Restart-DCM werkwijze
1. Wat houdt het verlagen van de motorische verwachtingen in?
Het verlagen van de motorische verwachtingen betekent dat je als ouder het tempo en de tijdsdruk in de communicatie
bewust verlaagt, zodat het kind voldoende tijd krijgt om zijn spraak en taal te plannen en uit te voeren.
Concreet gaat het om:
• Langzamer en rustiger spreken (vloeiende articulatie, aangepast aan het kind)
• Meer tijd geven tussen spreekbeurten (ongeveer 1–2 seconden pauze)
• Geen overlappende gesprekken laten ontstaan
• Het algemene leeftempo in het gezin verlagen (rustigere overgang tussen activiteiten)
• Het kind niet onder druk zetten om snel te antwoorden of door te praten
• Indien nodig gesprekken uitstellen naar een rustiger moment
Het doel is dus niet dat het kind per se trager gaat spreken, maar dat het niet sneller hoeft te spreken dan zijn
mogelijkheden op dat moment toelaten, waardoor meer ontspanning en betere communicatie mogelijk wordt.
Concrete voorbeelden:
• Een ouder spreekt bewust langzamer en met rustige, vloeiende zinnen, afgestemd op het spreektempo van het
kind.
• Tijdens een gesprek wacht de ouder 1–2 seconden voordat hij zelf reageert, zodat het kind zijn beurt volledig kan
afmaken.
• Wanneer het kind iets wil vertellen maar er is geen tijd, zegt de ouder: “Ik wil graag luisteren, maar nu is het niet het
juiste moment. We praten er straks over.”
• Als het kind de ouder onderbreekt, geeft de ouder een non-verbaal stopteken en maakt even geen oogcontact
totdat de beurtwisseling weer rustig is.
• In plaats van snel van activiteit naar activiteit te gaan, neemt het gezin meer tijd tussen handelingen, waardoor
het algemene tempo in huis rustiger wordt.
• Tijdens drukke momenten kiest de ouder voor korte, rustige mededelingen en vermijdt uitgebreide gesprekken of
discussies.
Deze voorbeelden helpen om de communicatie minder gehaast te maken, waardoor het kind meer ruimte krijgt om op een
ontspannen manier te spreken.
2. Wat houdt het verlagen van linguïstische verwachtingen in?
Het verlagen van linguïstische verwachtingen betekent dat de ouder het eigen taalgebruik aanpast aan het taalniveau
en taalprofiel van het kind, zodat er minder druk ontstaat op taalbegrip en taalproductie.
Concreet gaat het om:
• Eenvoudiger en duidelijker taalgebruik (minder complexe zinnen en woorden)
• Minder vragen stellen, en meer in beweringen spreken
• Aansluiten bij het initiatief van het kind in plaats van zelf steeds nieuwe onderwerpen aan te brengen
• De taalbelasting verlagen, zodat het kind niet te veel tegelijk moet verwerken
• Meer herhaling en variatie in eenvoudige vorm aanbieden (lexicale en grammaticale redundantie)
• Geen nadruk leggen op correctheid of snelle woordvinding
• Het kind meer ruimte geven in gespreksturnen en minder druk op snelle of correcte formulering
Het doel is een betere afstemming tussen het taalniveau van de ouder en dat van het kind, zodat communicatie minder
belastend en meer ondersteunend wordt.
1
,Concrete voorbeelden:
• In plaats van veel vragen te stellen, zegt de ouder vooral beweringen: “Je bent met de auto aan het spelen.”
• In plaats van een open vraag zoals: “Wat heb je vandaag op school gedaan?” à zegt de ouder: “Je hebt vandaag op
school gespeeld.” (bewering)
• In plaats van: “Waarom vond je dat leuk?” à zegt de ouder: “Dat was leuk.”
• Kind: “Ik wil dat hondje aaien.” à ouder herhaalt eenvoudiger: “Ja, het hondje aaien.”
• Kind: “Ik heb gisteren met mijn vriendje op de speelplaats een groot spel gespeeld.” à ouder vat samen in
eenvoudiger vorm: “Je speelde op de speelplaats.”
• In plaats van complexe taal: “Zou je kunnen vertellen wat er precies gebeurd is toen jullie naar het museum gingen?”
à zegt de ouder: “Jullie zijn naar het museum geweest.”
• Bij woordvindingsproblemen: Kind: “Die… eh… dat ding om te rijden met twee wielen…” à ouder: “Een fiets.”
