NIEUWS & JOURNALISTIEK
NIEUWSGEBRUIK
CIJFERS OVER DIGITAAL NIEUWSGEBRUIK
Reuters Institute for the Study of Journalism:
= belangrijk(st)e bron; jaarlijkse survey in 40+ landen wereldwijd
Belangrijk: sectie 1 kennen van digital news report (kijk reader)
- Gebruik van traditionele media als nieuwsbron daalt, gebruik van sociale media en
online platformen als nieuwsbron stijgt
- Journalisten krijgen meer en meer concurrentie van influencers (incl. celebrity’s,
politieke influencers, enz.)
- Toenemend gebruik van ‘visuele’ online platformen voor nieuws en informatie
(YouTube, TikTok, Instagram, …)
o Vooral bij jongeren, bij ouderen is het eeerder Facebook
- Paradox: groeiende bezorgdheid over desinformatie, ondanks dat men
desinformatie en misleiding vooral associeert met sociale media en online
platformen.
5 EIGENSCHAPPEN VAN NIEUWSGEBRUIK
NIEUWSCONSUMPTIE IS GEBASEERD OP VERTROUWEN
- Dalend nieuwsvertrouwen
- Maar: vertrouwen in gevestigde nieuwsmerken hoger dan op sociale media
- Belang van nieuwgewoontes (uitdaging voor nieuwsmedia: toekomstige
generaties bereiken)
Opvallend:
- vertrouwen in gevestigde nieuwsmerken (publieke omroep, kranten, …) is
hoger dan in nieuws op sociale media (“ze staan vol met fake news, advertenties
en propaganda”).
- Dit is paradoxaal: het vertrouwen in nieuws op sociale media is niet groot maar
we blijven ze wel gebruiken om het nieuws te volgen. Dit is natuurlijk ook
frustrerend voor nieuwsmerken want ze worden meer vertrouwd maar niet langer
bezocht. Dus het is niet omdat we meer keuze en mogelijkheden hebben om het
nieuws te volgen op eender welk kanaal en vorm, dat onze waardering voor die
journalistieke productie groeit. Integendeel, we vinden ze vaak niet altijd even
betrouwbaar en vinden dat ze hun werk niet goed doen (we vinden het zelfs niet
de moeite om daarvoor te betalen).
- Belang van nieuwsgewoontes (uitdaging: toekomstige generaties bereiken):
het belang van TikTok is wereldwijd toegenomen als nieuwskanaal. TikTok is een
video-platform en video werkt ook heel goed op andere sociale mediakanalen. Dus
het nieuws brengen op een visuele manier in plaats van via tekst lijkt een tendens
te zijn, zeker bij jongeren. Nieuws-podcasting of audioformats ontwikkelen zich
ook. Je ziet dit allemaal heel snel gaan en verschuiven. Dit kan frustrerend zijn
voor nieuwsredacties; veel onzekerheid, je weet niet of iets binnen een aantal jaar
nog interessant kan zijn.
,NIEUWSCONSUMPTIE IS CROSSMEDIAAL :
- Mix van 3 ‘lagen’ van nieuwsgebruik
o Klassieke laag:
Nieuws via klassieke media zoals televisie, radio, kranten,
magazines, …
De meeste mensen vinden het belangrijk nieuws te volgen en doen
dit in grote mate via de klassieke kanalen. Dus de klassieke media
blijven een belangrijke rol spelen. Hoe ouder de bevolking, hoe
belangrijker de eerste laag, maar bij geen enkele leeftijdsgroep
verdwijnt deze laag volledig.
o Online laag:
Nieuwswebsites, nieuwsapps, zoekmachines, ...
o Socialemedia-laag:
Nieuws via Facebook, X/Twitter, Instagram, TikTok, ...
