ALGEMENE GEZONDHEIDSZORG
LES 1: DEFINITIES VAN GEZONDHEID
STELLINGEN:
1) Gezondheid is de afwezigheid van ziekte = NIET WAAR Gezondheid is veel meer
dan alleen NIET ziek zijn!
2) Wie zich gezond voelt, is gezond = NIET WAAR Je kan heel ziek zijn, maar je daar
op zich goed bij voelen. Je hebt een manier gevonden om ermee om te gaan. Ziek zijn
= breder
Gezond zijn en gezond voelen. Ook de beleving en ervaring van de eigen
gezondheid spelen een rol. Dit is dus de subjectieve perceptie van de eigen
gezondheid. Deze subjectieve beleving van de gezondheid, noemen we
welbevinden.
Welbevinden is variabel en kan dus wisselen en veranderen, bv. door ingrijpende
levensgebeurtenissen (een dierbare verliezen, een bepaalde diagnose…)
3) Gezondheid is het hoogste goed = WAAR Gezondheid is het hoogste goed, zegt de
volkswijsheid. Dat blijkt ook uit het wetenschappelijk geluksonderzoek: een goede
gezondheid is één van de belangrijkste factoren die bijdragen tot ons geluk.
GEZONDHEID IS…
DEFINITIE
“Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn en niet
alleen de afwezigheid van aandoening of handicap” - WHO (1948)
Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte of handicap. (Dit is ondertussen de
klassieke definitie van gezondheid)
Gezondheid heeft een fysieke, mentale én sociale component.
Gezondheidszorg is een grondrecht (zie Belgische grondwet art. 23).
Overheden (Lokale, Vlaams, Federaal, Mondiaal) hebben de verantwoordelijkheid om
de gezondheid te beschermen én te promoten (zie ook:) Ottawa Charter (WHO, 1986))
.
Gezondheidspromotie is het promoten van een gezonde leefstijl, het afremmen
van ongezond gedrag en het promoten van een gezonde leefomgeving. Een
belangrijk moment hierbinnen was het opstellen van het Ottawa Charter in 1986.
België ratificeerde deze akte en werd lid van de WHO op 25 juni 1948 (Het jaar
ook waarin het algemeen enkelvoudig stemrecht voor vrouwen werd ingevoerd)
Gezondheidsongelijkheid moet voorkomen worden. Zie lessen
gezondheidsbevordering (Anna)
Kinderen verdienen bijzondere aandacht. (Zie ook video: First thousand days (Dr.
Johan Morreau (NZ))
Kinderen zijn telkenmale de toekomst / de volgende generatie Wat ze nu de
eerste 1000 dagen benadering noemen.
De eerste 1000 dagen is de periode vanaf de conceptie tot het tweede levensjaar
van het kind. Het is een periode van grote lichamelijke en geestelijke ontwikkeling.
Het gaat om botgroei, hersengroei en spiergroei. In deze periode wordt ook de
1
, basis gelegd voor de socialisatie. Het belang van gezonde voeding, vaccinatie, een
gezonde omgeving en hechting is in deze periode zeer groot (dr. Binu Singh –
kinderpsychiater).
Als we kijken naar zwangere vrouwen zien we dat roken en stress (bijv. door
geldproblemen, werkloosheid...) gevolgen hebben voor de foetus. Er komen
minder zuurstof en voedingsstoffen naar de foetus en dat leidt tot een hogere
kans op vroeggeboorte, een lager geboortegewicht en meer kans op
gezondheidsproblemen wanneer het kind ouder is.
! De Vlaamse regering investeert in betere begeleiding van zwangere vrouwen.
GEZONDHEID HEEFT EEN…
DE 5 COMPONENTEN VAN GEZONDHEID
1. Fysieke component (geen fysieke klachten bv. gebroken been, spierpijn, kanker,…)
2. Mentale component (geen psychische klachten bv. depressieve gevoelens, angst,
…)
3. Sociale component (gevoel van verbonden te zijn met mensen en omgeving) =>
netwerk!
4. Objectieve component, wat meetbaar is (bv. bloeddruk, cholesterol…)
5. Subjectieve component, wat door het individu aangevoeld wordt / perceptie
(=welbevinden)
Iemands individuele kijk op gezondheid (varieert doorheen het leven) bepaalt voor een
stuk iemands leefstijlkeuzes. En leefstijlkeuzes bepalen vervolgens voor een stuk de
objectieve gezondheidsstatus van die persoon.
GEZONDHEID IS M.A.W. …
Een holistisch begrip Holistisch of allesomvattend! Alles is met elkaar verbonden en
beïnvloedt elkaar.
