BIOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
- hoorcollege
- leerpaden
1
, LEERPAD 1: inleiding in de biologische basis van gedrag
1) Biologische benadering van gedrag: geschiedenis
1.1) biologische benadering: een geschiedenis
= Lichaam en geest zijn onafhankelijk
• Filosofie vd geest = basis van psychologie
• Griekse oudheid: Plato en Aristoteles René Descartes
(psychische problemen, stoornissen in gedrag? à externe
geesten & duivels)
• Darwin
• “Survival of the fittest” (=organismen die het best aangepast zijn
aan hun omgeving, hebben de grootste kans om te overleven en
zich voort te planten).
• Donald O. Hebb (1904-1958)
o Waarnemingen, emoties, gedachten en herinneringen
verklaard vanuit hersenactiviteiten.
• Robert Sperry (1913-1994)
o Split-brain patiënten = linker- en rechterhersenhelft zijn
onafhankelijk, normaal werkt dat samen.
o Werd vroeger soms operatief gedaan bij mensen met
epilepsie (à voorkomen dat aanvallen zich verspreiden van
de ene hersenhelft nr de andere).
• Biomedisch model als verklaring voor psychische problemen
o Psychofarmaca (antidepressiva, antipsychotica)
o Beeldvormingstechnieken (CT, PET, FMRI)
o Neuropyschologie, neuropsychopathologie,
psychofarmacologie, gedrags- en populatiegenetica
2
,KRITISCHE KANTTEKENING:
- Ouders v kinderen met bv. ADHD hebben minder schulgevoelens als alles kan verklaard
worden vanuit de biologie à volledige biologische maakbaarheid vd mens.
- MAAR: reductionistisch en gevaarlijk à opletten met complexe gedragingen zoals
seksualiteitsbeleving, relatiepatronen of crimineel gedrag
o Verantwoordelijkheid? Vrije wil? Bv. zaak Filliagi: hier werd geprobeerd om
crimineel gedrag biologisch te verklaren (hersenafwijkingen)
- Ook andere invloeden niet vergeten (sociale druk, omgevingsfactoren, ouders en
culturele variabelen).
1.2) biologische benadering: disciplines
Overzicht disciplines:
• Biologische psychologie: studie vd biologische processen die aan
de basis liggen v gedrag, gevoelens en gedachten.
o (Klinische) neuropsychologie: studie vd relatie tss de werking
vd hersenen en gedrag en/of psychische problemen.
o Neurowetenschappen: studie naar alle aspecten vh
zenuwstelsel (centraal en perifeer).
§ Neuroanatomie: studie vd structuur vh zenuwstelsel.
§ Neurofysiologie: studie vd werking en functies vh
zenuwstelsel.
o Evolutiepsychologie: studie v menselijke gedrag vanuit evolutieleer, in 1ste plaats
vanuit het principe v natuurlijke selectie.
o Gedragsgenetica: studie vd overerving v gedrag.
Biologische invloeden op gedrag:
• Een goede werking vh centrale zenuwstelsel
3
, Kennis over werking vh centraal zenuwstelsel obv onderzoek naar…
- Hersenletsels (bv. gevalstudie K.C. 35 jaar)
Extra uitleg gevalstudie:
o 5j geleden betrokken bij motorongeval
o 72 uur buiten bewustzijn, bloedgezwel verwijderd aan linkenvoorkant vd
hersenen
o Bij ontwaken herkent hij niemand, op 7de dag herkent hij moeder
Bevindingen onderzoek (5 jaar na ongeval):
• Geen reukzin
• Ziet niets in rechter visuele veld
• Problemen fijne motoriek rechterhand en –voet
• Alert, beleefd, werkt mee. Antwoord op alle vragen en zegt ook wanneer hij het
niet weet
• Niet geagiteerd of rusteloos wanneer hij alleen wordt gelaten
• Luister aandachtig en antwoordt `
• Intelligent en taalbegrip normaal
• Alle initiatief verloren, doet niets uit zz, problemen met complexe opdrachten en
reageert niet op algemene opdrachten zoals “geef korte samenvatting van je
leven”
• Geheugenproblemen
• Zelf geeft hij problemen met geheugen aan!
Geheugenproblemen:
• Herinnert zich niets meer uit leven voor accident
• Herinnering aan persoonlijke gebeurtenissen is weg
Verschillende eerdere ongevallen en ziekenhuisopnames
Verdrinkingsdood broer
Ontspoorde trein met gevaarlijke stoffen bij huis
Vrienden
Fabriek waar hij jarenlang gewerkt heeft
Begrip woorden, weet naam gereedschappen en hoe die gehanteerd moeten worden
Kan stukje bij beetje leren over vroegere gebeurtenissen, maar eerder feitenkennis (alsof hij er
zelf niet bij was)
è Basis voor onderscheid EPISODISCH vs SEMANTISCH geheugen
- Algemene hersenaandoeningen (bv. ziekte v Alzheimer)
- Ondervoeding (bv. ijzer- en jodiumtekort): tekort aan voedsel tijdens
zwangerschap en 1ste levensjaren à verminderde intellectuele vermogens
- Medicatie (bv. chemische werking hersenen)
4
- hoorcollege
- leerpaden
1
, LEERPAD 1: inleiding in de biologische basis van gedrag
1) Biologische benadering van gedrag: geschiedenis
1.1) biologische benadering: een geschiedenis
= Lichaam en geest zijn onafhankelijk
• Filosofie vd geest = basis van psychologie
• Griekse oudheid: Plato en Aristoteles René Descartes
(psychische problemen, stoornissen in gedrag? à externe
geesten & duivels)
• Darwin
• “Survival of the fittest” (=organismen die het best aangepast zijn
aan hun omgeving, hebben de grootste kans om te overleven en
zich voort te planten).
