SOCIALE PSYCHOLOGIE
DEEL I: INLEIDING SOCIALE PSYCHOLOGIE
Hoofdstuk A: Studieobject en definitie van de sociale psychologie
Sociale psychologie is het domein van psychologie dat antwoord wil bieden op de
vraag hoe individuen reageren in sociale situaties: welke invloed heeft
aanwezigheid van anderen op gedrag van een individu.
materiële hoe het gedrag van mensen beïnvloed worden door het
object gedrag van andere mensen
formele object het zoeken van wetmatigheden in de manier waarop mensen
met elkaar omgaan en door elkaar beïnvloed worden
sociale een studie die tracht te begrijpen, verklaren en
psychologie voorspellen hoe de gedachten, gevoelens en
gedragingen van individuen beïnvloed worden door de
geobserveerd, ingebeelde of impliciete gedachten,
gevoelens en gedragingen van anderen.
doelen begrijpen, verklaren en voorspellen
psychologie
raakvlakken algemene psychologie en sociologie
Hoofdstuk B: Het belang van ons sociale leven
1. Sociale behoeften en huidhonger
sociaal contact Mensen hebben nood aan sociaal contact. Dit is duidelijk
geworden in corona met de lockdown.
zoom fatigue een mentale uitputting die optreedt bij het veelvuldig
luisteren en conserveren in videoconferenties via platforms
huidhonger de nood aan lichamelijk contact (na een periode zonder
sociaal contact)
grotsyndroom geen nood (meer) hebben aan sociaal contact na een periode
zonder sociaal contact
2. Sociale verbondenheid in motivatietheorieën
Behoeftehiërarchie van Maslov (niet wetenschappelijk onderbouwd (zie figuur
1)
behoeftehiërarc rangordening in behoeften die we nastreven, waarbij positie
hie van behoefte in hiërarchie de volgende bepaalt waarin ze
wordt nagestreefd.
fysiologische basis van de behoeftepiramide, nood aan voedsel, water,
behoeften slaap en seks
veiligheid zekerheid, stabiliteit, bescherming, structuur
liefde en pas nastreven worden wanneer men zich veilig genoeg
samenhorigheid waant en wanneer alle fysiologische noden zij gelenigd.
achting streven naar respect en zelfrespect + zelfvertrouwen
zelfactualiserin behoefte om je talenten te ontwikkelen en te groeien in waar
g je goed in bent
Zelfdeterminiatietheorie (zie figuur 2)
zelf- Drie belangrijke voorwaarden om intrinsiek gemotiveerd te
determinatiethe zijn in wat we doen en om een gevoel van voldoening te
orie ervaren.
- autonomie Voldoening in je werk of je studie als je voldoende autonoom
kan functioneren, zonder te veel supervisie of controle.
- competent Welbevinden ervaren als je alles wat er op je
, afkomt(voldoende) aankan en onder controle hebt.
- relationele Indien we ons uitgesloten of verstoten voelen, onvervulde
verbondenheid behoefte aan verbondenheid, en behoefte-frustratie met
boosheid of vijandige gevoelens
sociale Cruciale schakel om je goed te voelen, het beste uit jezelf
verbinding naar boven te halen en intrinsieke gemotiveerd te zijn in wat
je doet.
3. Introversie, verlegenheid en schaamte
introversie Behoefte aan alleen zijn en privacy en niet zozeer de drang om
zich vaak onder mensen te begeven of zijn innerlijke beleving te
delen met grote groep anderen.
extraversi Sociale contacten, uitbundigheid in groep en drukke evenementen
e zijn hun voorkeuren
verlegenh Verlegen personen zien dit als last of hinder, ze kunnen dit niet
eid kiezen zoals introvert. Gevoelens van stress, onzekerheid en angst
ervaren wanneer ze zich in bepaalde situaties moeten begeven.
schaamte tijdelijke emotie die verbonden is aan een gedrag of kenmerk en
vaak samenhangt met gevoelens van schuld of met angst om
geëvalueerd te worden.
