FARMACOLOGIE
Inhoud
1. Wat is farmacologie?...................................................................................................... 4
1.1 Definitie..................................................................................................................... 4
1.2 Werking van geneesmiddelen....................................................................................4
1.3 Grondstoffen voor geneesmiddelen...........................................................................5
1.4 Naamgeving van geneesmiddelen.............................................................................5
bereidingen in de apotheek.......................................................................................... 5
Farmaceutische specialiteiten......................................................................................6
VOS-voorschrift............................................................................................................. 6
1.5 De farmacologische fasen.......................................................................................... 7
De farmaceutische fase................................................................................................7
De farmacokinetische fase...........................................................................................7
De farmacodynamische fase........................................................................................7
De farmacotherapeutische fase....................................................................................7
2. De farmaceutische fase..................................................................................................8
2.1 De toedieningsvormen van GMn................................................................................8
Vaste en halfvaste vorm............................................................................................... 8
Vloeibare vorm............................................................................................................. 9
Implantaten.................................................................................................................. 9
Gasvormig.................................................................................................................... 9
Dampvormig................................................................................................................. 9
2.2 toedieningswijzen van geneesmiddelen....................................................................9
Enterale toediening.................................................................................................... 10
Parentale toediening.................................................................................................. 11
Topische toediening................................................................................................... 12
3. De farmacokinetische fase............................................................................................ 13
3.1 Transport van farmaca doorheen celmembraan......................................................13
3.1.1 Paracellulair transport.......................................................................................14
3.1.2 Passieve diffusie................................................................................................ 14
3.1.3 Carrier-gemedieerd transport............................................................................14
3.1.4 Pinocytose......................................................................................................... 15
3.2 Compartimenten...................................................................................................... 15
3.3 Plasmaconcentratie-tijdcurve..................................................................................16
3.4 De farmacokinetische processen (ADME)................................................................18
3.4.1 Absorptie (resorptie).......................................................................................... 19
1
, 3.4.2 Distributie.......................................................................................................... 21
3.4.3 Eliminatie........................................................................................................... 24
3.5 Halfwaardetijd......................................................................................................... 28
3.6 Dosering (posologie)................................................................................................ 28
Eénmalige intraveneuze toediening...........................................................................29
Eénmalige extravasculaire toediening........................................................................29
Herhaalde toediening................................................................................................. 29
Herhaalde extravasculaire toediening........................................................................29
Continue intraveneus infuus.......................................................................................29
Dosisaanpassing......................................................................................................... 30
4. De farmacodynamische fase......................................................................................... 31
4.1 Aangrijpingspunten van GM op moleculair niveau...................................................31
4.1.1 Receptoren als aangrijpingspunt.......................................................................32
4.1.2 Ionenkanalen als aangrijpingspunt....................................................................34
4.1.3 Enzymen als aangrijpingspunt...........................................................................35
4.1.4 Transporteiwitten als aangrijpingspunt..............................................................35
4.2 Gevoeligheid van de receptor..................................................................................36
4.2.1 Downregulatie van receptoren..........................................................................36
4.2.2 Upregulatie........................................................................................................ 36
4.3 Farmacon en orgaanrespons...................................................................................37
5. De farmacotherapeutische fase....................................................................................39
5.1 Oorzaken van variabiliteit in geneesmiddelrespons.................................................39
5.1.1 Toediening......................................................................................................... 39
