Samenvatting Verbintenissenrecht | Universiteit Gent | 2025/26

VERBINTENISSENRECHT
INLEIDING
BRONNEN VAN VERBINTENISSEN
WAT IS EEN VERBINTENIS?
Een verbintenis = een vinculum juris (=rechtsband) tussen twee of meer personen
waarbij de schuldeiser tegenover de schuldenaar op een in rechte afdwingbare wijze
aanspraak kan maken op een prestatie (art. 5.1 BW)
- In deze definitie zijn 4 onderdelen te onderscheiden:
Verbintenis = prestatie + schuldeiser (schuldvordering) en schuldenaar (schuld) +
rechtsband + juridische afdwingbaarheid
o Prestatie
 =voorwerp van de verbintenis
o Schuldeiser en schuldenaar
 =crediteur en debiteur
 =de partijen van de verbintenis
 de schuld
 = Verbintenis bekeken vanuit perspectief van de schuldenaar,
vanuit de pasiefzijde van een boekhoudkundige balans
 De schuldvordering
 = de verbintenis bekeken vanuit het perspectief vd
schuldeiser of vanuit de actiefzijde van een boekhoudkundige
balans
 = persoonlijk recht
o Rechtsband
 een verbintenis behelst een rechtsband tussen twee of meer
personen eerder dan een band tussen een persoon en een goed (in
tegenstelling tot wat geldt bij zakelijke rechten1)
o juridische afdwingbaarheid
 de mogelijkheid van rechtsdwang is essentieel voor het bestaan van
een verbintenis
 ‘indien nodig’ (art. 5.1 BW): de rechtsdwang is vereist namelijk niet
altijd een gerechtelijk initiatief
 Vb. in een verbintenis in een authentieke akte, vb. een
notariële akte, is op zich een uitvoerbare titel opgenomen
- 2 betekenissen van een verbintenis
o Betekenis van een verbintenis in de zin van art. 5.1 BW
 =de technische/eigenlijke betekenis
 Er is altijd een schuldeiser & een schuldenaar -> een verbintenis is
altijd wederkerig als rechtsband (er is een prestatie verschuldigd,
die in rechte kan worden afgedwongen, wanneer die niet
nagekomen wordt)
o De oneigenlijke betekenis -> art. 5.6, tweede lid BW
 Verbintenis als synoniem voor schuld
 Verbintenis kan dus eenzijdig zijn: slechts 1 partij heeft een schuld
 1 persoon is gehouden door een verbintenis (heeft een schuld), de
andere niet -> er is geen rechtsband
o Omdat het woord ‘verbintenis’ soms een rechtsband aanduid & soms een
schuld, ontstaan er interpretatieproblemen



