SAK 2025-2026
BEGRIPPENLIJST
LES 1
Beïnvloeden Beïnvloeden betekent dat je probeert het gedrag, de mening of keuzes van andere
mensen te veranderen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren via communicatie, reclame,
gesprekken of tv-programma’s.
Agogie Agogie is de verzamelnaam voor werk waarbij mensen professioneel geholpen,
begeleid of beïnvloed worden om te veranderen. Dit gebeurt bijvoorbeeld in
beroepen zoals maatschappelijk werk, verpleging of psychotherapie.
Agogiek Agogiek is de leer of wetenschap over hoe je mensen kunt begeleiden en helpen bij
veranderingsprocessen en hoe menselijke verandering plaatsvindt.
LES 2
Onderbescherming Mensen maken geen of onvoldoende gebruik van sociale rechten, diensten of
tegemoetkomingen waar ze recht op hebben. Dit gebeurt vaak door drempels zoals
ingewikkelde procedures, gebrek aan informatie of stigmatisering, en treft vooral
kwetsbare groepen die hierdoor de noodzakelijke ondersteuning mislopen.
Agoog Degene die helpt veranderen , die ondersteunt , begeleidt of hulp verleent
Cliënt/cliëntensysteem Degene die de verandering of beïnvloeding ondergaat, noemen we de client of het
cliëntsysteem, er bestaan echter verschillende benamingen voor: patiënt, pupil,
bewoner, gast, deelnemer (afhankelijk van werkveld)
Agogisch werk VS Agogisch werk: gericht op psychosociale aspecten
sociaal agogoisch Sociaal agogisch werk: gericht op psychosociale verandering staat centraal.
werk
Incidentiele Een verandering van korte duur, het is eenmalig.
verandering
Structurele Een echte verandering voor langere duur.
verandering
Zelfredzaamheid Het vermogen van een persoon om zelfstandig te functioneren en zichzelf te redden,
met zo min mogelijk professionele ondersteuning of hulp.
LES 3
Inclusie Inclusie vertrekt vanuit ‘iedereen is welkom’ en ‘verschillen zijn een
meerwaarde’. Inclusie is vooral een ethisch en een maatschappelijk project maar
kan niet zonder de individuele reflectie.
Empowerment Empowerment gaat over mensen in staat te stellen te leren om voor zichzelf op te
komen en de controle over hun eigen leven te nemen, hun eigen keuzes te maken,
eigen beslissingen te nemen.
Hulpverlenersperspectief bedoelen we hoe hulpverleners kijken naar de situatie van hun cliënten.
Sociale representaties de collectief gedeelde waarden, beelden, praktijken, ideeën en betekenissen ofwel
de vanzelfsprekendheden die gedeeld en gecreëerd worden met andere mensen
(Hoffman, 2018).
Maatschappelijke kunnen meedoen binnen de verschillende levensdomeinen
participatie
Beleidsparticipatie (kunnen deelnemen aan het beleid, het tot stand komen van regelgeving …
LES 4
,Migratie Is een koepelterm voor verplaatsingen van diverse mensen om diverse redenen.
,VERANDEREN EN HELPEN VERANDEREN
Verandering bij mensen
Veranderingen zijn niet voor iedereen makkelijk.
Sommige mensen hebben moeite met:
o het tempo van veranderingen
o de onzekerheid die veranderingen meebrengen.
Andere mensen houden juist van dynamiek en zien verandering als een uitdaging.
Bij veranderingen moeten mensen vaak:
nieuwe normen leren
nieuwe gewoontes ontwikkelen
anders leren denken
nieuwe technieken leren
nieuwe ervaringen opdoen
hun vertrouwde omgeving verlaten
nieuw gedrag uitproberen
Veranderen gaat meestal niet vanzelf en vraagt inspanning.
2 betekenissen van “veranderen”
1. Iets verandert vanzelf => Het onderwerp verandert zelf.
a. Bvb Het weer verandert
2. Iemand verandert iets => Het onderwerp zorgt ervoor dat iets anders verandert.
a. Ik verander de inrichting van mijn kamer.
Agogie VS agogiek
1. Agogie = verzamelnaam voor werk waarbij mensen professioneel geholpen of
begeleid worden bij verandering,.
a. Het woord komt uit het Grieks (agein) en betekent voeren of leiden.
2. Agogiek = de leer of wetenschap over het veranderen van mensen..
a. Het gaat over:
i. Hoe mensen veranderen
ii. Hoe je mensen kunt begeleiden bij veranderingen.
iii. Hoe veranderingsprocessen werken.