5.1.2 Demografische factoren....................................................................................40
5.1.3 Ziekte................................................................................................................ 41
5.1.4 Interacties......................................................................................................... 41
5.2 Bijwerkingen............................................................................................................ 45
5.2.1 Bijwerkingen bij normale dosis..........................................................................45
5.2.2 Overgevoeligheidsreacties................................................................................46
5.2.3 Afhankelijkheid of verslaving.............................................................................47
Hoofdstuk 6 – Farmacotherapie bij risicogroepen.............................................................47
6.1 Neonaten en kinderen............................................................................................. 47
6.2 Ouderen................................................................................................................... 48
6.3 LIS – Leverinsufficiëntie........................................................................................... 48
6.4 NIS – Nierinsufficiëntie............................................................................................. 49
6.5 Zwangerschap......................................................................................................... 49
6.6 Tijdens de lactatie................................................................................................... 51
Hoofdstuk 7 – De ontwikkeling en verstrekking van een geneesmiddel............................51
2
, 7.1 De ontwikkeling van een geneesmiddel...................................................................52
7.2 Wettelijke bepalingen.............................................................................................. 53
7.2.1 Voorschrijfrecht................................................................................................. 53
7.2.2 Het voorschrift................................................................................................... 54
7.3 Terugbetalingsmodaliteiten..................................................................................55
7.4 De verstrekking van een geneesmiddel...................................................................56
7.4.1 Informatie voor een goed gebruik......................................................................56
7.4.2 Off-label gebruik................................................................................................ 57
Hoofdstuk 8 – Farmacologische zorg.................................................................................58
8.1 Bewaren van geneesmiddelen.................................................................................58
8.2 Medicatiefouten....................................................................................................... 59
8.3 Medicatie veilig toedienen.......................................................................................59
8.3.1 Medicatie voorschrijven.....................................................................................60
8.3.2 Medicatie voorbereiden.....................................................................................60
8.3.3 Medicatie toedienen.......................................................................................... 60
8.4 Begeleiding bij therapietrouw..................................................................................62
8.4.1 Soorten inadequate therapietrouw....................................................................62
8.4.2 Beïnvloedende factoren.....................................................................................62
8.4.3 Vroedkundige rol bij therapietrouw....................................................................63
Beste studenten,
Om jullie voor te bereiden op het examen Algemene Farmacologie heb ik per vraagtype
een voorbeeldvraag opgemaakt. De vraagtypes die aan bod kunnen komen zijn:
Meerkeuzevraag
Meerkeuzevraag met meerdere antwoordmogelijkheden
Invulvraag
Hotspotvraag
Matchvraag
Rangschikvraag
Vraag met getal
Elke vraag staat op 1 punt, met uitzondering voor de 'Meerkeuzevraag met meerdere
antwoordmogelijkheden' en 'Matchvragen' die op 2 punten staan. Er wordt niet gewerkt
met giscorrectie, behalve bij de 'Meerkeuzevragen met meerdere
antwoordmogelijkheden'. Bij deze vragen wordt bij keuze van een foutief deelantwoord
evenveel afgetrokken als dat je scoort bij een juist deelantwoord. Je score voor deze
vraag is nooit minder dan nul.
Bij een hotspotvraag klik je op de figuur op de juiste plaats. Wil je je antwoord wijzigen,
klik op de knop wissen om een nieuwe plaats te kiezen.
3
, Voor het medisch rekenen worden 'Vragen met getal' gebruikt. Hierbij is het belangrijk
om bij elke vraag de richtlijnen goed na te lezen. Deze kunnen zijn:
Typ het juiste afgeronde getal (zonder decimalen) en zonder eenheden.
Typ het juiste getal in zonder eenheden en tot op 1 decimaal nauwkeurig. Gebruik
een komma (,) en geen punt (.)
Het examen zal ongeveer een 40-tal theoretische vragen bevatten en een 15-tal vragen
rond medisch rekenen.
Ik wil jullie tevens nog attent maken op volgende bijzondere bepaling: 'Indien de student
voor de 'vragen rond medisch rekenen' de helft van de punten niet haalt, dan wordt het
totaalcijfer van dit OLA (= eindtotaal van deel 1 en deel 2) met 50% verminderd.'
Mochten jullie nog vragen hebben, laat het dan niet om mij te contacteren.
Met vriendelijke groet en alvast veel succes.
Mevr. Demey Amber
VOORBEELDVRAGEN TOLEDO
1. WAT IS FARMACOLOGIE?
1.1 DEFINITIE
“De wetenschap die de wisselwerking onderzoekt tussen levende organismen en
scheikundige stoffen.”
Farmacon of geneesmiddel (GM):
- GMn vaak de oorzaak van bijwerkingen en iatrogene ziekten
- Vage grens tussen farmacologie en toxicologie
- Werking van een GM en het al dan niet optreden van bijwerkingen afhankelijk van
veel factoren
- Inzicht in deze factoren door de vroedvrouw belangrijk voor het oordeelkundig
voorschrijven en toedienen van GMn
Behandelen of therapie (curatief) of voorkomen of profylactisch (preventief) van oorzaak,
symptomen en gevolgen van ziekte.
GM moet voldoen aan voorschrift uit farmacopee = wettelijk handboek over kunst van
geneesmiddelenbereiding.
1.2 WERKING VAN GENEESMIDDELEN
Causale therapie
- Oorzakelijke of curatieve behandeling. Bv. Bestrijding van pathogene bacterie met
een juist aangepast antibioticum.