(zonder druk of correctie)
• In plaats van nieuwe onderwerpen te introduceren, blijft de ouder bij wat het kind zegt en voegt enkel iets toe: kind:
“Ik heb een tekening gemaakt.” à ouder: “Een tekening gemaakt. Met kleuren.”
• Bij ontbrekende pauzes: kind praat door zonder ademhaling à ouder zegt: “Stop. Jij vertelt. Je was bij school.” en
geeft daarna weer ruimte
• In plaats van meerdere vragen na elkaar: “En wat heb je gedaan? Met wie was je? Was het leuk?”
à ouder: “Je hebt gespeeld met je vriend.”
3. Wat houdt het verlagen van emotionele verwachtingen in?
Het verlagen van emotionele verwachtingen betekent dat de ouder zorgt voor een emotioneel rustige, veilige en niet-
oordelende interactie, zodat het kind minder druk ervaart in communicatie en zich emotioneel aanvaard voelt, ook
wanneer het stottert of fouten maakt.
Concreet houdt dit in:
• De ouder blijft zelf rustig en beheerst, ook bij emoties van het kind
• Emoties worden niet versterkt door stress, bezorgdheid of overreactie
• Het kind krijgt het gevoel dat het mag voelen wat het voelt, ook negatieve emoties
• Stotteren wordt niet problematisch gemaakt, maar aanvaard en genormaliseerd
• De ouder biedt structuur en voorspelbaarheid, wat emotionele veiligheid geeft
• Er wordt gewerkt aan een betere “goodness of fit” tussen ouderreacties en het temperament van het kind
• Emotionele spanning in communicatie wordt bewust verlaagd, zodat er minder “drukpunten” ontstaan
Het doel is dus een omgeving waarin het kind zich veilig, geaccepteerd en niet beoordeeld voelt, wat helpt om spanning
rond spreken en stotteren te verminderen.
Concrete voorbeelden:
• Wanneer een kind boos of gefrustreerd is, reageert de ouder rustig en benoemt de emotie: “Ik zie dat je boos bent.”
(zonder oordeel)
• De ouder geeft geen advies zoals: “Adem eens rustig in en probeer opnieuw.” maar blijft neutraal en steunend
aanwezig.
• Kind stottert en raakt gefrustreerd à ouder zegt: “Praten lukt soms even moeilijk, dat is oké.”
• Bij sterke emotie past de ouder de twee-stappen-aanpak toe:
1. “Je bent verdrietig/boos.” (erkennen)
2. “We gaan zo verder spelen.” (rustig terug naar de activiteit)
• Als een kind blijft escaleren in boosheid: “Je mag nog even boos zijn op je kamer als je dat wil.” (rustig, niet als straf)
2
, • Ouder reageert niet geschrokken of bezorgd wanneer het kind stottert, maar blijft neutraal: Kind: “Ik… ik… ik wil dat
zeggen…” à ouder: rustig luisteren zonder spanning of onderbreking
• Ouder vermijdt zinnen als: “Rustig praten hoor!” of “Probeer niet te stotteren.” en kiest voor kalmte en acceptatie
• Ouder toont expliciet dat fouten mogen: “Kan gebeuren.” (bij een fout of hapering)
• In plaats van spanning te tonen bij stotteren, reageert de ouder ontspannen en modelleert fout-tolerantie door zelf
af en toe kleine onvloeiendheden te laten horen (op een natuurlijke manier)
• Ouder zorgt voor voorspelbaarheid, bv. vaste routine met een dagschema à minder onrust en emotionele spanning
bij het kind
Deze voorbeelden tonen hoe de ouder de emotionele druk verlaagt door rust, acceptatie en niet-oordelende reacties
centraal te zetten.
4. Wat houdt het verlagen van cognitieve verwachtingen in?
Het verlagen van cognitieve verwachtingen betekent dat de ouder de denk- en taalbelasting (cognitieve complexiteit)
in communicatie aanpast aan het ontwikkelingsniveau van het kind. Het kind wordt dus niet te veel of te moeilijk mentaal
belast tijdens het praten.
Concreet houdt dit in:
• Eenvoudige, één vraag per keer stellen
• Vermijden van complexe denkvragen of ingewikkelde redeneringen
• Geen of minder “demand speech” (zoals opdrachten om uitgebreid te vertellen)
• Aansluiten bij wat het kind zelf initieert in plaats van nieuwe moeilijke onderwerpen te introduceren
• Gesprekken houden over het hier en nu en niet te abstract of ver weg in tijd/ideeën
• Het kind niet verplichten om alles gedetailleerd of uitgebreid te verwoorden
• Minder nadruk op “juist, volledig en complex antwoorden”
Het doel is om cognitieve overbelasting te vermijden, omdat dit volgens de praktijk het stotteren kan versterken.