1

, o Examenvraag: je krijgt artikel en moet uitleggen over welke soort
verbintenis het gaat
- Kan toegepast worden op allerlei verschillende gevallen
o Vb. koopcontract w gesloten -> hieruit ontstaan verschillende
verbintenissen
 Contract ≠ verbintenis, verbintenissen vloeien voort uit contract
 Bij koopcontract: Verbintenis tussen koper en verkoper, waarbij de
koper van verkoper kan eisen dat hij het goed zal leveren/afgeven
(koper = schuldeiser, verkoper = schuldenaar) + waarbij de
verkoper van de koper kan eisen dat hij de koopprijs zal betalen
(koper = schuldenaar, verkoper = schuldeiser
 Ze zijn beiden schuldeiser en beiden schuldenaar
 Er ontstaan dus 2 hoofdverbintenissen uit dit contract (er
ontstaan rechtsbanden)
o Verbintenissen vind je in de passiva (verplichtingen)
o Schuldvorderingen vind je bij de activa
 Wnr verbintenis niet voldoet aan geldigheidsvoorwaarden die
gesteld worden, kan deze nietig verklaard worden
o Vb. verbintenis tussen kind en ouder
 Ouders moeten zorgen voor het onderhoud van het kind -> er
ontstaat een verbintenis om kledij, voedsel, boekentas… te kopen
- Verbintenis staat tov een persoonlijk recht
o De schuldenaar heeft een schuld
De schuldeiser heeft een persoonlijk recht om dat te eisen
o Persoonlijk recht vs. Zakelijk recht
 Persoonlijk recht
 Relatief: enkel tegenwerpelijk tegen de schuldenaar
 geeft de bevoegdheid om iets te eisen van een bepaald
persoon
 Ontstaat uit een verbintenis
 Zakelijk recht
 Absoluut: tegenwerpelijk aan iedereen
o Zakelijk recht is dus sterker dan persoonlijk recht
 Een rechtstreekse band tussen een persoon en een goed
 Voorbeelden: eigendom, vruchtgebruik, erfdienstbaarheid,
pand, hypotheek.
 Contracten die een zakelijk recht vestigen zijn tegenwerpelijk
aan derden.
o Bij een koopovereenkomst ontstaan twee verbintenissen:
 De koper heeft een schuld tot betaling → de verkoper heeft een
persoonlijk recht op betaling.
 De verkoper heeft een schuld tot levering → de koper heeft een
persoonlijk recht op levering.
 Niets daarvan is een zakelijk recht. Het zakelijk recht (eigendom)
gaat pas over bij levering, niet door het contract zelf.

Veel verschillende soorten verbintenissen -> denken in verschillende hokjes
- Koopovereenkomst, Huurovereenkomst, Arbeidsovereenkomst, Pacht, testament, Lenen, ruil,
aannemen, erven, dading
- een schenking
o Wanneer prestatie niet wordt geleverd, kan de uitvoering in natura van die contractuele
verbintenis geeist worden in de rechtbank




2

, dus adhv een rechterlijke uitspraak + gerechtsdeurwaarder heb je nodig als je die
rechterlijke uitspraken wilt gaan afdwingen
- Huwelijk
o Een huwelijkscontract: Het ja-woord tussen partners op manier zoals het geregeld is ih oud
BW
o Formele rechtshandeling: Er moet w voldaan aan een aantal vormsvereisten (vb. huwelijk
moet gevormd worden met de ambtenaar van burgerlijke stand)
 Komen allemaal op een andere manier tot stand

HOE ONTSTAAT ZO’N VERBINTENIS? -> BRONNEN VAN VERBINTENISSEN
OPGESOMD IN HET BW

Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling, uit een oneigenlijk contract, uit de
buitencontractuele aansprakelijkheid, of uit de wet (art. 5.3, eerste lid BW)

het contract
- Een contract doet verbintenissen ontstaan, maar een verbintenis kan ook
ontstaan zonder contract.
- Verbintenissen kunnen ook ontstaan uit:
o onrechtmatige daad (buitencontractuele aansprakelijkheid),
o quasi-contracten (zaakwaarneming, onverschuldigde betaling),
o eenzijdige rechtshandelingen (beloning, aanbod),
o de wet (onderhoudsplicht, burenhinder, risico-aansprakelijkheid).
- Een verbintenis is dus een ruimer begrip dan een contract.
- Verschil tussen een contract en een overeenkomst naar positief recht
o Een contract is een overeenkomst die verbintenissen doet ontstaan. Een
overeenkomst is het ruimere begrip; niet elke overeenkomst is een
contract.