4. Empathie en spiegelneuronen
samenleven Regels en geragsvoorschriften + empathie = conflicten
vermijden
empathie zich kunnen inleven in de ander, zich in de schoenen van de
ander te plaatsen en proberen te begrijpen hoe de ander zich
voelt of waarom hij gedrag stelt
prefrontale hersenzone achter het voorhoofd en de ogen, wordt (een deel
cortex van) de persoonlijkheid, het morele besef en het
inschattingsvermogen verwerkt.
spiegelneuro cellen die sterk verbonden zijn met motorische context van
nen waaruit bewegingen gestuurd worden en met hersengebieden
die verantwoordelijk zijn voor het ervaren van emoties
Kiley Hamlin publiceerde over morele kompas van baby’s waarin ze in een
experimentele opzet wist aan te tonen dat baby’s vanaf 6
maanden onderscheid kunnen maken tussen goed en kwaad.
Voorkeur baby’s is het goede
Paul Bloom empathie eerder als een zaklamp die slechts enkelingen uit
jouw leefwereld weet op te lichten, terwijl anderen naar de
duistere achtergrond worden verbannen.
Hoofdstuk C: Werkwijze van de sociale psychologie
1. Drie dimensies
breedte- Zo breed mogelijk onderzoek uitvoeren, met een zo veelzijdig
dimensie mogelijke theorievorming. De totale populatie in je onderzoek
zo dicht mogelijk benadert.
, diepte- Filosofische benaderingswijze wil doordingen in het diepste
dimensie van de mens, wil de mens onder zijn oppervlakte, of onder
zijn gedrag, bekijken.
black box onzichtbare maar veronderstelde kwaliteiten
dieptepsycholo vanuit onbewuste dimensies uiterlijk waarneembare en
gie sociale gedragingen begrijpen.
hoogte- Empirische vaststellingen die ondersteuning bieden voor
dimensie theorieën.
Vanuit theorie proberen evidentie te vinden in de empirie (in
experimenten).
2. Experiment als methode
socius De ander in de sociale situatie
rolspeler Iemand die doet alsof hij ook een deelnemer aan het
onderzoek is, maar in werkelijkheid in een ‘complot’ zit.
pseudoproefper socius die doet alsof hij proefpersoon is, maar wel met een
soon bepaalde opdracht in het experiment aanwezig is.
naïeve Is de echte proefpersoon die van niets weet, niet mee in het
proefpersoon complot zit en op wie de werkelijke meting wordt uitgevoerd.
experimentele De situatie waarin de proefpersoon op basis van de
conditie hypothese een bepaalde manipulatie ondergaan.
controleconditie Soort ‘nulmeting’ gehouden om na te gaan wat het gedrag is
van een proefpersoon zonder die experimentele manipulatie.
En vaak kan je pas conclusies trekken over de experimentele
condities wanneer je de resultaten hiervan vergelijkt met de
controleconditie.
jukconditie Ondergaan 2 proefpersonen exact dezelfde onaangename
prikkel.
voordelen De experimentatoren of onderzoeker in principe tot
ontegensprekelijke conclusies kan komen + via zijn
experimenten een labosituatie kan creëren.
nadelen Moeilijk praktisch uitvoerbaar + alle storende factoren
bedwingen is vaak veel omslachtiger + deontologie of
spelen zelfs juridische klachten de onderzoekers soms
parten + weegt het wetenschappelijk belang niet op tegen
de emotionele nadelen voor de proefpersoon.
reactief gedrag Gedrag dat uitgelokt wordt, louter door het feit dat het hier
een experiment betreft. Wanneer de proefpersoon weet dat
hij in een experiment betrokken is en dat zijn gedragingen
beoordeeld, zal deze persoon zich sws anders gaan
gedragen.
demand proefpersoon kan zich ook gaan gedragen zoals hij verwacht
characteristics zich te moeten gedragen.
ecologische Veralgemeenbaar naar dagelijkse situatie
validiteit
proefleidereffect proefleider of onderzoeker een ‘storend element’ in het
en onderzoek is: hij heeft zijn eigen verwachtingen ten
aangezien van de resultaten, en dit kan diens observatie en/
of interpretatie vaak onbewust beïnvloeden.
selffulfilling- Proefleider gaat door zijn vooroordelen ook datgene zien wat
effect hij verwacht of hoopt te zien.
