Samenvatting Psychologie | Algemene & ontwikkelingspsychologie| VIVES | 2025/26

1 INLEIDING
1.1 WAT IS PSYCHOLOGIE?
= de wetenschap die het gedrag & mentale processen van het individu
bestudeert

Psychologie als wetenschap

Wetenschap Intuïtieve
kennis/pseudowetenschap
Geg  Objectief gegevens  Meningen of ideeën
verzamel verzamelen  Losse, willekeurige obs
en  Systematisch werken  Storende variabelen
 Storende variabelen aanwezig
uitsluiten
Theorie Herhaaldelijk toetsen Zomaar als waar aannemen


2 WAARNEMING (CONSTRUCTIE AANGEPAST WERELDBEELD)
2.1 HET WAARNEMINGSPROCES IN VOGELVLUCHT
Waarneming is een eigen constructie gebaseerd op info vanuit zintuigen.
Hersenen verwerken, ordenen & geven betekenis. Niet alle prikkels w
gebruikt, maar selectie

2.1.1 De lange weg tot waarneming

1. Fysische prikkels bereiken de zintuigen (met receptoren)
2. Receptoren zetten prikkels om in zenuwimpulsen (=transductie)
3. Die zenuwimpulsen zijn ruwe info die doorgestuurd w naar hersenen
4. Hersenen interpreteren deze impulsen & creëren de ervaring v
waarnemen

 Waarneming is activiteit waar het hele individu bij betrokken uit
(zintuigen werken niet apart, maar w vergeleken & op elkaar betrokken)

Processen die waarneming beïnvloeden

 Motoriek : zoeken/vermijden actief prikkels (nt
passief)
 Geheugen : zorgt dat we direct betekenis
toekennen
 Fantasie & denken : vanuit verwachtingen kunnen
we dingen zien
 Behoeften, interesses, emoties : bepalen selectie & betekenis uit
brede info

,Gewaarwordingen & waarnemingen

Gewaarwordingen (sensaties) Waarnemingen (percepten)

 Wat je zintuigen registeren  Betekenis die prikkel krijgt
 Het ruwe materiaal  Ordent, combineert prikkels
 Passief, puur fysiek,  Tot gestructureerd/zinvol
onbewerkt geheel



2.1.2 De 3 psychologische activiteiten

1. Selecteren: wat dringt door tot mijn bewustzijn?
 Gebruiken slechts een beperkt deel van de vele prikkels
 Rest blijft onderweg hangen & slaagt niet om tot bewustzijn dr
te dringen
 Selectief proces

2. Structureren: welke structuur zoekt mijn brein hierin?
 Prikkels worden samengevoegd tot gehelen
 Deze gehelen hebben eigenschappen die niet id losse prikkels
zitten

3. Interpreteren: welke betekenis ken ik hieraan toe?
 Geen inhoudsloze structuren, maar herkenbare dingen &
situaties
 Betekenis geven obv herinneringen, emoties & context
 Waarnemen is altijd een zingevende activiteit

 Deze processen lopen niet chronologisch maar door elkaar, beïnvloeden
elkaar

2.2 WAARNEMEN IS SELECTEREN
2.2.1 De verschillende zintuigen
Wat we waarnemen hangt af van onze zintuigen

1. Exteroceptieve zintuigen
= ontvangen info van buitenaf (5 klassieke)
 Afstandszintuigen (zien, horen)
 Nabijheidszintuigen (tast, smaak, reuk)

2. Interoceptieve zintuigen
= ontvangen info v binnenuit (honger, misselijk)

3. Proprioceptieve zintuigen

, = info over houding & beweging vh lichaam
 Bewegingszin (info uit receptoren in bewegingsapparaat)
 Evenwichtszin (info uit aparte orgaantjes ih binnenoor)

2.2.2 Het waarneembare spectrum
Ieder zintuig is gespecialiseerd ih opvangen & verwerken v een bepaalde
soort prikkel

Adequate prikkel = de energievorm waarvoor receptor het meest
gevoelig is (beperkt)

 Zicht : 380-700mm
 Gehoor : 20-20 000 Hz
2.2.3 De minimumintensiteit vd prikkels
Prikkels moeten voldoende intens zijn om ze effectief te kunnen
waarnemen

1. Absolutie drempel
= min intensiteit om prikkel te waarnemen, verschilt per leeftijd
(stijgt hoe ouder)

2. Pijndrempel
= ligt hoger dan het punt waarop weefsel optreedt, maximumgrens

3. Differentiële drempel
= minimaal verschil tussen 2 prikkels om ze te onderscheiden

2.2.4 De selectieve aandacht
= het mechanisme dat bepaalt welke prikkels uit enorme informatiestroom
doordringen tot ons bewustzijn (= soort filter/barrière)

 Zonder zouden we overweldig w door alle prikkels die tegelijk
binnenkomen
 Slechts klein deel van alle zintuigelijke info bereikt echt ons
bewustzijn
 Rest blijft op achtergrond of w volledig genegeerd

Factoren die invloed hebben op de aandachtselectie

Externe factoren (eigenschappen van prikkel)

 Intensiteit/grootte  Verandering
 Contrast  Beweging

 Constante, onveranderlijke prikkels w na een tijd genegeerd, ons
bewustzijn went eraan (=habituatie) zoals je kleren die je niet meer voelt

, Interne factoren (eigenschappen van jezelf)

 Behoeften  Verwachtingen
 Interesses  Emoties

 Je aandacht w gestuurd door wat je nodig hebt, voelt & verwacht

Belangrijke fenomenen

Cocktailpartyfenomeen: in drukke omgeving kan je maar 1 gesprek
volgen, maar je hoort toch je naam wanneer iemand iets zegt  bewijst
dat aandacht selectief & gevoelig is

Blindzienfenomeen: mensen met visuele schade zeggen dat ze niet
zien, maar ku toch bewegingen ontwijken & richting v lichtflits raden 
brein verwerkt visuele info onbewust

2.3 WAARNEMEN IS STRUCTUREREN
2.3.1 Figuur & achtergrond
Wanneer zintuigelijke info binnenkomt, maakt je brein automatisch een
onderscheid:

 Figuur : datgene waarop je aandacht valt
 Achtergrond : alles eromheen

 Dit gebeurt spontaan, zelfs bij de kleinste aanwijzing ih prikkelpatroon

 Als er geen verschil is in prikkels  geen figuur-achtergrond
 Zodra er een klein verschil is  brein splits het beeld op
 Figuur trekt het meest aandacht (meer details, merkt snellere
veranderingen op)

Deze opdeling bestaat niet id prikkel zelf. Op het netvlies staat gewoon
een patroon v licht & donker. Je brein maakt er figuur & achtergrond van

Omkeerbare figuren: sommige beelden kun je op 2 manieren zien, je
perceptie kan spontaan wisselen  bewijst dat structuren actief is

2.3.2 Structureringsfactoren
De bijdrage van de gestaltpsychologie

Het beschrijft wetten die tonen hoe ons brein prikkels ordent tot gehelen

1. Wet v nabijheid : elementen die dicht bij elkaar staan, horen
samen
2. Wet v gelijkheid : elementen die op elkaar lijken, horen samen
3. Wet v gemeemsch lot : dingen die in zelfde richting bewegen, horen
samen