Profylactische therapie
4
Inhoud
1. Wat is farmacologie?...................................................................................................... 4
1.1 Definitie..................................................................................................................... 4
1.2 Werking van geneesmiddelen....................................................................................4
1.3 Grondstoffen voor geneesmiddelen...........................................................................5
1.4 Naamgeving van geneesmiddelen.............................................................................5
bereidingen in de apotheek.......................................................................................... 5
Farmaceutische specialiteiten......................................................................................6
VOS-voorschrift............................................................................................................. 6
1.5 De farmacologische fasen.......................................................................................... 7
De farmaceutische fase................................................................................................7
De farmacokinetische fase...........................................................................................7
De farmacodynamische fase........................................................................................7
De farmacotherapeutische fase....................................................................................7
2. De farmaceutische fase..................................................................................................8
2.1 De toedieningsvormen van GMn................................................................................8
Vaste en halfvaste vorm............................................................................................... 8
Vloeibare vorm............................................................................................................. 9
Implantaten.................................................................................................................. 9
Gasvormig.................................................................................................................... 9
Dampvormig................................................................................................................. 9
2.2 toedieningswijzen van geneesmiddelen....................................................................9
Enterale toediening.................................................................................................... 10
Parentale toediening.................................................................................................. 11
Topische toediening................................................................................................... 12
3. De farmacokinetische fase............................................................................................ 13
3.1 Transport van farmaca doorheen celmembraan......................................................13
3.1.1 Paracellulair transport.......................................................................................14
3.1.2 Passieve diffusie................................................................................................ 14
3.1.3 Carrier-gemedieerd transport............................................................................14
3.1.4 Pinocytose......................................................................................................... 15
3.2 Compartimenten...................................................................................................... 15
3.3 Plasmaconcentratie-tijdcurve..................................................................................16
3.4 De farmacokinetische processen (ADME)................................................................18
3.4.1 Absorptie (resorptie).......................................................................................... 19
1
, 3.4.2 Distributie.......................................................................................................... 21
3.4.3 Eliminatie........................................................................................................... 24
3.5 Halfwaardetijd......................................................................................................... 28
3.6 Dosering (posologie)................................................................................................ 28
Eénmalige intraveneuze toediening...........................................................................29
Eénmalige extravasculaire toediening........................................................................29
Herhaalde toediening................................................................................................. 29
Herhaalde extravasculaire toediening........................................................................29
Continue intraveneus infuus.......................................................................................29
Dosisaanpassing......................................................................................................... 30
4. De farmacodynamische fase......................................................................................... 31
4.1 Aangrijpingspunten van GM op moleculair niveau...................................................31
4.1.1 Receptoren als aangrijpingspunt.......................................................................32
4.1.2 Ionenkanalen als aangrijpingspunt....................................................................34
4.1.3 Enzymen als aangrijpingspunt...........................................................................35
4.1.4 Transporteiwitten als aangrijpingspunt..............................................................35
4.2 Gevoeligheid van de receptor..................................................................................36
4.2.1 Downregulatie van receptoren..........................................................................36
4.2.2 Upregulatie........................................................................................................ 36
4.3 Farmacon en orgaanrespons...................................................................................37
5. De farmacotherapeutische fase....................................................................................39
5.1 Oorzaken van variabiliteit in geneesmiddelrespons.................................................39
5.1.1 Toediening......................................................................................................... 39