- Wel een trend naar video voor nieuws
- Gevolgen: een ‘high-choice’ mediaomgeving, informatieovervloed in een
aandachtseconomie
o = je hebt enorm veel mogelijkheden (gratis&betalend) om je sterk en goed
te informeren over wat relevant is en wat er omgaat in de wereld
o Informatieovervloed: we kunnen onmogelijk alles wat er gebeurt brengen,
kan niet allemaal worden geconsumeerd op 1 dag
We combineren voortdurend al de verschillende lagen: mix van klassieke nieuwsmedia,
online nieuwskanalen en sociale media.
High-choice-omgeving en minder merktrouw: we hebben heel veel keuze maar die
keuze is tegelijkertijd de verklaring waardoor er minder merktrouw is
(je kan je eigenlijk niet meer herinneren of je een nieuwsbericht van een bepaald
merk zoals HLN, de Standaard of vrtnws hebt gezien door de overvloed).
NIEUWSCONSUMPTIE IS MEER EN MEER GRATIS:
Ontbundeling
minder betaalbereidheid
NIEUWSCONSUMPTIE WORDT MEER GEPERSONALISEERD :
- Meer aanbevolen nieuws door algoritmes op sociale media
- Gepersonaliseerd door ‘search’: opzoeken van nieuws
- Ondanks sceptische attitude tegenover AI en nieuws
,Doordat we de smartphone meer en meer centraal zijn gaan zetten, wordt
nieuwsconsumptie meer individueel: het is geen sociale maar vaak een solitaire
activiteit of een persoonlijke ervaring dat we zelf kunnen cureren (we kunnen zelf
bepalen wat we wel of niet te zien krijgen).
Nieuwspersonalisering + stijgend scepticisme tegenover algoritmes:
- sociale media maken aan de hand van algoritmes nieuws op maat (op basis van
jouw profiel en gedrag). Dus als je iets op sociale media zag passeren, weet je niet
of de andere persoon dit ook heeft gezien op zijn feed. De papieren krant
daarentegen is voor iedereen hetzelfde (je kan er wel zaken overslaan, maar
het is minder te personaliseren). Vaak zijn die producten (krant of journaal)
socialer; we consumeren ze in het bijzijn van anderen en gaan er ook meer over
praten.
NIEUWSCONSUMPTIE IS VAKER INCIDENTEEL:
- Nieuws is niet altijd intentioneel, maar ook vaak incidenteel
o ‘nieuws tegenkomen’
- Als tijdverdrijf doorheen de dag, tijdens andere bezigheden nieuwsmoeheid
en nieuwsmijding
- Nieuwsmoeheid = we hebben het gevoel dat nieuws soms té aanwezig is en té
vaak voorbij komt
- Nieuws- of informatierepertoire
o = de persoonlijke crossmediale waaier aan nieuwsmedia die mensen
raadplegen om op de hoogte te blijven van de actualiteit
Verschilt van persoon tot persoon
Maar is deels bepaald door sociale structuren
- Nieuws veel meer situeren binnen dagelijkse context hoe mensen leven
- Mensen gaan door nieuws te consumeren bepaalde informatieve behoeften
invullen, maar niet altijd want soms krijgen we nieuws toevallig aangeboden of
komt het vanzelf tot bij ons
*TEKST: Incidentality on a continuum: a comparative conceptualization of incidental news
consumption
TEKST: INCIDENTEEL NIEUWSGEBRUIK
= = audiences’ encounters with news content which they were not purposively seeking
<--> intentioneel nieuwsgebruik
- Theoretisch kader
o Structuratietheorie (Giddens): focus op zowel het individuele gedrag
(agency) op microniveau als op de structuren die de ‘agency’ begrenzen
(en mogelijk maken) op meso- en macroniveau
- Methode:
o 200 interviews met nieuwsconsumenten in vijf landen (Argentinië, Finland,
Israël, Japan, VS) (2016-2019)
o Emisch perspectief (insider view)
, = vanuit hun eigen dagelijks leven vertellen hoe ze met nieuws in
contact komen – hele dag doorlopen; via welk kanaal, wanneer, zelf
aangezet, …
- Bevindingen:
o Meeste mensen combineren incidentele met intentionele
nieuwsconsumptie continuum van incidenteel over ‘gecureerd’ tot
intentioneel
Geen dichotomie
Ook nieuwsmijding als continuüm, van actief ‘afhaken’ tot selectief
consumeren
Meeste mensen combineren incidentele met intentionele nieuwsconsumptie continuum
van incidenteel tot intentioneel
- Op microniveau: (voor elk individu anders)
o Intentioneel nieuwsgebruik door vaste nieuwsroutines
o Incidenteel nieuwsgebruik voornamelijk via tv en sociale media
- Op mesoniveau:
o Rol van familie en huisgenoten
o Rol van werkomgeving en collega’s
o Rol van vrienden
- Op macroniveau:
o Verschillen per land
o Politieke cintext en grote gebeurtenissen als factors voor intentioneel
nieuwsgebruik
LES 2: WAT IS JOURNALISTIEK?