Pygmalion- Dat wat verwacht wordt, zal ook optreden, net omdat het
effect verwacht wordt
coverstory Een plaats waar de proefpersoon naar toe wordt gelokt zodat
DEEL I: INLEIDING SOCIALE PSYCHOLOGIE
Hoofdstuk A: Studieobject en definitie van de sociale psychologie
Sociale psychologie is het domein van psychologie dat antwoord wil bieden op de
vraag hoe individuen reageren in sociale situaties: welke invloed heeft
aanwezigheid van anderen op gedrag van een individu.
materiële hoe het gedrag van mensen beïnvloed worden door het
object gedrag van andere mensen
formele object het zoeken van wetmatigheden in de manier waarop mensen
met elkaar omgaan en door elkaar beïnvloed worden
sociale een studie die tracht te begrijpen, verklaren en
psychologie voorspellen hoe de gedachten, gevoelens en
gedragingen van individuen beïnvloed worden door de
geobserveerd, ingebeelde of impliciete gedachten,
gevoelens en gedragingen van anderen.
doelen begrijpen, verklaren en voorspellen
psychologie
raakvlakken algemene psychologie en sociologie
Hoofdstuk B: Het belang van ons sociale leven
1. Sociale behoeften en huidhonger
sociaal contact Mensen hebben nood aan sociaal contact. Dit is duidelijk
geworden in corona met de lockdown.
zoom fatigue een mentale uitputting die optreedt bij het veelvuldig
luisteren en conserveren in videoconferenties via platforms
huidhonger de nood aan lichamelijk contact (na een periode zonder
sociaal contact)
grotsyndroom geen nood (meer) hebben aan sociaal contact na een periode
zonder sociaal contact
2. Sociale verbondenheid in motivatietheorieën
Behoeftehiërarchie van Maslov (niet wetenschappelijk onderbouwd (zie figuur
1)
behoeftehiërarc rangordening in behoeften die we nastreven, waarbij positie
hie van behoefte in hiërarchie de volgende bepaalt waarin ze
wordt nagestreefd.
fysiologische basis van de behoeftepiramide, nood aan voedsel, water,
behoeften slaap en seks
veiligheid zekerheid, stabiliteit, bescherming, structuur
liefde en pas nastreven worden wanneer men zich veilig genoeg
samenhorigheid waant en wanneer alle fysiologische noden zij gelenigd.
achting streven naar respect en zelfrespect + zelfvertrouwen
zelfactualiserin behoefte om je talenten te ontwikkelen en te groeien in waar
g je goed in bent
Zelfdeterminiatietheorie (zie figuur 2)
zelf- Drie belangrijke voorwaarden om intrinsiek gemotiveerd te
determinatiethe zijn in wat we doen en om een gevoel van voldoening te
orie ervaren.
- autonomie Voldoening in je werk of je studie als je voldoende autonoom
kan functioneren, zonder te veel supervisie of controle.
- competent Welbevinden ervaren als je alles wat er op je
, afkomt(voldoende) aankan en onder controle hebt.
- relationele Indien we ons uitgesloten of verstoten voelen, onvervulde
verbondenheid behoefte aan verbondenheid, en behoefte-frustratie met
boosheid of vijandige gevoelens
sociale Cruciale schakel om je goed te voelen, het beste uit jezelf
verbinding naar boven te halen en intrinsieke gemotiveerd te zijn in wat
je doet.
3. Introversie, verlegenheid en schaamte
introversie Behoefte aan alleen zijn en privacy en niet zozeer de drang om
zich vaak onder mensen te begeven of zijn innerlijke beleving te
delen met grote groep anderen.
extraversi Sociale contacten, uitbundigheid in groep en drukke evenementen
e zijn hun voorkeuren
verlegenh Verlegen personen zien dit als last of hinder, ze kunnen dit niet
eid kiezen zoals introvert. Gevoelens van stress, onzekerheid en angst
ervaren wanneer ze zich in bepaalde situaties moeten begeven.
schaamte tijdelijke emotie die verbonden is aan een gedrag of kenmerk en
vaak samenhangt met gevoelens van schuld of met angst om
geëvalueerd te worden.