Opkomst van de agogie
Maatschappelijke verandering (scheiding kerk/staat, industriële revolutie,…)
Ontstaat twijfel, onzekerheid, ongelijkheid = nood aan professionele begeleiding
Aanbod van ondersteuning en begeleiding professionaliseert zich.
KENMERKEN VAN AGOGIE
1. Beïnvloeden en veranderen: Een agoog probeert altijd mensen te beïnvloeden opdat
zij veranderen. Er is pas sprake van verandering als iets overeen komt met een van de
volgende voorwaarden.
2. Psychosociale verandering: Verandering heeft te maken met: gevoelens (psyche) en
gedrag en relaties (sociaal) => Hoe je denkt en voelt beïnvloedt hoe je je gedraagt.
3. Beroepsmatige beïnvloeding: De beïnvloeding gebeurt door een agoog
(professional), kan ook vrijwillig zijn maar de rol is herkenbaar en aanspreekbaar.
4. Doelgerichte beïnvloeding: Verandering gebeurt niet toevallig, maar met een
duidelijk doel. Er is vooraf nagedacht wat men wil bereiken.
5. Systematisch: Planmatig, gebaseerd op vakkennis en ervaring
6. Bewust: Beïnvloeding vindt open en eerlijk plaats (geen manipulatie of indoctrinatie)
7. Gewenst: door de betrokkenen en ook de persoon zelf (dit onderscheidt agogie van
bvb reclame, waar producent bepaald)
, 8. Niet wederzijds: Er is een ongelijke rolverdeling; de bedoelde beïnvloeding loopt van
de agoog naar de cliënt
9. (jong)volwassenen
Hieruit komen we tot het begrip van agogiek…
Agogiek is de leer van eenzijdige, systematische, doelgerichte, beroepsmatige beïnvloeding
die gericht is op het bereiken van een meer wenselijk geachte psychosociale situatie van
volwassenen (individueel of in onderling verband) die zich van deze beïnvloeding bewust zijn
en die deze situatie ook nastreven.
DE BETROKKENEN BIJ DE VERANDERING
Degene die helpt veranderen, die ondersteunt, begeleidt of hulp verleent, noemen
we de ‘agoog’
Degene die de verandering of beïnvloeding ondergaat, noemen we de ‘cliënt’ of
het ‘cliëntsysteem’, er bestaan echter verschillende benamingen voor: patiënt,
pupil, bewoner, ‘gast’, deelnemer, (bewoners)groep, doelgroep
SOORTEN CLIËNTSYSTEMEN
Onderscheid op basis van de aard vh psychosociale functioneren:
Individuele personen = microniveau
Groepen = mesoniveau
Samenleving(sverbanden) = macroniveau
Afhankelijk vh soort cliëntsysteem kan de psychosociale verandering er anders uit zien.
WAT IS HET VERSCHIL TUSSEN PEDAGOGIE, ANDRAGOGIE EN AGOGIE?
Kinderen Volwassenen Algemeen
Het eigenlijke Pedagogie Andragogie Agogie
beïnvloeden
De praktijkleer ervan Pedagogiek Andragogiek Agogiek
De wetenschap Pedagologie Andragologie Agologie
ervan
BEROEP EN WERKVELD
Naarmate de tijd vordert ontstaan er meer en meer beroepen met een agogisch karakter. Je
hebt twee soorten:
1. Beroepen waarin agogisch werken centraal staat (bvb hulpverlener, sociaalwerker,…)
2. Beroepen die een agogisch aspect in zich dragen (bvb leerkracht, verpleegkundige,…)
De meer of minder agogische beroepen vinden we terug in een aantal werkvelden of
werkterreinen. (bvb gezondheidszorg, opbouwwerk,…)
Men spreekt in sommige gevallen ook over een bepaalde ‘sector’.
Agogisch werk:
Wij worden procesgerichte agogen. Oog hebben voor de taak is belangrijk. Maar we
kijken meer naar het proces.
Agogisch werk is eerder gericht op de cliënt dan op het probleem -> wat is het beste
voor de persoon?
Meer oog voor veranderingsproces en relatie met de cliënt dan voor het actuele
probleem
AFBAKENING VOOR DIT OPLEIDINGSONDERDEEL
Sociale agogiek is gericht op het verhogen van de kwaliteit van bestaan van volwassenen. De
focus ligt hierbij op volwassenen die vooral omwille van hun maatschappelijk kwetsbare
positie en door structureel maatschappelijke factoren drempels ervaren. Die drempels
BEGRIPPENLIJST
LES 1
Beïnvloeden Beïnvloeden betekent dat je probeert het gedrag, de mening of keuzes van andere
mensen te veranderen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren via communicatie, reclame,
gesprekken of tv-programma’s.