Concrete voorbeelden:
• In plaats van een complexe vraag: “Kun je vertellen wat je allemaal precies hebt gedaan op school vandaag, met
wie je hebt gespeeld en waarom?” à zegt de ouder: “Je hebt op school gespeeld.”
• In plaats van “demand speech”: “Vertel eens aan mama wat je op school hebt gedaan.”
à ouder zegt: “Mama hoorde dat je iets leuks deed op school…” (en laat een pauze)
• Ouder stelt maar één eenvoudige vraag: “Heb je buiten gespeeld?” (in plaats van meerdere vragen tegelijk)
• Ouder introduceert geen nieuw moeilijk onderwerp, maar volgt het kind: Kind: “Ik heb getekend.” à ouder: “Je hebt
getekend.” (en blijft daarbij)
• In plaats van het kind te laten nadenken over oorzaak-gevolg of meningen: “Waarom denk je dat dat gebeurde?”
à “Dat gebeurde.” of “Je zag dat gebeuren.”
• Tijdens een boekje lezen: in plaats van diepgaande vragen: “Wat denk je dat er hierna gaat gebeuren en waarom?”
à “Kijk, de hond.”
• Ouder laat het kind vrij om te reageren of niet: “Hmm… op school werd er misschien geverfd…” (pauze)
à kind mag reageren, maar moet niet
• In plaats van meerdere concepten in één vraag: “Was het leuk op school en wat heb je allemaal geleerd en vond je
het moeilijk?” à “Was het leuk op school?”
• Ouder blijft bij het hier en nu tijdens spel: “Je bouwt een toren.” (niet: plannen, verklaren of analyseren)
• Ouder verwacht geen volledige of gedetailleerde verhalen, maar accepteert korte antwoorden of observaties
Deze voorbeelden tonen hoe de ouder de communicatie simpeler, concreter en minder denkbelastend maakt, zodat het
kind vlotter en met minder druk kan spreken.
3
1. Wat houdt het verlagen van de motorische verwachtingen in?
Het verlagen van de motorische verwachtingen betekent dat je als ouder het tempo en de tijdsdruk in de communicatie
bewust verlaagt, zodat het kind voldoende tijd krijgt om zijn spraak en taal te plannen en uit te voeren.
Concreet gaat het om:
• Langzamer en rustiger spreken (vloeiende articulatie, aangepast aan het kind)
• Meer tijd geven tussen spreekbeurten (ongeveer 1–2 seconden pauze)
• Geen overlappende gesprekken laten ontstaan
• Het algemene leeftempo in het gezin verlagen (rustigere overgang tussen activiteiten)
• Het kind niet onder druk zetten om snel te antwoorden of door te praten
• Indien nodig gesprekken uitstellen naar een rustiger moment
Het doel is dus niet dat het kind per se trager gaat spreken, maar dat het niet sneller hoeft te spreken dan zijn
mogelijkheden op dat moment toelaten, waardoor meer ontspanning en betere communicatie mogelijk wordt.
Concrete voorbeelden:
• Een ouder spreekt bewust langzamer en met rustige, vloeiende zinnen, afgestemd op het spreektempo van het
kind.
• Tijdens een gesprek wacht de ouder 1–2 seconden voordat hij zelf reageert, zodat het kind zijn beurt volledig kan
afmaken.
• Wanneer het kind iets wil vertellen maar er is geen tijd, zegt de ouder: “Ik wil graag luisteren, maar nu is het niet het
juiste moment. We praten er straks over.”
• Als het kind de ouder onderbreekt, geeft de ouder een non-verbaal stopteken en maakt even geen oogcontact
totdat de beurtwisseling weer rustig is.
• In plaats van snel van activiteit naar activiteit te gaan, neemt het gezin meer tijd tussen handelingen, waardoor
het algemene tempo in huis rustiger wordt.
• Tijdens drukke momenten kiest de ouder voor korte, rustige mededelingen en vermijdt uitgebreide gesprekken of
discussies.
Deze voorbeelden helpen om de communicatie minder gehaast te maken, waardoor het kind meer ruimte krijgt om op een
ontspannen manier te spreken.
