De mondhygiënist als communicator
Les 1
Definitie communicatie
Uit Van Dale:
- Kennisgeving, bijv. van huwelijk of geboorte
- Verbinding (!)
- (Gelegenheid tot) uitwisseling van gedachten
Oomkes et al:
Communicatie is de uitwisseling van symbolische informatie, die plaatsvindt tussen mensen
die zich bewust zijn van elkaars aanwezigheid, onmiddellijk of gemedieerd. Deze informatie
wordt deels bewust, deels onbewust gegeven, ontvangen en geïnterpreteerd.
-> kunnen toepassen op een situatie en goed kunnen beargumenteren
Communicatiemodellen
Model van Oomkes:
Onderdelen van het model van Oomkes:
1. Situatie: waar, wanneer, wie,...
2. Boodschap: bewust of onbewust, verbaal of non-verbaal
- inhoudelijke aspect: ‘wat’ je zegt = letterlijke betekenis
- relationele of betrekkingsaspect: ‘hoe’ je het zegt (heeft met verschillende
aspecten te maken zoals zelfbeeld, relatie, doel)
3. Zender en ontvanger: wat zijn de ideeën van beide, hoe vertalen ze deze, is de
boodschap duidelijk,...
- referentiekader! (= alle persoonlijke communicatie filters)
- Interne ruis: bemoeilijkt het vertalen en terugvertalen
- verward denken: onafgemaakte of onlogische gedachten, vaagheid
- psychologische ruis: vooroordelen en stereotypen, emoties
- semantische (=taalkundige) ruis: andere taal, jargon, slechte verwoording
1
, - Keuze = selectieprocessen
- selectief uitzenden: dingen bv niet zeggen
- selectieve aandacht: sommige dingen niet opnemen
- selectief onthouden: enkel onthouden wat we zelf belangrijk vinden (niet
altijd bewust)
- selectief aanvaarden: sommige feiten niet kunnen accepteren
4. Kanaal: alle zintuigen, soms 1 kanaal bij bv bericht minder goed, in het echt alle
kanalen betere communicatie
- kanaal ruis: alles van buitenaf dat de conversatie kan verstoren (bv
mondmasker, werken, stille stem) -> slechthorendheid hoort hier niet bij maar
bij peersoonlijke communicatiefilters/referentiekader
-> examen: casus, vul het communicatiemodel van oomkes zo goed mogelijk in
Les 2
Effectieve communicatie
Verbale en non-verbale communicatie
Verbaal= gesproken, geschreven of een vorm van gebarentaal (met een afgesproken
betekenis) om informatie uit te wisselen
- ‘Wat wordt er gezegd?
Non-verbaal: zonder woorden
- ‘Hoe wordt iets gezegd?’
- relatie tussen gesprekspartners
Vocaal: met stem
Non-vocaal: zonder stem
Paraverbale communicatie= paralinguistiek
= stemgebruik
- Intonatie
- Stemvolume
- Stemklank
- …
2
, Non vocale + non verbale communicatie:
- Mimiek = gezichtsuitdrukking
- Oogcontact (ASS, cultuur,…)
- Ondersteunende gebaren
- Houding
- …
Het diagram van Mehrabian: relatieve belang van verbale en non-verbale boodschappen in
een face toface gesprek
- Vooral van toepassing bij gesprekken over gevoelens en
opvattingen
- In een andere context kunnen de verhoudingen anders zijn!
Congruente en paradoxale communicatie:
- Congruente communicatie: de non-verbale signalen ondersteunen de verbaal
uitgesproken boodschap
- Paradoxale of incongruente communicatie: de non verbale signalen spreken de
verbaal uitgesproken boodschap tegen
-> Speciale vorm: het gedrag komt niet overeen met wat er inhoudelijk gezegd wordt
Wat doen bij paradoxale communicatie:
- patiënt aanmoedigen
- benoemen wat je ziet/voelt
- ‘metacommunicatie’: communicatie OVER communicatie!
De eerste indruk
Onbewuste eerste indrukken
- 1 min eerste indruk al -> na 5 min bewuste conclusie
- indrukken zijn gebaseerd op intuïtie en emoties
- Iedereen maakt associaties tussen het uiterlijk en het innerlijk van iemand
- Stereotypes en vooroordelen
- patiënt over ons maar wij ook over patiënt
Gebruik maken van de ruimte
Afstand tussen gesprekspartners
- Persoonlijke comfortzone => ‘personal space’ (voor iedereen verschillend)
- Inbreuken in deze zone voelen oncomfortabel en roepen vaak irritatie op
- nabijheid van iemand is ook een ‘boodschap’ die de communicatie zal beïnvloeden
- Personal space is een belangrijk en krachtig deel van de non-verbale communicatie
- Voor mondzorg is het namelijk essentieel om in de ‘personal space’ van de patiënt te
komen, als daar niet zorgvuldig mee wordt omgegaan kan de patiënt zich bedreigd,
onveilig of onzeker voelen
3
Les 1
Definitie communicatie
Uit Van Dale:
- Kennisgeving, bijv. van huwelijk of geboorte
- Verbinding (!)