Een dynamisch begrip (verschilt van plaats tot plaats en mens tot mens)
Een middel voor meer welzijn en kwaliteit van leven (instrumentele waarde van
gezondheid)
Individueel en populatiegericht te benaderen
Beïnvloed door heel wat factoren
KRITIEK OP DE KLASSIEKE GEZONDHEIDSDEFINITIE
Volledig impliceert onbereikbaar en nooit haalbaar
Volledig stimuleert medicalisering en overdiagnostisering
Volledig laat geen ruimte voor omgaan met ziekte of handicap => Belangrijk dat
patiënten en hun omgeving hiermee leren omgaan. Dit gaat vaak gepaard met angst,
pijn, onbegrip, veranderend toekomstbeeld…
Gezondheid is big business (i.c.m. individualisering en perfectionalisering)
In tegenstelling tot individualisering opnieuw pleidooi voor
zorgafhankelijkheid/zorgethiek
Ziektebestrijding is een verdienmodel. Maar gezondheidspromotie evenzeer.
“Misschien hebben we de laatste decennia verleerd hoe we
moeten omgaan met de tegenslagen van het leven. Dat
verdriet niet meer tot het leven behoort. Zelfs als alles niet
perfect gaat, als onze bazen, ouders of kinderen lastig doen,
of als we een beetje sukkelen met onze gezondheid. Kunnen 2
we dit soort dingen niet meer in het gewone leven inplannen?
Is dat iets waar we een therapeut voor nodig hebben?”
,GEZONDHEIDSDETERMINANTEN
Gezondheid wordt beïnvloed door verschillende soorten factoren, we noemen ze
gezondheidsdeterminanten.
HEALTH FIELD CONCEPT
(Lalonde, 1974),
4 CATEGORIEËN - sterk met elkaar
verbonden:
1) BIOLOGISCHE FACTOREN (bvb.
Leeftijd, etniciteit en geslacht)
2) VOORZIENINGEN IN GEZONDHEIDS
ZORG
3) GEDRAG EN LEEFSTIJL (bvb. Roken,
voedingsgewoonten, bewegingsactiviteiten)
4) OMGEVING (woonkwaliteit, werkplaats, leefomgeving) = de meest bepalende factor
HEALTH FIELD CONCEPT (LALONDE, 1974)
BIOLOGISCHE FACTOREN
= Factoren binnen het individu, biologisch bepaald, erfelijk (geslacht, kleurenblindheid of
een genetische aanleg voor bepaalde ziektes) of verworven door leefstijl of omgeving
(gewicht, bloeddruk en longfunctie).
VOORZIENINGEN IN GEZONDHEIDSZORG:
o Kwaliteit van de (medische) zorg
o Organisatie van de gezondheidszorg (oa. Toegankelijkheid)
De kwaliteit van de (medische) zorg, die sterk afhangt van groeiende
wetenschappelijke inzichten.
De organisatie van de gezondheidszorg speelt een grote rol. Denk maar aan de
verplichte ziekteverzekering waardoor de zorg relatief goedkoop wordt. Een factor
als toegankelijkheid is daarbij ook van belang. Ondanks de bescherming die elke
burger geniet door de wet op de patiëntenrechten, kunnen bepaalde aspecten van
de gezondheidszorg minder toegankelijk zijn voor een aantal bevolkingsgroepen.
Zo blijkt bijvoorbeeld dat kwetsbare groepen minder deelnemen aan
bevolkingsonderzoeken.
Naast de curatieve gezondheidszorg is er ook aandacht voor preventieve
gezondheidsvoorzieningen. Hier wordt gestreefd naar het bevorderen,
beschermen en behouden van de gezondheid van de bevolking. Denk bijvoorbeeld
aan vaccinaties, bevolkingsonderzoeken voor kanker, en leefstijlcoaching.
o Ook preventieve gezondheidsvoorzieningen
LEEFTSTIJL & GEDRAG
3
, o = combinatie van gedragingen (BV: voedingsgewoonten, bewegingspatroon, het
omgaan met stress, alcoholgebruik, het omgaan met relaties en persoonlijke
zingeving, enzovoort.), gerelateerd aan gezondheid (gedragsdeterminanten) =>
wordt bepaald door de:
Competenties (kennis en vaardigheden) van een individu
De drijfveren om gezond of ongezond gedrag te stellen
De omgeving waarin iemand leeft
o Voedingsgewoonten, bewegingspatroon, het omgaan met stress, alcoholgebruik, het
omgaan met relaties en persoonlijke zingeving, …
o Wordt bepaald door de competenties (kennis en vaardigheden) van een individu, de
drijfveren om gezond of ongezond gedrag te stellen en de omgeving waarin iemand
leeft.
