig aanbod.
Het gaat om welzijn, gezondheid, onderwijs, werk, cultuur, sport enz.
AJH coördineert dit aanbod in Vlaamse en Brusselse gevangenissen.
4) Opvang en begeleiding van jongeren die een delict plegen of daarvan
verdacht worden
Nieuwe en groeiende opdracht van AJH.
Het gaat zowel om gesloten opvang als ambulante begeleiding.
Bijvoorbeeld elektronische monitoring voor jongeren,
gemeenschapsinstellingen en herstelgerichte trajecten.
5) Ondersteuning van slachtoffers via Slachtofferonthaal, Erkenning en
bemiddeling voor slachtoffers van historisch misbruik en het Meldpunt
Grensoverschrijdend Gedrag
Slachtoffers worden steeds belangrijker binnen justitie.
Sinds Dutroux is er veel meer aandacht voor slachtofferrechten en
slachtofferonthaal.
Toch blijft er kritiek: slachtoffers moeten vaak zelf moeite doen om
schadevergoeding te krijgen.
6) Ondersteuning van gezinnen via de Veilige Huizen, Tijdelijk Huisverbod
en Maatschappelijk onderzoek in complexe (echt)scheidingen
Veilig Huis werkt rond intrafamiliaal geweld.
Verschillende diensten werken samen onder één dak.
3