• Donald O. Hebb (1904-1958)
o Waarnemingen, emoties, gedachten en herinneringen
verklaard vanuit hersenactiviteiten.
• Robert Sperry (1913-1994)
o Split-brain patiënten = linker- en rechterhersenhelft zijn
onafhankelijk, normaal werkt dat samen.
o Werd vroeger soms operatief gedaan bij mensen met
epilepsie (à voorkomen dat aanvallen zich verspreiden van
de ene hersenhelft nr de andere).
• Biomedisch model als verklaring voor psychische problemen
o Psychofarmaca (antidepressiva, antipsychotica)
o Beeldvormingstechnieken (CT, PET, FMRI)
o Neuropyschologie, neuropsychopathologie,
psychofarmacologie, gedrags- en populatiegenetica
2
,KRITISCHE KANTTEKENING:
- Ouders v kinderen met bv. ADHD hebben minder schulgevoelens als alles kan verklaard
worden vanuit de biologie à volledige biologische maakbaarheid vd mens.
- MAAR: reductionistisch en gevaarlijk à opletten met complexe gedragingen zoals
seksualiteitsbeleving, relatiepatronen of crimineel gedrag
o Verantwoordelijkheid? Vrije wil? Bv. zaak Filliagi: hier werd geprobeerd om
crimineel gedrag biologisch te verklaren (hersenafwijkingen)
- Ook andere invloeden niet vergeten (sociale druk, omgevingsfactoren, ouders en
culturele variabelen).
1.2) biologische benadering: disciplines
Overzicht disciplines:
• Biologische psychologie: studie vd biologische processen die aan
de basis liggen v gedrag, gevoelens en gedachten.
o (Klinische) neuropsychologie: studie vd relatie tss de werking
vd hersenen en gedrag en/of psychische problemen.
o Neurowetenschappen: studie naar alle aspecten vh
zenuwstelsel (centraal en perifeer).
§ Neuroanatomie: studie vd structuur vh zenuwstelsel.
§ Neurofysiologie: studie vd werking en functies vh
zenuwstelsel.
o Evolutiepsychologie: studie v menselijke gedrag vanuit evolutieleer, in 1ste plaats
vanuit het principe v natuurlijke selectie.
o Gedragsgenetica: studie vd overerving v gedrag.
Biologische invloeden op gedrag:
• Een goede werking vh centrale zenuwstelsel
3
, Kennis over werking vh centraal zenuwstelsel obv onderzoek naar…
- Hersenletsels (bv. gevalstudie K.C. 35 jaar)
Extra uitleg gevalstudie:
o 5j geleden betrokken bij motorongeval
o 72 uur buiten bewustzijn, bloedgezwel verwijderd aan linkenvoorkant vd
hersenen
o Bij ontwaken herkent hij niemand, op 7de dag herkent hij moeder
Bevindingen onderzoek (5 jaar na ongeval):
• Geen reukzin
• Ziet niets in rechter visuele veld
• Problemen fijne motoriek rechterhand en –voet
• Alert, beleefd, werkt mee. Antwoord op alle vragen en zegt ook wanneer hij het
niet weet
• Niet geagiteerd of rusteloos wanneer hij alleen wordt gelaten
• Luister aandachtig en antwoordt `
• Intelligent en taalbegrip normaal
• Alle initiatief verloren, doet niets uit zz, problemen met complexe opdrachten en
reageert niet op algemene opdrachten zoals “geef korte samenvatting van je
leven”
• Geheugenproblemen
• Zelf geeft hij problemen met geheugen aan!
Geheugenproblemen:
• Herinnert zich niets meer uit leven voor accident
• Herinnering aan persoonlijke gebeurtenissen is weg
Verschillende eerdere ongevallen en ziekenhuisopnames
Verdrinkingsdood broer
Ontspoorde trein met gevaarlijke stoffen bij huis
Vrienden
Fabriek waar hij jarenlang gewerkt heeft
Begrip woorden, weet naam gereedschappen en hoe die gehanteerd moeten worden
Kan stukje bij beetje leren over vroegere gebeurtenissen, maar eerder feitenkennis (alsof hij er
zelf niet bij was)
è Basis voor onderscheid EPISODISCH vs SEMANTISCH geheugen
- Algemene hersenaandoeningen (bv. ziekte v Alzheimer)
- Ondervoeding (bv. ijzer- en jodiumtekort): tekort aan voedsel tijdens
zwangerschap en 1ste levensjaren à verminderde intellectuele vermogens
- Medicatie (bv. chemische werking hersenen)
4