Agogie Agogie is de verzamelnaam voor werk waarbij mensen professioneel geholpen,
begeleid of beïnvloed worden om te veranderen. Dit gebeurt bijvoorbeeld in
beroepen zoals maatschappelijk werk, verpleging of psychotherapie.
Agogiek Agogiek is de leer of wetenschap over hoe je mensen kunt begeleiden en helpen bij
veranderingsprocessen en hoe menselijke verandering plaatsvindt.
LES 2
Onderbescherming Mensen maken geen of onvoldoende gebruik van sociale rechten, diensten of
tegemoetkomingen waar ze recht op hebben. Dit gebeurt vaak door drempels zoals
ingewikkelde procedures, gebrek aan informatie of stigmatisering, en treft vooral
kwetsbare groepen die hierdoor de noodzakelijke ondersteuning mislopen.
Agoog Degene die helpt veranderen , die ondersteunt , begeleidt of hulp verleent
Cliënt/cliëntensysteem Degene die de verandering of beïnvloeding ondergaat, noemen we de client of het
cliëntsysteem, er bestaan echter verschillende benamingen voor: patiënt, pupil,
bewoner, gast, deelnemer (afhankelijk van werkveld)
Agogisch werk VS Agogisch werk: gericht op psychosociale aspecten
sociaal agogoisch Sociaal agogisch werk: gericht op psychosociale verandering staat centraal.
werk
Incidentiele Een verandering van korte duur, het is eenmalig.
verandering
Structurele Een echte verandering voor langere duur.
verandering
Zelfredzaamheid Het vermogen van een persoon om zelfstandig te functioneren en zichzelf te redden,
met zo min mogelijk professionele ondersteuning of hulp.
LES 3
Inclusie Inclusie vertrekt vanuit ‘iedereen is welkom’ en ‘verschillen zijn een
meerwaarde’. Inclusie is vooral een ethisch en een maatschappelijk project maar
kan niet zonder de individuele reflectie.
Empowerment Empowerment gaat over mensen in staat te stellen te leren om voor zichzelf op te
komen en de controle over hun eigen leven te nemen, hun eigen keuzes te maken,
eigen beslissingen te nemen.
Hulpverlenersperspectief bedoelen we hoe hulpverleners kijken naar de situatie van hun cliënten.
Sociale representaties de collectief gedeelde waarden, beelden, praktijken, ideeën en betekenissen ofwel
de vanzelfsprekendheden die gedeeld en gecreëerd worden met andere mensen
(Hoffman, 2018).
Maatschappelijke kunnen meedoen binnen de verschillende levensdomeinen
participatie
Beleidsparticipatie (kunnen deelnemen aan het beleid, het tot stand komen van regelgeving …
LES 4
,Migratie Is een koepelterm voor verplaatsingen van diverse mensen om diverse redenen.
,VERANDEREN EN HELPEN VERANDEREN
Verandering bij mensen
Veranderingen zijn niet voor iedereen makkelijk.
Sommige mensen hebben moeite met:
o het tempo van veranderingen
o de onzekerheid die veranderingen meebrengen.
Andere mensen houden juist van dynamiek en zien verandering als een uitdaging.
Bij veranderingen moeten mensen vaak:
nieuwe normen leren
nieuwe gewoontes ontwikkelen
anders leren denken
nieuwe technieken leren
nieuwe ervaringen opdoen
hun vertrouwde omgeving verlaten
nieuw gedrag uitproberen
Veranderen gaat meestal niet vanzelf en vraagt inspanning.
2 betekenissen van “veranderen”
1. Iets verandert vanzelf => Het onderwerp verandert zelf.
a. Bvb Het weer verandert
2. Iemand verandert iets => Het onderwerp zorgt ervoor dat iets anders verandert.
a. Ik verander de inrichting van mijn kamer.
Agogie VS agogiek
1. Agogie = verzamelnaam voor werk waarbij mensen professioneel geholpen of
begeleid worden bij verandering,.
a. Het woord komt uit het Grieks (agein) en betekent voeren of leiden.
2. Agogiek = de leer of wetenschap over het veranderen van mensen..
a. Het gaat over:
i. Hoe mensen veranderen
ii. Hoe je mensen kunt begeleiden bij veranderingen.
iii. Hoe veranderingsprocessen werken.