2. Wat houdt het verlagen van linguïstische verwachtingen in?
Het verlagen van linguïstische verwachtingen betekent dat de ouder het eigen taalgebruik aanpast aan het taalniveau
en taalprofiel van het kind, zodat er minder druk ontstaat op taalbegrip en taalproductie.
Concreet gaat het om:
• Eenvoudiger en duidelijker taalgebruik (minder complexe zinnen en woorden)
• Minder vragen stellen, en meer in beweringen spreken
• Aansluiten bij het initiatief van het kind in plaats van zelf steeds nieuwe onderwerpen aan te brengen
• De taalbelasting verlagen, zodat het kind niet te veel tegelijk moet verwerken
• Meer herhaling en variatie in eenvoudige vorm aanbieden (lexicale en grammaticale redundantie)
• Geen nadruk leggen op correctheid of snelle woordvinding
• Het kind meer ruimte geven in gespreksturnen en minder druk op snelle of correcte formulering
Het doel is een betere afstemming tussen het taalniveau van de ouder en dat van het kind, zodat communicatie minder
belastend en meer ondersteunend wordt.
1
,Concrete voorbeelden:
• In plaats van veel vragen te stellen, zegt de ouder vooral beweringen: “Je bent met de auto aan het spelen.”
• In plaats van een open vraag zoals: “Wat heb je vandaag op school gedaan?” à zegt de ouder: “Je hebt vandaag op
school gespeeld.” (bewering)
• In plaats van: “Waarom vond je dat leuk?” à zegt de ouder: “Dat was leuk.”
• Kind: “Ik wil dat hondje aaien.” à ouder herhaalt eenvoudiger: “Ja, het hondje aaien.”
• Kind: “Ik heb gisteren met mijn vriendje op de speelplaats een groot spel gespeeld.” à ouder vat samen in
eenvoudiger vorm: “Je speelde op de speelplaats.”
• In plaats van complexe taal: “Zou je kunnen vertellen wat er precies gebeurd is toen jullie naar het museum gingen?”
à zegt de ouder: “Jullie zijn naar het museum geweest.”
• Bij woordvindingsproblemen: Kind: “Die… eh… dat ding om te rijden met twee wielen…” à ouder: “Een fiets.”
(zonder druk of correctie)
• In plaats van nieuwe onderwerpen te introduceren, blijft de ouder bij wat het kind zegt en voegt enkel iets toe: kind:
“Ik heb een tekening gemaakt.” à ouder: “Een tekening gemaakt. Met kleuren.”
• Bij ontbrekende pauzes: kind praat door zonder ademhaling à ouder zegt: “Stop. Jij vertelt. Je was bij school.” en
geeft daarna weer ruimte
• In plaats van meerdere vragen na elkaar: “En wat heb je gedaan? Met wie was je? Was het leuk?”
à ouder: “Je hebt gespeeld met je vriend.”
3. Wat houdt het verlagen van emotionele verwachtingen in?
Het verlagen van emotionele verwachtingen betekent dat de ouder zorgt voor een emotioneel rustige, veilige en niet-
oordelende interactie, zodat het kind minder druk ervaart in communicatie en zich emotioneel aanvaard voelt, ook
wanneer het stottert of fouten maakt.
Concreet houdt dit in:
• De ouder blijft zelf rustig en beheerst, ook bij emoties van het kind
• Emoties worden niet versterkt door stress, bezorgdheid of overreactie
• Het kind krijgt het gevoel dat het mag voelen wat het voelt, ook negatieve emoties
• Stotteren wordt niet problematisch gemaakt, maar aanvaard en genormaliseerd
• De ouder biedt structuur en voorspelbaarheid, wat emotionele veiligheid geeft
• Er wordt gewerkt aan een betere “goodness of fit” tussen ouderreacties en het temperament van het kind
• Emotionele spanning in communicatie wordt bewust verlaagd, zodat er minder “drukpunten” ontstaan
Het doel is dus een omgeving waarin het kind zich veilig, geaccepteerd en niet beoordeeld voelt, wat helpt om spanning
rond spreken en stotteren te verminderen.
Concrete voorbeelden:
• Wanneer een kind boos of gefrustreerd is, reageert de ouder rustig en benoemt de emotie: “Ik zie dat je boos bent.”
(zonder oordeel)
• De ouder geeft geen advies zoals: “Adem eens rustig in en probeer opnieuw.” maar blijft neutraal en steunend
aanwezig.