Wat is een (beroeps)journalist?
- Beschermde titel van ‘beroepsjournalist’
- Profiel en werkvoorwaarden van de Belgische beroepsjournalist
Definitie, functies en rollen van journalistiek
- Mark Deuze: 5 basiswaarden van journalistiek
- Hanitzsch & Vos: 6 democratische/politieke functies (18 rollen) van journalistiek
DEFINITIE BEROEPSJOURNALIST
Beroepsjournalist = iemand die werkt voor algemene nieuwsmedia (kranten en
omroepen) actief in de daglijkse journalistiek
Journalist van Beroep = iemand die werkt voor de vakpers, maandbladen, magazines,
niche magazines, …
De journalistiek is (g)een beschermd beroep:
Donsbach zegt dat de journalistiek zich voordoet als beroep maar het geen beschermd
beroep is. Normaal gezien worden beroepen die opereren op terreinen die essentieel zijn
voor het functioneren van een samenleving en die verband houden met belangrijke
NIEUWSGEBRUIK
CIJFERS OVER DIGITAAL NIEUWSGEBRUIK
Reuters Institute for the Study of Journalism:
= belangrijk(st)e bron; jaarlijkse survey in 40+ landen wereldwijd
Belangrijk: sectie 1 kennen van digital news report (kijk reader)
- Gebruik van traditionele media als nieuwsbron daalt, gebruik van sociale media en
online platformen als nieuwsbron stijgt
- Journalisten krijgen meer en meer concurrentie van influencers (incl. celebrity’s,
politieke influencers, enz.)
- Toenemend gebruik van ‘visuele’ online platformen voor nieuws en informatie
(YouTube, TikTok, Instagram, …)
o Vooral bij jongeren, bij ouderen is het eeerder Facebook
- Paradox: groeiende bezorgdheid over desinformatie, ondanks dat men
desinformatie en misleiding vooral associeert met sociale media en online
platformen.
5 EIGENSCHAPPEN VAN NIEUWSGEBRUIK
NIEUWSCONSUMPTIE IS GEBASEERD OP VERTROUWEN
- Dalend nieuwsvertrouwen
- Maar: vertrouwen in gevestigde nieuwsmerken hoger dan op sociale media
- Belang van nieuwgewoontes (uitdaging voor nieuwsmedia: toekomstige
generaties bereiken)
Opvallend:
- vertrouwen in gevestigde nieuwsmerken (publieke omroep, kranten, …) is
hoger dan in nieuws op sociale media (“ze staan vol met fake news, advertenties
en propaganda”).
- Dit is paradoxaal: het vertrouwen in nieuws op sociale media is niet groot maar
we blijven ze wel gebruiken om het nieuws te volgen. Dit is natuurlijk ook
frustrerend voor nieuwsmerken want ze worden meer vertrouwd maar niet langer
bezocht. Dus het is niet omdat we meer keuze en mogelijkheden hebben om het
nieuws te volgen op eender welk kanaal en vorm, dat onze waardering voor die
journalistieke productie groeit. Integendeel, we vinden ze vaak niet altijd even
betrouwbaar en vinden dat ze hun werk niet goed doen (we vinden het zelfs niet
de moeite om daarvoor te betalen).