OMGEVING
4 CONTEXTEN:
1) FYSIEKE OMGEVING: de samenstelling en vormgeving van woon-, werk- en
schoolomgevingen en voorzieningen daarbinnen (vb. groenvoorzieningen,
verkeerssituatie, aanwezigheid van industrie, fietspaden en speelvoorzieningen, …)
2) SOCIAAL-CULTURELE OMGEVING: zowel de organisatie van de sociale verbanden
waarin een individu leeft en mee te maken heeft, als de sociale invloeden op het
individu (vb. de gezinssituatie, de familie, de buren, vrienden, klasgenoten en
collega’s, maar ook de media, sociale en culturele waarden en normen).
3) ECONOMISCHE OMGEVING: betaalbaarheid en marketing van producten en
diensten & economische welvaart van een land of gebied.
4) POLITIEKE OMGEVING: wetten, regels en aanbevelingen met betrekking tot
gezondheid, maar ook naar politieke ideologieën, de afwezigheid (of aanwezigheid)
van oorlog in het land of het gebied, etc.
SOCIALE DETERMINANTEN VAN GEZONDHEID
... zijn de niet-medische factoren die de gezondheidsstatus beïnvloeden
… zijn de omstandigheden waarin mensen worden geboren, groeien, werken,
leven en ouder worden. Deze omstandigheden worden op hun beurt gevormd door een
bredere reeks krachten: economie, sociaal beleid en politiek (structurele determinanten)
... zijn de factoren die de grootste invloed hebben op de gezondheid. Meer dan
het biologische, gezondheidszorgvoorzieningen en levensstijl. Ze omvatten de sociale,
economische en fysieke omgeving, evenals de impact van die omgeving op gedragingen
van het individu.
Gezond Leven: Denk aan:
Of we als kind thuis veel spanningen meemaakten
Of we opgroeiden in een veilige en gezonde woonst en buurt
Of we op het werk veel stress ervaren, zwaar fysieke arbeid ervaren, blootgesteld
worden aan ongezonde stoffen,…
Of we omringd zijn door de juiste personen op wie we in moeilijke periodes kunnen
bouwen
4
LES 1: DEFINITIES VAN GEZONDHEID
STELLINGEN:
1) Gezondheid is de afwezigheid van ziekte = NIET WAAR Gezondheid is veel meer
dan alleen NIET ziek zijn!
2) Wie zich gezond voelt, is gezond = NIET WAAR Je kan heel ziek zijn, maar je daar
op zich goed bij voelen. Je hebt een manier gevonden om ermee om te gaan. Ziek zijn
= breder
Gezond zijn en gezond voelen. Ook de beleving en ervaring van de eigen
gezondheid spelen een rol. Dit is dus de subjectieve perceptie van de eigen
gezondheid. Deze subjectieve beleving van de gezondheid, noemen we
welbevinden.
Welbevinden is variabel en kan dus wisselen en veranderen, bv. door ingrijpende
levensgebeurtenissen (een dierbare verliezen, een bepaalde diagnose…)
3) Gezondheid is het hoogste goed = WAAR Gezondheid is het hoogste goed, zegt de
volkswijsheid. Dat blijkt ook uit het wetenschappelijk geluksonderzoek: een goede
gezondheid is één van de belangrijkste factoren die bijdragen tot ons geluk.
GEZONDHEID IS…
DEFINITIE
“Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn en niet
alleen de afwezigheid van aandoening of handicap” - WHO (1948)
Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte of handicap. (Dit is ondertussen de
klassieke definitie van gezondheid)
Gezondheid heeft een fysieke, mentale én sociale component.
Gezondheidszorg is een grondrecht (zie Belgische grondwet art. 23).
Overheden (Lokale, Vlaams, Federaal, Mondiaal) hebben de verantwoordelijkheid om
de gezondheid te beschermen én te promoten (zie ook:) Ottawa Charter (WHO, 1986))
.
Gezondheidspromotie is het promoten van een gezonde leefstijl, het afremmen
van ongezond gedrag en het promoten van een gezonde leefomgeving. Een
belangrijk moment hierbinnen was het opstellen van het Ottawa Charter in 1986.
België ratificeerde deze akte en werd lid van de WHO op 25 juni 1948 (Het jaar
ook waarin het algemeen enkelvoudig stemrecht voor vrouwen werd ingevoerd)
Gezondheidsongelijkheid moet voorkomen worden. Zie lessen
gezondheidsbevordering (Anna)
Kinderen verdienen bijzondere aandacht. (Zie ook video: First thousand days (Dr.