4. Empathie en spiegelneuronen
samenleven Regels en geragsvoorschriften + empathie = conflicten
vermijden
empathie zich kunnen inleven in de ander, zich in de schoenen van de
ander te plaatsen en proberen te begrijpen hoe de ander zich
voelt of waarom hij gedrag stelt
prefrontale hersenzone achter het voorhoofd en de ogen, wordt (een deel
cortex van) de persoonlijkheid, het morele besef en het
inschattingsvermogen verwerkt.
spiegelneuro cellen die sterk verbonden zijn met motorische context van
nen waaruit bewegingen gestuurd worden en met hersengebieden
die verantwoordelijk zijn voor het ervaren van emoties
Kiley Hamlin publiceerde over morele kompas van baby’s waarin ze in een
experimentele opzet wist aan te tonen dat baby’s vanaf 6
maanden onderscheid kunnen maken tussen goed en kwaad.
Voorkeur baby’s is het goede
Paul Bloom empathie eerder als een zaklamp die slechts enkelingen uit
jouw leefwereld weet op te lichten, terwijl anderen naar de
duistere achtergrond worden verbannen.
Hoofdstuk C: Werkwijze van de sociale psychologie
1. Drie dimensies
breedte- Zo breed mogelijk onderzoek uitvoeren, met een zo veelzijdig
dimensie mogelijke theorievorming. De totale populatie in je onderzoek
zo dicht mogelijk benadert.
, diepte- Filosofische benaderingswijze wil doordingen in het diepste
dimensie van de mens, wil de mens onder zijn oppervlakte, of onder
zijn gedrag, bekijken.
black box onzichtbare maar veronderstelde kwaliteiten
dieptepsycholo vanuit onbewuste dimensies uiterlijk waarneembare en
gie sociale gedragingen begrijpen.
hoogte- Empirische vaststellingen die ondersteuning bieden voor
dimensie theorieën.
Vanuit theorie proberen evidentie te vinden in de empirie (in
experimenten).
2. Experiment als methode
socius De ander in de sociale situatie
rolspeler Iemand die doet alsof hij ook een deelnemer aan het
onderzoek is, maar in werkelijkheid in een ‘complot’ zit.
pseudoproefper socius die doet alsof hij proefpersoon is, maar wel met een
soon bepaalde opdracht in het experiment aanwezig is.
naïeve Is de echte proefpersoon die van niets weet, niet mee in het
proefpersoon complot zit en op wie de werkelijke meting wordt uitgevoerd.
experimentele De situatie waarin de proefpersoon op basis van de
conditie hypothese een bepaalde manipulatie ondergaan.
controleconditie Soort ‘nulmeting’ gehouden om na te gaan wat het gedrag is
van een proefpersoon zonder die experimentele manipulatie.
En vaak kan je pas conclusies trekken over de experimentele
condities wanneer je de resultaten hiervan vergelijkt met de
controleconditie.
jukconditie Ondergaan 2 proefpersonen exact dezelfde onaangename
prikkel.
voordelen De experimentatoren of onderzoeker in principe tot
ontegensprekelijke conclusies kan komen + via zijn
experimenten een labosituatie kan creëren.
nadelen Moeilijk praktisch uitvoerbaar + alle storende factoren
bedwingen is vaak veel omslachtiger + deontologie of
spelen zelfs juridische klachten de onderzoekers soms
parten + weegt het wetenschappelijk belang niet op tegen
de emotionele nadelen voor de proefpersoon.
reactief gedrag Gedrag dat uitgelokt wordt, louter door het feit dat het hier
een experiment betreft. Wanneer de proefpersoon weet dat
hij in een experiment betrokken is en dat zijn gedragingen
beoordeeld, zal deze persoon zich sws anders gaan
gedragen.
demand proefpersoon kan zich ook gaan gedragen zoals hij verwacht
characteristics zich te moeten gedragen.
ecologische Veralgemeenbaar naar dagelijkse situatie
validiteit
proefleidereffect proefleider of onderzoeker een ‘storend element’ in het
en onderzoek is: hij heeft zijn eigen verwachtingen ten
aangezien van de resultaten, en dit kan diens observatie en/
of interpretatie vaak onbewust beïnvloeden.
selffulfilling- Proefleider gaat door zijn vooroordelen ook datgene zien wat
effect hij verwacht of hoopt te zien.
Pygmalion- Dat wat verwacht wordt, zal ook optreden, net omdat het
effect verwacht wordt
coverstory Een plaats waar de proefpersoon naar toe wordt gelokt zodat