- Belang van nieuwsgewoontes (uitdaging: toekomstige generaties bereiken):
het belang van TikTok is wereldwijd toegenomen als nieuwskanaal. TikTok is een
video-platform en video werkt ook heel goed op andere sociale mediakanalen. Dus
het nieuws brengen op een visuele manier in plaats van via tekst lijkt een tendens
te zijn, zeker bij jongeren. Nieuws-podcasting of audioformats ontwikkelen zich
ook. Je ziet dit allemaal heel snel gaan en verschuiven. Dit kan frustrerend zijn
voor nieuwsredacties; veel onzekerheid, je weet niet of iets binnen een aantal jaar
nog interessant kan zijn.
,NIEUWSCONSUMPTIE IS CROSSMEDIAAL :
- Mix van 3 ‘lagen’ van nieuwsgebruik
o Klassieke laag:
Nieuws via klassieke media zoals televisie, radio, kranten,
magazines, …
De meeste mensen vinden het belangrijk nieuws te volgen en doen
dit in grote mate via de klassieke kanalen. Dus de klassieke media
blijven een belangrijke rol spelen. Hoe ouder de bevolking, hoe
belangrijker de eerste laag, maar bij geen enkele leeftijdsgroep
verdwijnt deze laag volledig.
o Online laag:
Nieuwswebsites, nieuwsapps, zoekmachines, ...
o Socialemedia-laag:
Nieuws via Facebook, X/Twitter, Instagram, TikTok, ...
- Wel een trend naar video voor nieuws
- Gevolgen: een ‘high-choice’ mediaomgeving, informatieovervloed in een
aandachtseconomie
o = je hebt enorm veel mogelijkheden (gratis&betalend) om je sterk en goed
te informeren over wat relevant is en wat er omgaat in de wereld
o Informatieovervloed: we kunnen onmogelijk alles wat er gebeurt brengen,
kan niet allemaal worden geconsumeerd op 1 dag
We combineren voortdurend al de verschillende lagen: mix van klassieke nieuwsmedia,
online nieuwskanalen en sociale media.
High-choice-omgeving en minder merktrouw: we hebben heel veel keuze maar die
keuze is tegelijkertijd de verklaring waardoor er minder merktrouw is
(je kan je eigenlijk niet meer herinneren of je een nieuwsbericht van een bepaald
merk zoals HLN, de Standaard of vrtnws hebt gezien door de overvloed).
NIEUWSCONSUMPTIE IS MEER EN MEER GRATIS:
Ontbundeling
minder betaalbereidheid
NIEUWSCONSUMPTIE WORDT MEER GEPERSONALISEERD :
- Meer aanbevolen nieuws door algoritmes op sociale media
- Gepersonaliseerd door ‘search’: opzoeken van nieuws
- Ondanks sceptische attitude tegenover AI en nieuws
,Doordat we de smartphone meer en meer centraal zijn gaan zetten, wordt
nieuwsconsumptie meer individueel: het is geen sociale maar vaak een solitaire
activiteit of een persoonlijke ervaring dat we zelf kunnen cureren (we kunnen zelf
bepalen wat we wel of niet te zien krijgen).
Nieuwspersonalisering + stijgend scepticisme tegenover algoritmes:
- sociale media maken aan de hand van algoritmes nieuws op maat (op basis van
jouw profiel en gedrag). Dus als je iets op sociale media zag passeren, weet je niet
of de andere persoon dit ook heeft gezien op zijn feed. De papieren krant
daarentegen is voor iedereen hetzelfde (je kan er wel zaken overslaan, maar
het is minder te personaliseren). Vaak zijn die producten (krant of journaal)
socialer; we consumeren ze in het bijzijn van anderen en gaan er ook meer over
praten.