Johan Morreau (NZ))
Kinderen zijn telkenmale de toekomst / de volgende generatie Wat ze nu de
eerste 1000 dagen benadering noemen.
De eerste 1000 dagen is de periode vanaf de conceptie tot het tweede levensjaar
van het kind. Het is een periode van grote lichamelijke en geestelijke ontwikkeling.
Het gaat om botgroei, hersengroei en spiergroei. In deze periode wordt ook de
1
, basis gelegd voor de socialisatie. Het belang van gezonde voeding, vaccinatie, een
gezonde omgeving en hechting is in deze periode zeer groot (dr. Binu Singh –
kinderpsychiater).
Als we kijken naar zwangere vrouwen zien we dat roken en stress (bijv. door
geldproblemen, werkloosheid...) gevolgen hebben voor de foetus. Er komen
minder zuurstof en voedingsstoffen naar de foetus en dat leidt tot een hogere
kans op vroeggeboorte, een lager geboortegewicht en meer kans op
gezondheidsproblemen wanneer het kind ouder is.
! De Vlaamse regering investeert in betere begeleiding van zwangere vrouwen.
GEZONDHEID HEEFT EEN…
DE 5 COMPONENTEN VAN GEZONDHEID
1. Fysieke component (geen fysieke klachten bv. gebroken been, spierpijn, kanker,…)
2. Mentale component (geen psychische klachten bv. depressieve gevoelens, angst,
…)
3. Sociale component (gevoel van verbonden te zijn met mensen en omgeving) =>
netwerk!
4. Objectieve component, wat meetbaar is (bv. bloeddruk, cholesterol…)
5. Subjectieve component, wat door het individu aangevoeld wordt / perceptie
(=welbevinden)
Iemands individuele kijk op gezondheid (varieert doorheen het leven) bepaalt voor een
stuk iemands leefstijlkeuzes. En leefstijlkeuzes bepalen vervolgens voor een stuk de
objectieve gezondheidsstatus van die persoon.
GEZONDHEID IS M.A.W. …
Een holistisch begrip Holistisch of allesomvattend! Alles is met elkaar verbonden en
beïnvloedt elkaar.
Een dynamisch begrip (verschilt van plaats tot plaats en mens tot mens)
Een middel voor meer welzijn en kwaliteit van leven (instrumentele waarde van
gezondheid)
Individueel en populatiegericht te benaderen
Beïnvloed door heel wat factoren
KRITIEK OP DE KLASSIEKE GEZONDHEIDSDEFINITIE
Volledig impliceert onbereikbaar en nooit haalbaar
Volledig stimuleert medicalisering en overdiagnostisering
Volledig laat geen ruimte voor omgaan met ziekte of handicap => Belangrijk dat
patiënten en hun omgeving hiermee leren omgaan. Dit gaat vaak gepaard met angst,
pijn, onbegrip, veranderend toekomstbeeld…
Gezondheid is big business (i.c.m. individualisering en perfectionalisering)
In tegenstelling tot individualisering opnieuw pleidooi voor
zorgafhankelijkheid/zorgethiek
Ziektebestrijding is een verdienmodel. Maar gezondheidspromotie evenzeer.
“Misschien hebben we de laatste decennia verleerd hoe we
moeten omgaan met de tegenslagen van het leven. Dat
verdriet niet meer tot het leven behoort. Zelfs als alles niet
perfect gaat, als onze bazen, ouders of kinderen lastig doen,
of als we een beetje sukkelen met onze gezondheid. Kunnen 2
we dit soort dingen niet meer in het gewone leven inplannen?
Is dat iets waar we een therapeut voor nodig hebben?”
,GEZONDHEIDSDETERMINANTEN
Gezondheid wordt beïnvloed door verschillende soorten factoren, we noemen ze
gezondheidsdeterminanten.
HEALTH FIELD CONCEPT
(Lalonde, 1974),
4 CATEGORIEËN - sterk met elkaar
verbonden:
1) BIOLOGISCHE FACTOREN (bvb.
Leeftijd, etniciteit en geslacht)
2) VOORZIENINGEN IN GEZONDHEIDS
ZORG
3) GEDRAG EN LEEFSTIJL (bvb. Roken,
voedingsgewoonten, bewegingsactiviteiten)
4) OMGEVING (woonkwaliteit, werkplaats, leefomgeving) = de meest bepalende factor
HEALTH FIELD CONCEPT (LALONDE, 1974)
BIOLOGISCHE FACTOREN
= Factoren binnen het individu, biologisch bepaald, erfelijk (geslacht, kleurenblindheid of
een genetische aanleg voor bepaalde ziektes) of verworven door leefstijl of omgeving
(gewicht, bloeddruk en longfunctie).