• Kind stottert en raakt gefrustreerd à ouder zegt: “Praten lukt soms even moeilijk, dat is oké.”
• Bij sterke emotie past de ouder de twee-stappen-aanpak toe:
1. “Je bent verdrietig/boos.” (erkennen)
2. “We gaan zo verder spelen.” (rustig terug naar de activiteit)
• Als een kind blijft escaleren in boosheid: “Je mag nog even boos zijn op je kamer als je dat wil.” (rustig, niet als straf)
2
, • Ouder reageert niet geschrokken of bezorgd wanneer het kind stottert, maar blijft neutraal: Kind: “Ik… ik… ik wil dat
zeggen…” à ouder: rustig luisteren zonder spanning of onderbreking
• Ouder vermijdt zinnen als: “Rustig praten hoor!” of “Probeer niet te stotteren.” en kiest voor kalmte en acceptatie
• Ouder toont expliciet dat fouten mogen: “Kan gebeuren.” (bij een fout of hapering)
• In plaats van spanning te tonen bij stotteren, reageert de ouder ontspannen en modelleert fout-tolerantie door zelf
af en toe kleine onvloeiendheden te laten horen (op een natuurlijke manier)
• Ouder zorgt voor voorspelbaarheid, bv. vaste routine met een dagschema à minder onrust en emotionele spanning
bij het kind
Deze voorbeelden tonen hoe de ouder de emotionele druk verlaagt door rust, acceptatie en niet-oordelende reacties
centraal te zetten.
4. Wat houdt het verlagen van cognitieve verwachtingen in?
Het verlagen van cognitieve verwachtingen betekent dat de ouder de denk- en taalbelasting (cognitieve complexiteit)
in communicatie aanpast aan het ontwikkelingsniveau van het kind. Het kind wordt dus niet te veel of te moeilijk mentaal
belast tijdens het praten.
Concreet houdt dit in:
• Eenvoudige, één vraag per keer stellen
• Vermijden van complexe denkvragen of ingewikkelde redeneringen
• Geen of minder “demand speech” (zoals opdrachten om uitgebreid te vertellen)
• Aansluiten bij wat het kind zelf initieert in plaats van nieuwe moeilijke onderwerpen te introduceren
• Gesprekken houden over het hier en nu en niet te abstract of ver weg in tijd/ideeën
• Het kind niet verplichten om alles gedetailleerd of uitgebreid te verwoorden
• Minder nadruk op “juist, volledig en complex antwoorden”
Het doel is om cognitieve overbelasting te vermijden, omdat dit volgens de praktijk het stotteren kan versterken.
Concrete voorbeelden:
• In plaats van een complexe vraag: “Kun je vertellen wat je allemaal precies hebt gedaan op school vandaag, met
wie je hebt gespeeld en waarom?” à zegt de ouder: “Je hebt op school gespeeld.”
• In plaats van “demand speech”: “Vertel eens aan mama wat je op school hebt gedaan.”
à ouder zegt: “Mama hoorde dat je iets leuks deed op school…” (en laat een pauze)
• Ouder stelt maar één eenvoudige vraag: “Heb je buiten gespeeld?” (in plaats van meerdere vragen tegelijk)
• Ouder introduceert geen nieuw moeilijk onderwerp, maar volgt het kind: Kind: “Ik heb getekend.” à ouder: “Je hebt
getekend.” (en blijft daarbij)
• In plaats van het kind te laten nadenken over oorzaak-gevolg of meningen: “Waarom denk je dat dat gebeurde?”
à “Dat gebeurde.” of “Je zag dat gebeuren.”
• Tijdens een boekje lezen: in plaats van diepgaande vragen: “Wat denk je dat er hierna gaat gebeuren en waarom?”
à “Kijk, de hond.”
• Ouder laat het kind vrij om te reageren of niet: “Hmm… op school werd er misschien geverfd…” (pauze)
à kind mag reageren, maar moet niet
• In plaats van meerdere concepten in één vraag: “Was het leuk op school en wat heb je allemaal geleerd en vond je
het moeilijk?” à “Was het leuk op school?”
• Ouder blijft bij het hier en nu tijdens spel: “Je bouwt een toren.” (niet: plannen, verklaren of analyseren)
• Ouder verwacht geen volledige of gedetailleerde verhalen, maar accepteert korte antwoorden of observaties
Deze voorbeelden tonen hoe de ouder de communicatie simpeler, concreter en minder denkbelastend maakt, zodat het
kind vlotter en met minder druk kan spreken.
3