NIEUWSCONSUMPTIE IS VAKER INCIDENTEEL:
- Nieuws is niet altijd intentioneel, maar ook vaak incidenteel
o ‘nieuws tegenkomen’
- Als tijdverdrijf doorheen de dag, tijdens andere bezigheden nieuwsmoeheid
en nieuwsmijding
- Nieuwsmoeheid = we hebben het gevoel dat nieuws soms té aanwezig is en té
vaak voorbij komt
- Nieuws- of informatierepertoire
o = de persoonlijke crossmediale waaier aan nieuwsmedia die mensen
raadplegen om op de hoogte te blijven van de actualiteit
Verschilt van persoon tot persoon
Maar is deels bepaald door sociale structuren
- Nieuws veel meer situeren binnen dagelijkse context hoe mensen leven
- Mensen gaan door nieuws te consumeren bepaalde informatieve behoeften
invullen, maar niet altijd want soms krijgen we nieuws toevallig aangeboden of
komt het vanzelf tot bij ons
*TEKST: Incidentality on a continuum: a comparative conceptualization of incidental news
consumption
TEKST: INCIDENTEEL NIEUWSGEBRUIK
= = audiences’ encounters with news content which they were not purposively seeking
<--> intentioneel nieuwsgebruik
- Theoretisch kader
o Structuratietheorie (Giddens): focus op zowel het individuele gedrag
(agency) op microniveau als op de structuren die de ‘agency’ begrenzen
(en mogelijk maken) op meso- en macroniveau
- Methode:
o 200 interviews met nieuwsconsumenten in vijf landen (Argentinië, Finland,
Israël, Japan, VS) (2016-2019)
o Emisch perspectief (insider view)
, = vanuit hun eigen dagelijks leven vertellen hoe ze met nieuws in
contact komen – hele dag doorlopen; via welk kanaal, wanneer, zelf
aangezet, …
- Bevindingen:
o Meeste mensen combineren incidentele met intentionele
nieuwsconsumptie continuum van incidenteel over ‘gecureerd’ tot
intentioneel
Geen dichotomie
Ook nieuwsmijding als continuüm, van actief ‘afhaken’ tot selectief
consumeren
Meeste mensen combineren incidentele met intentionele nieuwsconsumptie continuum
van incidenteel tot intentioneel
- Op microniveau: (voor elk individu anders)
o Intentioneel nieuwsgebruik door vaste nieuwsroutines
o Incidenteel nieuwsgebruik voornamelijk via tv en sociale media
- Op mesoniveau:
o Rol van familie en huisgenoten
o Rol van werkomgeving en collega’s
o Rol van vrienden
- Op macroniveau:
o Verschillen per land
o Politieke cintext en grote gebeurtenissen als factors voor intentioneel
nieuwsgebruik
LES 2: WAT IS JOURNALISTIEK?
Wat is een (beroeps)journalist?
- Beschermde titel van ‘beroepsjournalist’
- Profiel en werkvoorwaarden van de Belgische beroepsjournalist
Definitie, functies en rollen van journalistiek
- Mark Deuze: 5 basiswaarden van journalistiek
- Hanitzsch & Vos: 6 democratische/politieke functies (18 rollen) van journalistiek
DEFINITIE BEROEPSJOURNALIST
Beroepsjournalist = iemand die werkt voor algemene nieuwsmedia (kranten en
omroepen) actief in de daglijkse journalistiek
Journalist van Beroep = iemand die werkt voor de vakpers, maandbladen, magazines,
niche magazines, …
De journalistiek is (g)een beschermd beroep:
Donsbach zegt dat de journalistiek zich voordoet als beroep maar het geen beschermd
beroep is. Normaal gezien worden beroepen die opereren op terreinen die essentieel zijn
voor het functioneren van een samenleving en die verband houden met belangrijke