VOORZIENINGEN IN GEZONDHEIDSZORG:
o Kwaliteit van de (medische) zorg
o Organisatie van de gezondheidszorg (oa. Toegankelijkheid)
De kwaliteit van de (medische) zorg, die sterk afhangt van groeiende
wetenschappelijke inzichten.
De organisatie van de gezondheidszorg speelt een grote rol. Denk maar aan de
verplichte ziekteverzekering waardoor de zorg relatief goedkoop wordt. Een factor
als toegankelijkheid is daarbij ook van belang. Ondanks de bescherming die elke
burger geniet door de wet op de patiëntenrechten, kunnen bepaalde aspecten van
de gezondheidszorg minder toegankelijk zijn voor een aantal bevolkingsgroepen.
Zo blijkt bijvoorbeeld dat kwetsbare groepen minder deelnemen aan
bevolkingsonderzoeken.
Naast de curatieve gezondheidszorg is er ook aandacht voor preventieve
gezondheidsvoorzieningen. Hier wordt gestreefd naar het bevorderen,
beschermen en behouden van de gezondheid van de bevolking. Denk bijvoorbeeld
aan vaccinaties, bevolkingsonderzoeken voor kanker, en leefstijlcoaching.
o Ook preventieve gezondheidsvoorzieningen
LEEFTSTIJL & GEDRAG
3
, o = combinatie van gedragingen (BV: voedingsgewoonten, bewegingspatroon, het
omgaan met stress, alcoholgebruik, het omgaan met relaties en persoonlijke
zingeving, enzovoort.), gerelateerd aan gezondheid (gedragsdeterminanten) =>
wordt bepaald door de:
Competenties (kennis en vaardigheden) van een individu
De drijfveren om gezond of ongezond gedrag te stellen
De omgeving waarin iemand leeft
o Voedingsgewoonten, bewegingspatroon, het omgaan met stress, alcoholgebruik, het
omgaan met relaties en persoonlijke zingeving, …
o Wordt bepaald door de competenties (kennis en vaardigheden) van een individu, de
drijfveren om gezond of ongezond gedrag te stellen en de omgeving waarin iemand
leeft.
OMGEVING
4 CONTEXTEN:
1) FYSIEKE OMGEVING: de samenstelling en vormgeving van woon-, werk- en
schoolomgevingen en voorzieningen daarbinnen (vb. groenvoorzieningen,
verkeerssituatie, aanwezigheid van industrie, fietspaden en speelvoorzieningen, …)
2) SOCIAAL-CULTURELE OMGEVING: zowel de organisatie van de sociale verbanden
waarin een individu leeft en mee te maken heeft, als de sociale invloeden op het
individu (vb. de gezinssituatie, de familie, de buren, vrienden, klasgenoten en
collega’s, maar ook de media, sociale en culturele waarden en normen).
3) ECONOMISCHE OMGEVING: betaalbaarheid en marketing van producten en
diensten & economische welvaart van een land of gebied.
4) POLITIEKE OMGEVING: wetten, regels en aanbevelingen met betrekking tot
gezondheid, maar ook naar politieke ideologieën, de afwezigheid (of aanwezigheid)
van oorlog in het land of het gebied, etc.
SOCIALE DETERMINANTEN VAN GEZONDHEID
... zijn de niet-medische factoren die de gezondheidsstatus beïnvloeden
… zijn de omstandigheden waarin mensen worden geboren, groeien, werken,
leven en ouder worden. Deze omstandigheden worden op hun beurt gevormd door een
bredere reeks krachten: economie, sociaal beleid en politiek (structurele determinanten)
... zijn de factoren die de grootste invloed hebben op de gezondheid. Meer dan
het biologische, gezondheidszorgvoorzieningen en levensstijl. Ze omvatten de sociale,
economische en fysieke omgeving, evenals de impact van die omgeving op gedragingen
van het individu.
Gezond Leven: Denk aan:
Of we als kind thuis veel spanningen meemaakten
Of we opgroeiden in een veilige en gezonde woonst en buurt
Of we op het werk veel stress ervaren, zwaar fysieke arbeid ervaren, blootgesteld
worden aan ongezonde stoffen,…
Of we omringd zijn door de juiste personen op wie we in moeilijke periodes kunnen
bouwen
4