De rechtshandeling (+definitie van rechtshandeling: art. 1.3 BW) (+definitie van
eenzijdige rechtshandeling: art. 5.125 BW) (
- de concrete omstandigheden spelen een grote rol bij de beoordeling.
- rechtshandeling gesteld met de bedoeling om rechtsgevolgen te creeëren.
- Meerzijdige rechtshandelingen: Prototype van rechtshandeling = een contract
Je hebt ook eenzijdige rechtshandelingen vb. een testament, een opzegging van
een contract
o Je hebt geen aanvaarding nodig van anderen om rechtsgevolgen te creëren
(=soort bevoegdheid)
o Bij een eenzijdige wilsuiting (zoals een aanbod of een publieke belofte)
verbindt iemand zichzelf zonder dat er een contract is. De wet erkent die
wilsuiting als bron van verbintenissen.
 Voorbeeld eenzijdige rechtshandeling: een aanbod (zien we later)
indien je een aanbod doet is het verbindend dus je bent best dat je
hier een termijn aanhangt, doe je dat niet dan stelt de wet een
redelijke termijn voor (situatie per situatie te bekijken)
 Voorbeeld eenzijdige rechtshandeling: Je hond loopt weg en je
besluit posters om te hangen met daarbij de melding dat de vinder
een verloning krijgt – dit is dus bindend (ookal is het een publieke
oproep)
(Uitvoering van natura van de verbintenis van eigenaar hond kan
afgedwongen worden, want hij is verbonden door zijn eenzijdige
wilsuiting)




3

, 2 soorten buitencontractuele verbintenissen (vooral zien in 2 e bachelor -> minder
belangrijk)
De buitencontractuele aansprakelijkheid/de aansprakelijkheid uit (on)rechtmatige daad:
(boek 6 BW)
- Zodra er een aansprakelijkheid is vastgesteld, ontstaat er een verbintenis tot
schadevergoeding
o Aansprakelijkheid = de reden waarom iemand moet betalen
Verbintenis = de verplichting om te betalen
- Basisregel buitencontractuele aansprakelijkheid: fout die schade veroorzaakt doet
een verplichting tot
schadeherstel ontstaan (verbintenis tot schadeherstel)
o Als x gebeurt, dan y : als schade w veroorzaakt door fout van een ander,
dan moet die ander de schade herstellen
o Van toepassing op heel veel situaties
 ook buiten een contract om kan er een aanspraak bestaan
- Bestaat er een contract tussen 2 personen of niet?
Is er al een contractuele rechtsband tss de 2?
Vloeit de schade voort uit een verbintenis die uit het contract voortvloeit?
o Cumul mogelijk van contractuele en buitencontractuele aansprakelijkeheid
 Vb. ladder van schilder valt tijdens schilderen op de auto van de
particulier
 is aannemer contractueel of buitencontractueel aansprakelijk?
 ga na welke verbintenissen uit het contract voortvloeien
 Enkel contractuele aansprakelijkheid als er een contractuele
band staat tussen de 2.
 Stel schilder botst met ladder tg auto van de buur -> zal over
buitencontractuele aansprakelijkheid gaan, want er bestaat
geen contractuele band tss de aannemer en de buur
o Degene die aansprakelijk is kan enkel een verzekering hebben voor
buitencontractuele aansprakelijkheid, en niet voor een contractuele
o Bestaan van contractsbreuk verhinderd niet dat er ook sprake kan zijn van
een buitencontractuele fout
o Buitencontractuele aansprakelijkheid of de aansprakelijkheid uit
(on)rechtmatige daad (boek 6 BW)
 fout, schade en causaal verband moet bewezenworden
 Ook rechtmatige daad bv. burenhinder kan een verbintenis doen
ontstaan
 Voorbeeld: Papegaai die veel lawaai maakt waarvoor men bij de
vrederechter kan vragen om de buren te verplichten een
geluidsisolatie te installeren)

Quasi-contracten/oneigenlijke contracten:
- Oneigenlijke contracten zijn geen contracten, maar de wet koppelt er
rechtsgevolgen aan die sterk lijken op contractuele verbintenissen. Ze zijn dus een
bron van buitencontractuele verbintenissen.
- Voor elk van de oneigenlijke contracten zijn er bepaalde regels
o de zaakwaarneming (art. 5.128 – 5.132 BW)
 Hier ga je je moeien met de belangen van iemand anders
 Voorbeeld: Er is een storm en je gaat de buurvrouwen helpen
uit het water, maar daarbij gaan je kleren kapot – dan heb je
recht op een vergoeding wegens zaakwaarneming


4