- (Gelegenheid tot) uitwisseling van gedachten
Oomkes et al:
Communicatie is de uitwisseling van symbolische informatie, die plaatsvindt tussen mensen
die zich bewust zijn van elkaars aanwezigheid, onmiddellijk of gemedieerd. Deze informatie
wordt deels bewust, deels onbewust gegeven, ontvangen en geïnterpreteerd.
-> kunnen toepassen op een situatie en goed kunnen beargumenteren
Communicatiemodellen
Model van Oomkes:
Onderdelen van het model van Oomkes:
1. Situatie: waar, wanneer, wie,...
2. Boodschap: bewust of onbewust, verbaal of non-verbaal
- inhoudelijke aspect: ‘wat’ je zegt = letterlijke betekenis
- relationele of betrekkingsaspect: ‘hoe’ je het zegt (heeft met verschillende
aspecten te maken zoals zelfbeeld, relatie, doel)
3. Zender en ontvanger: wat zijn de ideeën van beide, hoe vertalen ze deze, is de
boodschap duidelijk,...
- referentiekader! (= alle persoonlijke communicatie filters)
- Interne ruis: bemoeilijkt het vertalen en terugvertalen
- verward denken: onafgemaakte of onlogische gedachten, vaagheid
- psychologische ruis: vooroordelen en stereotypen, emoties
- semantische (=taalkundige) ruis: andere taal, jargon, slechte verwoording
1
, - Keuze = selectieprocessen
- selectief uitzenden: dingen bv niet zeggen
- selectieve aandacht: sommige dingen niet opnemen
- selectief onthouden: enkel onthouden wat we zelf belangrijk vinden (niet
altijd bewust)
- selectief aanvaarden: sommige feiten niet kunnen accepteren
4. Kanaal: alle zintuigen, soms 1 kanaal bij bv bericht minder goed, in het echt alle
kanalen betere communicatie
- kanaal ruis: alles van buitenaf dat de conversatie kan verstoren (bv
mondmasker, werken, stille stem) -> slechthorendheid hoort hier niet bij maar
bij peersoonlijke communicatiefilters/referentiekader
-> examen: casus, vul het communicatiemodel van oomkes zo goed mogelijk in
Les 2
Effectieve communicatie
Verbale en non-verbale communicatie
Verbaal= gesproken, geschreven of een vorm van gebarentaal (met een afgesproken
betekenis) om informatie uit te wisselen
- ‘Wat wordt er gezegd?
Non-verbaal: zonder woorden
- ‘Hoe wordt iets gezegd?’
- relatie tussen gesprekspartners
Vocaal: met stem
Non-vocaal: zonder stem
Paraverbale communicatie= paralinguistiek
= stemgebruik
- Intonatie
- Stemvolume
- Stemklank
- …
2
, Non vocale + non verbale communicatie:
- Mimiek = gezichtsuitdrukking
- Oogcontact (ASS, cultuur,…)
- Ondersteunende gebaren
- Houding
- …
Het diagram van Mehrabian: relatieve belang van verbale en non-verbale boodschappen in
een face toface gesprek
- Vooral van toepassing bij gesprekken over gevoelens en
opvattingen
- In een andere context kunnen de verhoudingen anders zijn!
Congruente en paradoxale communicatie:
- Congruente communicatie: de non-verbale signalen ondersteunen de verbaal
uitgesproken boodschap
- Paradoxale of incongruente communicatie: de non verbale signalen spreken de
verbaal uitgesproken boodschap tegen
-> Speciale vorm: het gedrag komt niet overeen met wat er inhoudelijk gezegd wordt
Wat doen bij paradoxale communicatie:
- patiënt aanmoedigen
- benoemen wat je ziet/voelt
- ‘metacommunicatie’: communicatie OVER communicatie!
De eerste indruk
Onbewuste eerste indrukken
- 1 min eerste indruk al -> na 5 min bewuste conclusie
- indrukken zijn gebaseerd op intuïtie en emoties
- Iedereen maakt associaties tussen het uiterlijk en het innerlijk van iemand
- Stereotypes en vooroordelen
- patiënt over ons maar wij ook over patiënt
Gebruik maken van de ruimte
Afstand tussen gesprekspartners
- Persoonlijke comfortzone => ‘personal space’ (voor iedereen verschillend)
- Inbreuken in deze zone voelen oncomfortabel en roepen vaak irritatie op
- nabijheid van iemand is ook een ‘boodschap’ die de communicatie zal beïnvloeden
- Personal space is een belangrijk en krachtig deel van de non-verbale communicatie
- Voor mondzorg is het namelijk essentieel om in de ‘personal space’ van de patiënt te
komen, als daar niet zorgvuldig mee wordt omgegaan kan de patiënt zich bedreigd,
onveilig of onzeker voelen
3