Opkomst van de agogie
Maatschappelijke verandering (scheiding kerk/staat, industriële revolutie,…)
Ontstaat twijfel, onzekerheid, ongelijkheid = nood aan professionele begeleiding
Aanbod van ondersteuning en begeleiding professionaliseert zich.
KENMERKEN VAN AGOGIE
1. Beïnvloeden en veranderen: Een agoog probeert altijd mensen te beïnvloeden opdat
zij veranderen. Er is pas sprake van verandering als iets overeen komt met een van de
volgende voorwaarden.
2. Psychosociale verandering: Verandering heeft te maken met: gevoelens (psyche) en
gedrag en relaties (sociaal) => Hoe je denkt en voelt beïnvloedt hoe je je gedraagt.
3. Beroepsmatige beïnvloeding: De beïnvloeding gebeurt door een agoog
(professional), kan ook vrijwillig zijn maar de rol is herkenbaar en aanspreekbaar.
4. Doelgerichte beïnvloeding: Verandering gebeurt niet toevallig, maar met een
duidelijk doel. Er is vooraf nagedacht wat men wil bereiken.
5. Systematisch: Planmatig, gebaseerd op vakkennis en ervaring
6. Bewust: Beïnvloeding vindt open en eerlijk plaats (geen manipulatie of indoctrinatie)
7. Gewenst: door de betrokkenen en ook de persoon zelf (dit onderscheidt agogie van
bvb reclame, waar producent bepaald)
, 8. Niet wederzijds: Er is een ongelijke rolverdeling; de bedoelde beïnvloeding loopt van
de agoog naar de cliënt
9. (jong)volwassenen
Hieruit komen we tot het begrip van agogiek…
Agogiek is de leer van eenzijdige, systematische, doelgerichte, beroepsmatige beïnvloeding
die gericht is op het bereiken van een meer wenselijk geachte psychosociale situatie van
volwassenen (individueel of in onderling verband) die zich van deze beïnvloeding bewust zijn
en die deze situatie ook nastreven.
DE BETROKKENEN BIJ DE VERANDERING
Degene die helpt veranderen, die ondersteunt, begeleidt of hulp verleent, noemen
we de ‘agoog’
Degene die de verandering of beïnvloeding ondergaat, noemen we de ‘cliënt’ of
het ‘cliëntsysteem’, er bestaan echter verschillende benamingen voor: patiënt,
pupil, bewoner, ‘gast’, deelnemer, (bewoners)groep, doelgroep
SOORTEN CLIËNTSYSTEMEN
Onderscheid op basis van de aard vh psychosociale functioneren:
Individuele personen = microniveau
Groepen = mesoniveau
Samenleving(sverbanden) = macroniveau
Afhankelijk vh soort cliëntsysteem kan de psychosociale verandering er anders uit zien.
WAT IS HET VERSCHIL TUSSEN PEDAGOGIE, ANDRAGOGIE EN AGOGIE?
Kinderen Volwassenen Algemeen
Het eigenlijke Pedagogie Andragogie Agogie
beïnvloeden
De praktijkleer ervan Pedagogiek Andragogiek Agogiek
De wetenschap Pedagologie Andragologie Agologie
ervan
BEROEP EN WERKVELD
Naarmate de tijd vordert ontstaan er meer en meer beroepen met een agogisch karakter. Je
hebt twee soorten:
1. Beroepen waarin agogisch werken centraal staat (bvb hulpverlener, sociaalwerker,…)
2. Beroepen die een agogisch aspect in zich dragen (bvb leerkracht, verpleegkundige,…)
De meer of minder agogische beroepen vinden we terug in een aantal werkvelden of
werkterreinen. (bvb gezondheidszorg, opbouwwerk,…)
Men spreekt in sommige gevallen ook over een bepaalde ‘sector’.
Agogisch werk:
Wij worden procesgerichte agogen. Oog hebben voor de taak is belangrijk. Maar we
kijken meer naar het proces.
Agogisch werk is eerder gericht op de cliënt dan op het probleem -> wat is het beste
voor de persoon?
Meer oog voor veranderingsproces en relatie met de cliënt dan voor het actuele
probleem
AFBAKENING VOOR DIT OPLEIDINGSONDERDEEL
Sociale agogiek is gericht op het verhogen van de kwaliteit van bestaan van volwassenen. De
focus ligt hierbij op volwassenen die vooral omwille van hun maatschappelijk kwetsbare
positie en door structureel maatschappelijke factoren drempels ervaren. Die drempels