5.1.2 Demografische factoren....................................................................................40
5.1.3 Ziekte................................................................................................................ 41
5.1.4 Interacties......................................................................................................... 41
5.2 Bijwerkingen............................................................................................................ 45
5.2.1 Bijwerkingen bij normale dosis..........................................................................45
5.2.2 Overgevoeligheidsreacties................................................................................46
5.2.3 Afhankelijkheid of verslaving.............................................................................47
Hoofdstuk 6 – Farmacotherapie bij risicogroepen.............................................................47
6.1 Neonaten en kinderen............................................................................................. 47
6.2 Ouderen................................................................................................................... 48
6.3 LIS – Leverinsufficiëntie........................................................................................... 48
6.4 NIS – Nierinsufficiëntie............................................................................................. 49
6.5 Zwangerschap......................................................................................................... 49
6.6 Tijdens de lactatie................................................................................................... 51
Hoofdstuk 7 – De ontwikkeling en verstrekking van een geneesmiddel............................51
2
, 7.1 De ontwikkeling van een geneesmiddel...................................................................52
7.2 Wettelijke bepalingen.............................................................................................. 53
7.2.1 Voorschrijfrecht................................................................................................. 53
7.2.2 Het voorschrift................................................................................................... 54
7.3 Terugbetalingsmodaliteiten..................................................................................55
7.4 De verstrekking van een geneesmiddel...................................................................56
7.4.1 Informatie voor een goed gebruik......................................................................56
7.4.2 Off-label gebruik................................................................................................ 57
Hoofdstuk 8 – Farmacologische zorg.................................................................................58
8.1 Bewaren van geneesmiddelen.................................................................................58
8.2 Medicatiefouten....................................................................................................... 59
8.3 Medicatie veilig toedienen.......................................................................................59
8.3.1 Medicatie voorschrijven.....................................................................................60
8.3.2 Medicatie voorbereiden.....................................................................................60
8.3.3 Medicatie toedienen.......................................................................................... 60
8.4 Begeleiding bij therapietrouw..................................................................................62
8.4.1 Soorten inadequate therapietrouw....................................................................62
8.4.2 Beïnvloedende factoren.....................................................................................62
8.4.3 Vroedkundige rol bij therapietrouw....................................................................63
Beste studenten,
Om jullie voor te bereiden op het examen Algemene Farmacologie heb ik per vraagtype
een voorbeeldvraag opgemaakt. De vraagtypes die aan bod kunnen komen zijn:
Meerkeuzevraag
Meerkeuzevraag met meerdere antwoordmogelijkheden
Invulvraag
Hotspotvraag
Matchvraag
Rangschikvraag
Vraag met getal
Elke vraag staat op 1 punt, met uitzondering voor de 'Meerkeuzevraag met meerdere
antwoordmogelijkheden' en 'Matchvragen' die op 2 punten staan. Er wordt niet gewerkt
met giscorrectie, behalve bij de 'Meerkeuzevragen met meerdere
antwoordmogelijkheden'. Bij deze vragen wordt bij keuze van een foutief deelantwoord
evenveel afgetrokken als dat je scoort bij een juist deelantwoord. Je score voor deze
vraag is nooit minder dan nul.
Bij een hotspotvraag klik je op de figuur op de juiste plaats. Wil je je antwoord wijzigen,
klik op de knop wissen om een nieuwe plaats te kiezen.
3
, Voor het medisch rekenen worden 'Vragen met getal' gebruikt. Hierbij is het belangrijk
om bij elke vraag de richtlijnen goed na te lezen. Deze kunnen zijn:
Typ het juiste afgeronde getal (zonder decimalen) en zonder eenheden.
Typ het juiste getal in zonder eenheden en tot op 1 decimaal nauwkeurig. Gebruik
een komma (,) en geen punt (.)
Het examen zal ongeveer een 40-tal theoretische vragen bevatten en een 15-tal vragen
rond medisch rekenen.
Ik wil jullie tevens nog attent maken op volgende bijzondere bepaling: 'Indien de student
voor de 'vragen rond medisch rekenen' de helft van de punten niet haalt, dan wordt het
totaalcijfer van dit OLA (= eindtotaal van deel 1 en deel 2) met 50% verminderd.'
Mochten jullie nog vragen hebben, laat het dan niet om mij te contacteren.
Met vriendelijke groet en alvast veel succes.
Mevr. Demey Amber
VOORBEELDVRAGEN TOLEDO
1. WAT IS FARMACOLOGIE?
1.1 DEFINITIE
“De wetenschap die de wisselwerking onderzoekt tussen levende organismen en
scheikundige stoffen.”
Farmacon of geneesmiddel (GM):
- GMn vaak de oorzaak van bijwerkingen en iatrogene ziekten
- Vage grens tussen farmacologie en toxicologie
- Werking van een GM en het al dan niet optreden van bijwerkingen afhankelijk van
veel factoren
- Inzicht in deze factoren door de vroedvrouw belangrijk voor het oordeelkundig
voorschrijven en toedienen van GMn
Behandelen of therapie (curatief) of voorkomen of profylactisch (preventief) van oorzaak,
symptomen en gevolgen van ziekte.
GM moet voldoen aan voorschrift uit farmacopee = wettelijk handboek over kunst van
geneesmiddelenbereiding.
1.2 WERKING VAN GENEESMIDDELEN
Causale therapie
- Oorzakelijke of curatieve behandeling. Bv. Bestrijding van pathogene bacterie met
een juist aangepast antibioticum.
Profylactische therapie
4
